Psychologia – nauka społeczna o zachowaniu się jednostki.
Zadania psychologii:
· Opis zachowania
· Wyjaśnienie ludzkich zachowań
· Przewidywanie ludzkich zachowań
· Jak pomóc w rozwiązywaniu problemów?
· Jak pomóc poprawić jakość życia człowieka?
Działy psychologii:
· Psychologia ogólna ( teoria, wyjaśnianie)
· Psychologia rozwojowa ( śledzenie zmian w zachowaniu człowieka od okresu prenatalnego do śmierci)
· Psychologia kliniczna (zaburzenia zachowania)
· Psychologia zdrowia (określa zasoby człowieka)
· Psychologia pracy (człowiek w procesie pracy)
· Psychologia społeczna (człowiek w grupie)
· Psychologia wychowawcza (modyfikacja zachowań)
· Psychologia sportu
· Psychologia wojskowa
· Psychologia kosmiczna
· Psychologia sztuki
· Psychologia penitencjarna (człowiek w izolacji)
Różnica między psychologią społeczną a socjologią – socjologia to nauka o społeczeństwie, grupach społecznych itd. a psychologia społeczna bada wpływ grupy społecznej na jednostkę.
Metody psychologii:
Standaryzowane: testy (psychometryczne [pamięć]), kwestionariusze osobowości, projekcyjne, eksperyment kliniczny
Niestandaryzowane (rozmowa, obserwacja, analiza wytworów)
Procesy poznawcze:
· Spostrzeganie- odbiór informacji z zewnątrz
· Pamięć
· Myślenie- najwyżej rozwinięte jest myślenie abstrakcyjne
· Uwaga- ukierunkowanie na określony rodzaj bodźców
· Mowa- forma przekazywania informacji
Człowiek spostrzega za pomocą zmysłów: wzroku, węchu, czucia, słuchu, smaku, równowagi
Wzrok:
Bodźce: światło
Narząd zmysłu: oko
Receptor: siatkówka (pręciki, czopki)
Drogą nerwową do mózgu, okolica potyliczna
Słuch:
Bodźce: fala dźwiękowa, energia mechaniczna
Narząd zmysłu: ucho
Receptor: narząd Cortiego (w ślimaku)
Drogą nerwową do mózgu, do skroni
Smak:
Bodźce: energia mechaniczna, związki chemiczne rozpuszczalne w ślinie
Narząd zmysłu: język
Drogą nerwową do podwzgórza, niżej niż kora mózgowa (pozbywanie się substancji bez drogi myślowej, krótka droga do efektora), potem okolica ciemieniowa
Węch:
Bodźce: lotne substancje chemiczne rozpuszczalne w śluzie nosa
Narząd zmysłu: nos
Receptory: komórki rzęskowe
Drogą nerwową do węchomózgowia
Dotyk:
Bodźce: energia mechaniczna, ucisk, temperatura (energia cieplna)
Narząd zmysłu: skóra, powłoki ciała
Receptor: komórka nerwowa
Drogami nerwowymi do okolicy czuciowej, ciemieniowej
Równowaga:
Bodźce: zmiana położenia ciała, położenie kątowe
Narząd zmysłu: ucho, błędnik, kanały półkoliste, komórki rzęskowe
Drogą nerwową do móżdżku
Wszyscy ludzie ulegają iluzjom i halucynacjom.
Iluzja (złudzenie) – dostrzegają je wszyscy ludzie
Halucynacja (omam) - zobaczenie tego, czego nie widzą inni- nie tylko przy chorobach psychicznych, również przy silnym stresie bądź przy środkach toksycznych, przy niedotlenieniu mózgu.
Procesy poznawcze człowieka:
odpowiadają za strukturę naszego zachowania
zadaniem procesów poznawczych jest przetwarzanie informacji
Elementy procesów poznawczych:
spostrzeganie – odbiór informacji ze świata zewnętrznego (za pomocą zmysłów)
pamięć – zapamiętywanie (pamięć sensoryczna, pamięć krótkotrwała, pamięć długotrwała)
myślenie – łańcuch operacji umysłowych, za pomocą których przetwarzamy treści zakodowane w spostrzeżeniach, wyobrażeniach i pojęciach
Procesy towarzyszące procesom poznawczym:
· uwaga – ukierunkowanie
· mowa
· inteligencja
· Inteligencja – zdolność człowieka, która przejawia się w celowym działaniu, poprawnym rozumowaniu, dostosowanie środowiska do swoich uzdolnień
Upośledzenie umysłowe ( niepełnosprawność intelektualna, oligofrenia) – zaburzenie rozwoju:
· poziom rozwoju niższy od przeciętnej
· obniżona zdolność przystosowania się społecznego
· wystąpienie zaburzeń przed 18r.ż.
· obniżenie poziomu funkcjonowania intelektualnego, któremu towarzyszy deficyt w dziedzinie zachowań adaptacyjnych, które występują w okresie rozwojowym.
Stopnie upośledzenia umysłowego:
· lekkie
· umiarkowane
· znaczne
· głębokie
Osoby upośledzone mają takie same potrzeby psychiczne i fizjologiczne jak osoby zdrowe.
Istota upośledzenia – upośledzenie funkcji poznawczych.
Systemy sensoryczne:
· wzrokowiec (zerknij, jak widać, widzisz to, nie ma cienia wątpliwości, przymknę na to oko, mam na to jasny pogląd, niejasna sprawa, oczami wyobraźni, wygląda całkiem nieźle, jasno się wyraziłem, wypatruję świąt, przyszłość maluje się w jasnych barwach)
· czuciowiec (spadaj, poczuj to, czujesz to, wczuj się w sytuację, ale jazda, czuję kościach, nie przyłożę do tego ręki, jakoś leci, wyczuwasz co masz na myśli, ale jazda, ta sprawa brzydko pachnie)
· ruchowiec (nadawać na tej samej fali, pozostać bez echa, to ostatni dzwonek, daj temu posłuch, to brzmi nieźle, co jest grane, co na to powiesz)
Niedosłuch – zaburzenie ze strony narządu słuchu, polega na nieprawidłowym przewodzeniu lub odbiorze dźwięku
Kryteria miejsca uszkodzenia:
· przewodzeniowy (przed narządem Cortiego)
· odbiorczy (w okolicy narządu Cortiego)
· mieszany
· centralny (okolice mózgu)
Kryterium głębokości:
· lekki (20-40dB) – nie słyszy w hałasie, mowy cichej i szeptu, głośno mówią
· umiarkowany (40-70dB) – kłopoty z rozumieniem normalnej mowy, odbiera na drodze wzrokowo – słuchowej, potrzebna rehabilitacja
· znaczny (70-90dB) – słaby odbiór mowy, słaby rozwój mowy, mały zakres słownictwa, słabe zróżnicowanie dźwięków, bez aparatu funkcjonują jak głus
· głęboki (90 i więcej dB) – nawet z aparatem nie słyszy cichej rozmowy, odbiór mowy wzrokowy, słaby rozwój mowy, głos piskliwy, nosowy
Kryterium – czas wystąpienia niedosłuchu:
· prelingwalny – przed opanowaniem języka (do 3r.ż.)
· perylingwalny – z podstawami języka
· postlingwalny – po opanowaniu języka (5-7r.ż. i później)
Głuchoniewidomy – uszkodzenie wzroku i słuchu jednocześnie
Osoba słabowidząca – ma trudności z wykonywaniem czynności wzrokowych, pomimo okularów korekcyjnych, która może poprawić wykonywanie tych czynności poprzez wykorzystanie wzrokowych metod kompensacyjnych umożliwiających widzenie.
Funkcjonalne następstwo schorzeń ukł. wzrokowego:
· obniżenie ostrości wzroku (zmniejszona ostrość szczegółów)
· ubytki w polu widzenia centralnym, na obwodzie, mieszane (uszkodzenie siatkówki)
· zaburzenia wrażliwości na światło (światłolubność, światłowstręt, wrażliwość na obrazki)
· obniżenie wrażliwości na kontrast (widzenie we mgle)
· ślepota zmierzchowa (zmniejszona zdolność widzenia przy zmniejszonej ilości światła)
· zaburzona zdolność adaptacji do światła i ciemności (akomodacja)
· zaburzenia spostrzegania głębi (problem z przemieszczaniem się)
· zmienność widzenia
· daltonizm
· dwojenie obrazu (przy oczopląsie i zezie)
· zniekształcenia obrazu (schorzenie ukł. wzrokowego)
· łzawienie, ból, męczliwość
Przykłady schorzeń:
· dystrofia czopków (światłowstręt, obniżona ostrość wzroku, oczopląs)
· bielactwo (światłowstręt, obniżona ostrość wzroku, oczopląs)
· beztęczuwkowość (światłowstręt, obniżona ostrość wzroku, oczopląs)
· zaćma (zmętnienie soczewki, obniżona ostrość wzroku, oczopląs)
· retinopatia (uszkodzenie siatkówki, pogorszenie widzenia)
· wysoka krótkowzroczność (niebezpieczeństwo odklejenia siatkówki, nie możność wykonywania dużych wysiłków, zakazane pochylanie się)
· jaska (zwiększenie ciśnienia wewnątrznaczyniowego, śródgałkowego)
· zanik nerwu wzrokowego (pogorszenie widzenia, widzenie furtuacyjne)
· wady reflakcji (krótkowzroczność, dalekowzroczność, astygmatyzm)
· starczowzroczność (soczewka się pogrubia, pogorszenie do dali i bliży)
· zez (nieprawidłowe ustawienie gałek ocznych, zaburzenia mięśni okołogałkowych)
· barwnikowe zwyrodnienie siatkówki (słabo widzą o zmierzchu, ubytki w polu obwodowym)
· toksoplazmoza (uszkodzenie siatkówki, uszkodzenie plamki żółtej)
Zasady pracy z osobą słabowidzącą:
· przedstawić się, podać rękę
· usunąć przeszkody np. na podłodze
· oprowadzić po miejscu, w którym będzie przebywał
· zawsze ten sam zapach kosmetyku
· zademonstrować ćwiczenie na pacjencie
· zamontować poręcze przy schodach
· gabinet przestrzenny
· spokój w gabinecie
· nie wprowadzać na śliską powierzchnię
· zapewnić bezpieczeństwo
· dać się rozpoznać pacjentowi popr...
wajmer