Socjologiczna koncepcja osobowości
Makroteoria społeczeństwa Talkotta Parsonsa (teoretyka kierunku strukturalno – funkcjonalnego):
· trzy generalne podsystemy społeczeństwa:
- system społeczny
- system kultury
- system osobowościowy
System społeczny - pewna złożona całość, pozostająca we względnej równowadze, składająca się z aktorów (realizatorów ról społecznych) powiązanych siecią interakcji.
System kultury - system wzajemnie sprzężonych ze sobą idei, wartości, norm, symboli, które narzucają aktorom określone kierunki i sposoby działania oraz określają wzory ich wzajemnych interakcji
Osobowość to system potrzeb – dyspozycji człowieka czyli pewnych wyuczonych tendencji do orientacji i działania, których celem jest bezpośrednia lub przyszła gratyfikacja jego potrzeb.
Celem socjologii – wg tego kierunki – jest analiza struktur powyższych systemów oraz relacji zachodzących między nimi.
Dyskusja na temat relacji między społeczeństwem a osobowością:
- psychologizm: punktem wyjścia przy analizie zjawisk społecznych powinny być cechy psychiczne poszczególnych jednostek ludzkich
- socjologizm: podstawowym procesem społecznym jest wzajemne oddziaływanie ludzi na siebie
- pragmatyzm społeczny: podstawowymi faktami społecznymi są międzyludzkie interakcje, czyli wzajemne oddziaływanie ludzi na siebie, u podstaw których leżą działania ludzkie, przebiegające według norm i wartości społecznych oczekiwanych przez partnerów interakcji, mających charakter subiektywny
[dodatkowo]
Psychologiczne ujęcie osobowości ludzkiej Z. Freuda:
- trzy elementy osobowości: id, ego, superego:
- id – zespół tendencji popędowych, działających wg zasady przyjemności
- ego – wyrasta z id, ale kształtuje się pod wpływem społeczeństwa i wpływa hamująco na popędy, stanowi czynnik regulujący relacje z otoczeniem
- superego – powstaje w wyniku socjalizacji i stanowi zbiór norm i wzorców zachowania obowiązujących w środowisku społeczno – kulturowym
- zachowanie człowieka stanowi wypadkową sił id i superego, regulowanych przez ego, dążącego do zachowania równowagi.
Teoria osobowości T. Parsonsa:
- główne czynniki kształtujące i dynamizujące osobowość człowieka tkwią w systemie społecznym i kulturze, czynniki natury biologicznej odgrywają rolę drugorzędną, choć są źródłem motywacji do działania oraz źródłem ułatwień lub ograniczeń
- osobowość kształtuje się w procesie uczestnictwa jednostki w różnych podsystemach społecznych i pełnienia tam określonych ról
- osobowość jest systemem potrzeb – dyspozycji powiązanych ze sobą więzami opartymi na wzorcach wartości wspólnych wszystkim ludziom w danym systemie społecznym
- poszczególne potrzeby – dyspozycje kształtowane są w procesie socjalizacji człowieka i ulegają zamianą w kolejnych procesach życia
[/dodatkowo]
Kształtowanie się osobowości człowieka:
- na podłożu predyspozycji psychofizycznych
- pod wpływem oddziaływania środowiska społecznego
Proces uczenia się życia w społeczeństwie socjalizacja (uspołecznienie):
- poprzez wpajanie dzieciom obowiązujących w danym społeczeństwie systemów wartości i norm postępowania
- poprzez uczenie ich pełnienia kolejnych ról społecznych
Normy społeczny i wzory zachowań:
- przyswajanie, uwewnętrzniane (internalizowane) szczególnie intensywnie w dzieciństwie
- w rodzinie i w grupach rówieśniczych, sąsiedzkich, koleżeńskich
Postawa – względnie trwała dyspozycja człowieka do określonego reagowania wobec otoczenia
- rola rodziców w kształtowaniu postaw dzieci (80% wpływu na postawy, nastawienia i przekonania wynoszone z domu rodzinnego)
Istotna rola rodziny w kształtowaniu uczuć dziecka i nabywaniu nowych potrzeb:
- kształtowanie uczucia pewności siebie i bezpieczeństwa we wczesnym dzieciństwie
- nauka wartościowania świata i przeżywania stosunku do ludzi, reczy i zjawisk w wieku nieco późniejszym (kształtowanie uczuć o charakterze społecznym, moralnym, poznawczym i estetycznym)
- kształtowanie się w dzieciństwie potrzeb o rodowodzie psychicznym (potrzeba przynależności – afiliacji, uznania, samorealizacji)
Wyłanianie się cech intelektualnych człowieka dorosłego w wieku około 15 lat:
- nabycie krytycyzmu i umiejętności samodzielnego myślenia i działania dzięki doświadczeniu i zdobytej już wiedzy gotowości analizowania nowych wiadomości i konfrontowania ich z posiadanym zasobem wiedzy
- zmniejszanie się w tym okresie wpływu osób znaczących o charakterze lokalnym, wzrost znaczenia osób o charakterze ponadlokalnym (idole) oraz rożnego rodzaju idei, doktryn i teorii
Wpływy w wieku późniejszym:
- oddziaływanie innym źródeł informacji (podręczniki, prasa, radio, telewizja, internet, lektury)
- wpływ grup rówieśniczych
- rola nauczycieli w rozwijaniu osobowości
Człowiek dorosły o osobowości dojrzałej:
- z pełną świadomości i odpowiedzialnością wypełnia swoje obowiązki wynikające z realizowanych przez niego ról
- potrafi sprostać wymaganiom technicznym roli, ale i uwzględniać oczekiwania społeczne kierowane pod jego adresem.
Cechy osobowości dojrzałej:
- intelektualna niezależność
- krytycyzm wobec narzucanych mu przekonań i poglądów
- żądanie dowodów na wygłaszane twierdzenia oraz oczekiwanie wyjaśnień
- dostrzeganie wieloaspektowości uwarunkowań otaczającej rzeczywistości
Cechy osobowości niedojrzałej:
- brak zdolności modulowania reakcji emocjonalnych
- niezdolność do samodzielnego i długotrwałego wysiłku nastawionego na osiągnięcie odległego celu
- wyraźne uzależnienie emocjonalne od określonych osób
- snucie nierealnych planów i oczekiwanie ich szybkiej realizacji
- niezdolność rozróżniania spraw ważnych od mało istotnych
- egocentryczny sposób patrzenia na rzeczywistość i oceniania jej
mrnone