pytania egzaminacyjne dr Wach
1) Przedmiot postępowania: dawniej obowiązywała koncepcja materialno-prawna – przedmiotem procesu jest roszczenie materialne (możność domagania się od drugiego podmiotu pewnego zachowania się) à wady tej koncepcji (jeśli sąd oddali powództwo, proces był bezprzedmiotowy). Obecnie koncepcja, że przedmiotem postępowania jest roszczenie procesowe (formalne), czyli twierdzenie prawne powoda, że przysługuje mu roszczenie materialne.
2) Kasacja: od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie, strona, Prokurator Generalny lub RPO może wnieść skargę kasacyjną do SN. Jest to nadzwyczajny środek zaskarżenia. Legitymacja do wniesienia: strony lub interwenient uboczny, RPO i Prokurator Generalny.
3) Podstawy kasacji: skargę kasacyjną strona może oprzeć na następujących podstawach: 1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prokurator Generalny może oprzeć skargę na tych podstawach, jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego, a RPO: naruszenia konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela.
4) Apelacja: od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja do sądu drugiej instancji. Jest to środek zaskarżenia zwyczajny i odwoławczy.
5) Rodzaje norm: normy procesowe i kompetencyjne = normy formalne. Przeciwieństwo norm materialnych. Normy procesowe cywilne (ogół norma regulujących właściwość sądów i innych organów + formy działania tych organów i występujących przed nimi stron i zainteresowanych osób przy rozpoznawaniu i rozstrzyganiu spraw cywilnych oraz przy przymusowym wykonaniu orzeczeń). Normy kompetencyjne rozgraniczają właściwość sądów od innych organów oraz właściwość sądów. (normy jurysdykcyjne określają właściwość sądów polskich).
Podział na normy substancjalne (wyrażające podstawowe założenia sytemu prawnego) i instrumentalne (techniczno-organizacyjne).
6) Tryb postępowania cywilnego: proces i nieproces, tryby są równorzędne, orzeczenia w obu trybach mają taką samą moc i skutki. Proces jest starszy, uregulowany całościowo, nieproces – odrębności, uregulowania szczególne. Art. 13 domniemanie procesu + do nieprocesu odpowiednio stosujemy przepisy o procesie: wprost (doręczenia, pełnomocnicy, terminy), modyfikacje (orzeczenie, umorzenie), wcale (współuczestnictwo. Interwencja uboczna, wyrok zaoczny, rygor natychmiastowej wykonalności)
7) Postępowanie nieprocesowe: tryb postępowania w którym rozpoznawane i załatwiane są sprawy z zakresu prawa cywilnego i rodzinnego wymienione bezpośrednio w przepisach KPC + pewne inne sprawy wskazane w ustawach szczegółowych, np. o ubezwłasnowolnienie, o zniesienie współwłasności, ogłoszenie testamentu. W postępowaniu nieprocesowym nie występuje spór o prawo.
8) Sprawy należące do nieprocesu: dwustronność (proces, zawsze musi być przeciwnik) a uczestnictwo (brak sporności w nieprocesie) + istotność społeczna spraw (w nieprocesie większe znaczenie społeczne, sąd ma funkcję bardziej aktywną).
9) Jakie kategorie spraw zawiera postępowanie nieprocesowe?
- z zakresu prawa osobowego: ubezwłasnowolnienie, uznanie za zmarłego, stwierdzenie zgonu
- prawa rzeczowego: stwierdzenie zasiedzenia, przepadek rzeczy, zniesienie współwłasności, ustanowienie drogi koniecznej, postępowanie wieczystoksięgowe
- prawa spadkowego: zabezpieczenie spadku, spis inwentarza, przyjmowanie świadczeń o przyjęciu i odrzuceniu spadku, ogłoszenie testamentu, stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku
- zobowiązań: złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego
- prawo rodzinne i opiekuńcze: podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, separacja na zgodny wniosek i zniesienie separacji, pozbawienie, ograniczenie i przywrócenie władzy rodzicielskiej
- postępowanie rejestrowe
10) Funkcje sądu w postępowaniu nieprocesowym:
ð Ochrona praw osobistych i majątkowych, np. ubezwłasnowolnienie
ð Ustalanie faktów mających znaczenie dla stosunków prawnych, np. uznanie za zmarłego
ð Współdziałanie w kształtowaniu stosunków prawnych, np. przysposobienie
ð Ustalanie praw i stosunków prawnych, np. stwierdzenie zasiedzenia
ð Rejestracja zdarzeń i przyjmowanie oświadczeń rodzących skutki prawne, np. prowadzenie rejestrów KRS
ð Rozpoznawanie sporów o roszczenia przekazane przez ustawę do postępowania nieprocesowego, np. spory o roszczenia między współwłaścicielami
ð Inne funkcje przekazane przez przepisy szczególne, np. funkcje związane z wyborem Prezydenta RP
11) Różnica między postępowaniem procesowym a nieprocesowym: podmioty (strony a uczestnicy), rola sądu (spór i kontradyktoryjność a ingerencja sądu w nieprocesie), wszczęcie postępowania (tylko na wniosek, czasem z urzędu), orzeczenie (w procesie merytoryczne to wyroki i nakazy, nie merytoryczne to postanowienia, w nieprocesie postanowienia merytoryczne i nie), rozprawa (w procesie zasada, w nieprocesie tylko gdy ustawa tak stanowi), nazewnictwo.
12) Funkcje sądu w postępowaniu procesowym: rozstrzyganie sporu, zasada kontradyktoryjności.
13) Proces (wyrok, rozprawa, strony): zasada 2 stronności, kontradyktoryjność (strony toczą spór, rola sądu ograniczona), postępowanie wszczynane jest tylko na wniosek, orzeczenie merytoryczne (wyrok lub nakaz) lub postanowienie w kwestiach nie merytorycznych. Orzeczenie w formie wyroku, nakazu, postanowienia. Zasadą jest rozprawa.
14) Uczestnik postępowania w nieprocesie: nie ma przeciwstawnych stron, równość uczestników, sąd może orzec, że coś należy się komuś innemu a nie wnioskodawcy (nie ma związania żądaniem). Uczestnik jest to osoba zainteresowana, która weźmie udział w postępowaniu. Zainteresowanym jest każdy, czyich praw dot. wynik postępowania à sąd weryfikuje, czy ktoś jest zainteresowanym czy nie (sąd oddala wniosek, jeśli oczywisty brak uprawnienia). Czy zainteresowany to uprawniony? Na ogół tak, niekiedy ustawa ogranicza (tylko niektóre podmioty mogą wszcząć postępowanie, np. ubezwłasnowolnienie).
15) Postępowanie pomocnicze: postępowanie sądowe przygotowujące, uzupełniające lub zabezpieczające możność prowadzenia i właściwy tok postępowania głównego. Jest to samodzielne i wyodrębnione postępowanie, które odbywa się zawsze poza ramami sprawy głównej, choć pozostaje z nią w związku. Rodzaje: zwolnienie od kosztów, zabezpieczenie dowodów, postępowanie zabezpieczające, o nadanie klauzuli wykonalności
16) Przesłanki procesowe: okoliczności warunkujące możliwość wszczęcia postępowania, toczenia się i rozstrzygnięcia co do meritum. Dodatnie (droga sądowa, jurysdykcja krajowa, zdolność sądowa stron, zdolność procesowa powoda, należyte zastępstwo procesowe) i ujemne (przeszkody procesowe: res iudicata, zawisłość sporu, zapis na sąd polubowny); bezwzględne i względne.
17) Droga sądowa sensu stricte i sensu largo. W znaczeniu ścisłym czyli w znaczeniu KPC: postępowanie przed sądami powszechnymi i SN. Sensu largo – obejmuje postępowanie przed sądami szczególnymi (administracyjnymi i wojskowymi).
18) Prejudycjalność: związanie sądu orzeczeniem innego sądu, np. sądu karnego – dzięki temu chroni się autorytet wymiaru sprawiedliwości, żeby uniknąć rozbieżności w ocenie prawnej.
19) Wyłączenie sędziego: jedna z gwarancji procesowych mająca zapewnić prawo do bezstronnego sądu wyrażone w Konstytucji. 2 rodzaje instytucji: iudex inhabilis, wyłączenie z mocy ustawy, którego udział w postępowaniu powoduje nieważność (5 sytuacji!!!), iudex suspectus, na wniosek strony lub sędziego, musi być postanowienie o wyłączeniu, nie ma katalogu, stosunek osobisty.
20) Art. 53¹ KPC: odrzucenie ponownego wniosku o wyłączenie sędziego bez składania wyjaśnień (może być na posiedzeniu niejawnym), jeżeli oparty na tych samych okolicznościach lub oczywiście bezzasadny
21) Zdolność sądowa a procesowa: zdolność do bycia stroną w postępowaniu a zdolność do dokonywania czynności w postępowaniu.
22) Udział czynnika społecznego w procesie: jedynie w sądach rejonowych, udział ławników w sprawach wymagających znajomości stosunków społecznych (z zakresu prawa pracy oraz prawa rodzinnego, wyjątek: alimenty.
23) Terminy w postępowaniu: mają służyć szybkości i uporządkowaniu postępowania. Terminy dla sądu (instrukcyjne, jeden wyjątek dot. sporządzenia wyroku zaocznego) i dla stron (ustawowe, sądowe i umowne – jeden gdy zawieszenie na zgody wniosek stron, dłuższe niż 3 m-ce, strony określają na ile). Niezachowanie terminu powoduje bezskuteczność czynności.
24) Powództwo wzajemne (mutua petitio)– warunki dopuszczalności. Pozwany w tym samym postępowaniu pozywa powoda. Podwójna rola stron. Są to 2 samoistne, odrębne powództwa, które można dochodzić oddzielnie. Warunki: roszczenie pozwanego musi być w związku z roszczeniem powoda lub nadawać się do potrącenia. Musi być tożsamość podmiotowa. Ograniczenie czasowe – od razu, nie później niż na pierwszym posiedzeniu. Jeżeli złożone po terminie – sąd rozpatrzy jako odrębną sprawę. Nie można wnosić powództwa wzajemnego: sprawy małżeńskie, naruszenie posiadania, postępowanie uproszczone (chyba że druga sprawa nadaje się też do uproszczonego), nakazowe
25) Umorzenie postępowania: zakończenie sprawy bez rozstrzygnięcia merytorycznego (nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej), gdy zaistnieje przeszkoda o charakterze trwałym. Umorzenie postępowania w sprawie lub w instancji. Przesłanki umorzenia: cofnięcie pozwu ze skutkiem prawnym, gdy postępowanie stało się zbędne (np. ugoda), lub niedopuszczalne (np. odpadnięcie przesłanek) + jako następstwo zawieszenia (1 rok, 5 lat od śmierci). Umorzenie pozbawia skutków wszystkie czynności, tak jakby postępowania nie było.
26) Zasady orzekania: zakaz orzekania ponad żądanie, zakaz orzekania bez żądania, zasada konieczności udowodnienia wysokości roszczenia (jeśli to niemożliwe lub nader trudne – miarkowanie), zasada odpowiedzialności za dług całym majątkiem, moratorium sędziowskie
27) Przywracanie terminów sądowych: 3 rodzaje warunków, formalne (wniosek, warunki jak dla pisma, uprawdopodobnienie okoliczności dlaczego uchybiono czynności + dokonanie czynności, której uchybiono à ich brak powoduje zwrot), warunki dopuszczalności (odpowiedni termin 7 dni, nie więcej niż rok; negatywne konsekwencje; termin musi mieć przywracany charakter), warunki zasadności (brak winy, legitymacja procesowa).
28) Rodzaje postanowień : merytoryczne i nie merytoryczne, kończące postępowanie (np. o zwrocie pozwu) i nie kończące. Zaskarżalne są postanowienia kończące postępowanie + te niekończące wymienione w ustawie.
29) Rodzaje wyroków: częściowy a wstępny. Wyrok częściowy wydawany jest wyjątkowo: gdy można orzec o części żądania, o części żądań oraz gdy powództwo wzajemne – gdy orzekamy o głównym względem wzajemnego lub na odwrót. Częściowy - gdy jest pewna dojrzałość procesowa co do części, potem wydaje się wyrok końcowy (nie może być między nimi sprzeczności).
Wyrok wstępny wydawany jest gdy z uwagi na wątpliwy charakter roszczenia wskazane jest rozbić go na 2 sfery: na początku sąd orzeka co do zasady, jest to wyrok ustalający (wyrok wstępny), postępowanie się odracza, wyrok się uprawomocnia, a potem w wyroku końcowym sąd rozstrzyga co do sankcji. Sporne są zarówno zasada jak i wysokość.
Różnice: inna funkcja.
30) Udział prokuratora: prokurator może żądać wszczęcia postępowania (proces, nieproces, egzekucja, zabezpieczające) w każdej sprawie, oraz wziąć udział w każdym toczącym się już postępowaniu jeżeli wg jego oceny wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego. W sprawach niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego prokurator może wytaczać powództwa tylko w wypadkach wskazanych w ustawie (bez separacji i rozwodu).
Prokurator może składać oświadczenia, zgłaszać wnioski, przytaczać fakty i dowody, może zaskarżyć każde orzeczenie od którego przysługuje środek zaskarżenia.
31) Rodzaje powództw prokuratora. 2 rodzaje powództwa: na rzecz oznaczonej osoby (strona może wstąpić) lub SP albo jedynie dla ochrony praworządności i interesu społecznego.
Strona, która nie wstąpiła – wyrok ma w zasadzie powagę rzeczy osądzonej i jest wiążący. Ale w sprawach o roszczenia majątkowe rozstrzygnięcie sprawy nie pozbawia strony możności dochodzenia swych roszczeń w całości lub w części., które nie zostały zasądzone.
32) Udział prokuratora: fakultatywny i obligatoryjny: udział prokuratora z inicjatywny samego prokuratora lub sądu (sąd zawiadamia o każdej sprawie, w której jego udział uważa za konieczny à prokurator nie jest tym związany). Udział prokuratora jest obowiązkowy: ubezwłasnowolnienie, o uznanie zagranicznego orzeczenia sądowego.
33) Cofnięcie pozwu a zrzeczenie się roszczenia: 2 rodzaje cofnięcia powództwa: ze zrzeczeniem się roszczenia i bez zrzeczenia się roszczenia (jedynie skutek procesowy, nie zamyka drogi by znów wszcząć postępowanie; potrzebna zgoda pozwanego), ze zrzeczeniem się roszczenia (skutek procesowy i materialny, pozwany później może podnieść zarzut wygaśnięcia roszczenia – oddalenie; nie trzeba zgody pozwanego). Cofnięcie jest możliwe do uprawomocnienia się wyroku. Sąd bada dopuszczalność: sprzeczne z prawem, z zws, obejście prawa. Cofnięcie ograniczone dodatkowo w nieprocesie.
34) Udział organizacji społecznej w postępowaniu cywilnym: organizacje społeczne, których zadanie statutowe nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, mogą dla ochrony praw obywateli, w wypadkach wskazanych w ustawie, spowodować wszczęcie postępowania, jak również brać udział w toczącym się postępowaniu. Działają albo dla ochrony praw konkretnych obywateli (np. sprawy o roszczenia alimentacyjne, sprawy o ochronę konsumentów) albo w celu ochrony interesu grupowego (ochrona środowiska).
35) Formy udziału organizacji społecznych : wstępowanie do postępowania, występowanie w charakterze pełnomocników (przedstawiciele uprawnionych organizacji społecznych) lub przedstawianie poglądu (organizacje, które nie uczestniczą w sprawie, mogą przedstawiać w sprawie istotny pogląd – nie wiąże on sądu)
36) Rodzaje orzeczeń: merytoryczne (wyrok, nakaz, merytoryczne postanowienie w postępowaniu nieprocesowym) i nie merytoryczne (postanowienie w procesie).
37) Kto nie może być świadkiem? Wyłączenie ustawowe: osoby niezdolne do spostrzegania i komunikowania spostrzeżeń, wojskowi i urzędnicy nie zwolnieni z tajemnicy służbowej, współuczestnicy jednolici, podmioty występujące w charakterze strony, mediator, w sprawach małżeńskich dzieci do 13 lat, zstępni do 17.
38) Systematyka KPC: tytuł wstępny, części (rozpoznawcze, zabezpieczające, egzekucyjne), księgi, tytuły, działy, rozdziały, oddziały.
39) Przedmiot dowodu: fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. O tym czy fakt ma istotne znaczenie decyduje sąd.
40) Różnice między powództwem a pismem procesowym: powództwo to jest żądanie, pozew to pismo procesowe za pomocą którego zgłasza się to żądanie. Treść a forma.
41) Czynności procesowe i powództwo: czynności procesowe to formalne czynności podmiotów procesowych, które wg prawa procesowego mogą wywołać powstanie, zmianę lub ustanie stosunku prawno procesowego. toczącego się postępowania, które wywołują określone skutki prawne. Powództwo wszczyna postępowanie, wywołuje skutki prawno procesowe (???)
42) Wyrok zaoczny: wyrok, który może zapaść tylko w procesie i tylko w pierwszej instancji, gdy pozwany nie stawił się na posiedzenia, albo nie bierze udziału w jakikolwiek sposób. Przyjmuje się za prawdziwe twierdzenia powoda, chyba że uzasadnione wątpliwości lub obejście prawa (w sprawach małżeńskich – nie można oprzeć wyroku jedynie na przyznaniu). Wyrok doręczany jest obu stronom z urzędu. Koszty zasądzane są od pozwanego.
43) Środki odwoławcze od wyroku zaocznego: powód może wnieść apelację, pozwany sprzeciw (7dni do tego samego sądu).
44) Dlaczego kasacja nie jest dopuszczalna w sprawach o alimenty? Bo ustawa tak stanowi ;)
45) Prawomocność: materialna (moc wiążąca, powaga rzecz osądzonej) i formalna (orzeczenie w danej sprawie nie może być zmienione ani uchylone w drodze zwyczajnych środków zaskarżenia)
46) Wyrok uzupełniający/uzupełnienie wyroku/postępowanie uzupełniające: rektyfikacja wyroku w formie wyroku uzupełniającego (w formie postanowienia jeśli orzeczenie o kosztach czy natychmiastowej wykonalności), coś być powinno, ale nie ma. Dot. meritum. Tylko na wniosek, w terminie 2 tygodni od ogłoszenia lub doręczenia – gdy doręczenie z urzędu (jeśli później – trzeba wytaczać nową sprawę). Można uzupełnić tylko sentencje. Warunki: jeżeli sąd nie orzekł o całości żądania, nie orzekł o natychmiastowej wykonalności, nie zamieścił dodatkowego orzeczenia (np. o kosztach). Od wyroku uzupełniającego przysługuje apelacja, jest to wyrok samoistny.
47) Rektyfikacja wyroku: sprostowanie, uzupełnienie lub wykładnia. Sprostowanie i wykładnia – nie ma tu zmiany merytorycznej. Sprostowanie z urzędu i na wniosek, w każdym czasie, zarówno sentencja jak i uzasadnienie, prostowanie omyłek, błędów drukarskich i rachunkowych (błędy oczywiste). Nie można prostować wyroków sądów zagranicznych. Uzupełnienie w formie wyroku uzupełniającego. Wykładnia – przez ten sam sąd, wyjaśnienie jedynie sentencji, w każdym czasie, na wniosek i z urzędu.
48)...
gosicka