POPYT

Popyt (z ang. Demand) jest to ilość dóbr i usług, którą są w stanie nabyć kupujący po określonej cenie i w określonym czasie.

PRAWO POPYTU

Podstawowe PRAWO POPYTU mówi, że gdy cena dobra rośnie (ma­leje), spada (rośnie) ilość danego dobra, jaką są skłonni kupić konsumenci (wraz ze wzrostem ceny spada popyt na dany produkt), przy założeniu ce­teris paribus (przy pozostałych wiel­kościach stałych).

Jest to więc zależność odwrotna pomiędzy zmianami ceny dobra i popytu na dane do­bro.

KRZYWA POPYTU

Popyt jest przedstawiany za pomocą KRZYWEJ POPYTU - pokazuje ona, ile dobra są skłonni nabyć konsumenci przy danej cenie.

P- cena, Q- wielkość popytu, D- krzywa popytu

Ekonomia wyróżnia POPYT EFEKTYWNY, to znaczy poparty zdolnością do zapła­cenia za dane dobro oraz POPYT POTENCJALNY, tzn. taki, który wyraża chęci zakupu danego dobra przez nabywcę, ale nie jest poparty zdolnością kupującego do takiego zakupu.

Istnieje też podział popytu na:

- popyt indywidualny- odnoszący się do jednego nabywcy

- popyt rynkowy- który jest sumą popytów indywidualnych, zgłaszanych przez po­szczególnych nabywców.

Determinanty popytu

Determinanty popytu to inaczej czynniki, które wpływają na kształtowanie się popytu.

Podstawowym determinantem popytu jest cena danego dobra, która po­zostaje w ści­słym związku z popytem na dany produkt. Wyróżniamy jed­nak również inne tzw. po­zacenowe determinanty popytu. Do tej grupy czynników należą:

– dochody konsumentów – wzrost dochodów powoduje wzrost popytu przy jedno­czesnej zmianie struktury popytu

– poziom cen dóbr komplementarnych i substytucyjnych

– gusty nabywców, preferencje, moda

– przewidywania – przewidywanie spadku ceny powoduje spadek po­pytu do mo­mentu spadku ceny

– liczba nabywców

– struktura nabywców

– naśladownictwo – powoduje wzrost popytu np. moda młodzieżowa, ideologia itp.

– reklama

– sprzedaż ratalna

– kultura – np. wzrost popytu na karpia przed Bożym Narodze­niem

– religia

– wykształcenie

– jakość

– warunki klimatyczne.

KURCZENIE SIĘ I ROZSZERZANIE POPYTU

Wielkość popytu na dane dobro zmienia się w czasie. Jeśli jest to jedynie skutek zmiany ceny danego dobra, wówczas mówimy o:

·         kurczeniu się popytu (efekt wzrostu ceny)

·         rozszerzaniu się popytu (efekt spadku ceny)

P- cena, Q- wielkość popytu, D- krzywa popytu

W obu przypadkach mamy do czynienia z przesunięciem wzdłuż krzywej (nie zmienia się funkcja, tylko jej wartości).

Jeżeli zaś, na poziom popytu wpływają czynniki inne niż cena danego dobra to wów­czas mówimy o wzroście lub spadku popytu.

CZYNNIKI WYWOŁUJĄCE WZROST POPYTU

Wzrost popytu może zostać wywołany następującymi czynnikami:

·         spadek ceny dobra komplementarnego

·         wzrost ceny dobra substytucyjnego

·         wzrost dochodów

·         zmiana gustów na korzyść danego dobra

·         wzrost liczby nabywców

P- cena, Q- wielkość popytu, D- krzywa popytu

CZYNNIKI, WYWOŁUJĄCE SPADEK POPYTU

Spadek popytu może zostać wywołany następującymi czynnikami:

·         wzrost ceny dobra komplementarnego

·         spadek ceny substytutu

·         spadek dochodów

·         zmiana gustów na niekorzyść dobra

·         spadek liczby nabywców

P- cena, Q- wielkość popytu, D- krzywa popytu

PARADOKSY

Zwykle wielkość popytu kształtuje się w kierunku odwrotnym niż cena. Możliwe są jednak zachowania jednokierunkowe, tzn. takie, kiedy wraz ze wzrostem popytu wzra­sta też cena lub wraz ze spadkiem popytu spada również cena danego dobra. Wyróżnia się trzy takie przypadki nazwane paradoksami:

- paradoks Giffena

- paradoks Veblena

- paradoks spekulacyjny

Paradoks GIFFENA - dotyczy niektórych dóbr niższego rzędu. W przy­padku tych dóbr (zwanych też DOBRAMI GIFFENA) wzrost ceny powo­duje wzrost popytu na nie - konsument nie może sobie już pozwolić na zakup żadnego innego dobra, stąd kupuje wyłącznie dobro Giffena.

Paradoks VEBLENA - dotyczy produktów luksusowych. Wzrost ceny tych dóbr po­woduje wzrost popytu - są chętniej nabywane przez określoną grupę osób, chcącą się w ten sposób wyróżnić spośród innych.

Paradoks SPEKULACYJNY - wiąże się z przewidywaniami dotyczącymi kształto­wania się ceny w przyszłości. Jeśli przewiduje się, że cena na dane dobro będzie w przyszłości rosła, wielkość popytu na nie rośnie, mimo wzrostu ich cen. Nabywcy ku­pują dane dobra licząc, że ich cena dalej bę­dzie wzrastać, a oni tym samym osiągną zysk. Podobnie jest z przewidy­waniem spadku cen, wówczas pomimo tego, że ceny spadają, konsumenci nie kupują danych produktów licząc na jeszcze niższą ich cenę w przyszło­ści.

We wszystkich tych trzech przypadkach, krzywe popytu są krzywymi ro­snącymi.

              P

              D

              Q

P- cena, Q- wielkość popytu, D- krzywa popytu

ELASTYCZNOŚĆ POPYTU I JEJ RODZAJE

ELASTYCZNOŚĆ POPYTU określa stopień wrażliwości popytu na zmianę lub wa­hania trzech zmiennych: ceny danego dobra, ceny innych dóbr oraz dochodu. Współ­czynniki elastyczności popytu podajemy w wartościach bezwzględnych |EP|, przy ich interpretacji musimy więc dodatkowo pa­miętać o znakach.

Ogólna formuła elastyczności popytu:

CENOWA ELASTYCZNOŚĆ POPYTU

ELASTYCZNOŚĆ CENOWA POPYTU (PED, price elasticity demand) okre­śla stopień zmiany (wrażliwość) popytu na dobro na skutek zmiany jego ceny. Elastycz­ność tę wylicza się ze wzoru:

Współczynnik elastyczności cenowej popytu przyjmuje znak ujemny (od­wrotna rela­cja zmiany wielkości popytu do zmiany ceny). Wyjątki to dobra Giffena, dobra podle­gające efektowi snobizmu i efektowi demonstracji (efekt Veblena).

MIESZANA ELASTYCZNOŚĆ POPYTU

MIESZANA ELASTYCZNOŚĆ POPYTU (cross elasticity of demand, CED) jest miarą zmian popytu w zależności od zmiany ceny innego produktu. Elastyczność tę wyliczamy ze wzoru:

Mieszana elastyczność popytu wskazuje na siłę rynkową dobra. Jeśli jest niska, wów­czas dane dobro ma wysoką siłę monopolową.

Wysoka wartość mieszanej elastyczności popytu wskazuje na dobra, bę­dące substytu­tami, z kolei wartość ujemna wskazuje na dobra komple­mentarne.

DOCHODOWA ELASTYCZNOŚĆ POPYTU

DOCHODOWA ELASTYCZNOŚĆ POPYTU (income elasticity of demand, IED) jest miarą zmian popytu w zależności od dochodu. Elastyczność tę wyliczamy ze wzoru:

Ujemną elastyczność dochodową popytu wykazują dobra podrzędne.

PRAWA ENGLA

Z dochodową elastycznością popytu związane są prawa Engla:

·         Wraz ze wzrostem dochodów rośnie konsumpcja, zarówno artykułów żywnościo­wych, jak i nieżywnościowych, jednak tempo przyrostu spożycia tych pierwszych jest słabsze niż tempo spożycia art. nie­żywnościowych. Tak więc w miarę wzrostu dochodu, udział wy­datków na żywność w wydatkach ogólnych relatywnie ma­leje.

·         W miarę wzrostu dochodów zwiększa się procentowy udział wydat­ków na do­bra trwałego użytku, usługi, kształcenie, rekreację itp. Wydatki na dobra luk­susowe lub oszczędności występują tylko przy wysokim dochodzie.

EFEKT DOCHODOWY I SUBSTYTUCYJNY

Zmiana ceny powoduje dwojaki efekt:

EFEKT DOCHODOWY - W przypadku, gdy cena dobra spada oczeku­jemy, że konsument zakupi większą jego ilość (będzie mógł pozwolić sobie na zakup więk­szej ilości dobra).

EFEKT SUBSTYTUCYJNY - Gdy cena dobra spada, może dojść do "przesunię­cia" zakupów z obecnie relatywnie droż­szych substytutów na towar, którego cena została obniżona.

Analogiczne efekty, tylko skierowane w drugą stronę obserwujemy przy wzroście ceny.

Bibliografia

Dach Z., Podstawy mikroekonomii, Wydawnictwo Naukowe SYNABA, Kra­ków 1998

Milewski R., Podstawy ekonomii, Wydawnictwo Naukowe PWN, War­szawa 2002

Rekowski M., Wprowadzenie do mikroekonomii, Wydawnictwo Pol­soft – AKA­DEMIA, Poznań 1994