Populacja – ogólna liczba ludzi zamieszkujących dane terytorium (p. globalna – ludność całej ziemi)
Liczba ludności wpływa w istotny sposób na życie wewnętrzne kraju oraz jego pozycję międzynarodową
Aspekt pozytywny dużej liczebności populacji:
- czynnik dynamizujący życie społeczne
- duży potencjał produkcyjny i kulturotwórczy
- chłonny rynek zbytu
Aspekt negatywny:
- źródło problemów społecznych (brak miejsc pracy, przeludnienie, pauperyzacja części społeczeństwa, patologie społeczne)
Wykorzystanie potencjału ludzkiego zależne od możliwości gospodarczych państwa oraz jego systemu politycznego.
Dylematy rozwoju demograficznego:
- problem wyżywienia rosnącej liczy ludzi
- wystarczalność surowców niezbędnych do produkcji energii, ciepła, wyrobów itp.
- ochrona środowiska naturalnego przed degradacją i zniszczeniami
- dopuszczalna liczebność populacji (maltuzjanizm – Thomas Malthus)
Typy reprodukcji ludności:
- reprodukcja rozrzutna: dużej liczbie urodzin (powyżej 6 dzieci na statystyczną kobietę) towarzyszy wysoka śmiertelność, przeciętna długość życia nie przekracza 45 lat, umieralność 60 osób na 1000 ludności
- reprodukcja oszczędna: znacznie mniejsza rozrodczość (poniżej 3 dzieci na kobietę), przeciętna długość życia ponad 65 lat, umieralność 13 osób na 1000.
Proces zmiany modelu reprodukcji ludności z „rozrzutnego” na „oszczędny” - przejście demograficzne:
- poprawa sytuacji życiowej i warunków egzystencji, poprawa zdrowotności, spadek śmiertelności niemowląt, wydłużenie życia.
Zjawisko eksplozji demograficznej w okresie przejścia demograficznego:
- w krajach rozwiniętych Europy i Ameryki Pn od końca XIX w. do ostatnich dziesięcioleci XX w., kiedy zastępowalność pokoleń spadła poniżej 2,1 (ujemny wskaźnik wzrostu populacji)
- w Polsce początek procesu po I wojnie światowej, z przerwą w okresie II wojny i nasileniem w latach powojennych (48-58); wejście w końcowy etap – spadek przyrostu w połowie lat 80-tych.
- W większy krajów Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej proces przejścia demograficznego rozpoczął się dopiero w połowie XX w. i trwa obecnie etap „eksplozji demograficznej” (przyrost naturalny 4 – 8 razy wyższy niż w Europie)
Konsekwencje społeczno - polityczne zróżnicowania „północ – południe”:
- wysoki poziom życia przy jednoczesnym braku rąk do pracy w krajach rozwiniętych
- przeludnienie, niemożność opanowania biedy i nierówności społecznych, procesy migracyjne w krajach rozwijających się.
Zróżnicowanie populacji pod wzgl. Płci:
- proporcje ilościowe
- zróżnicowanie cech fizycznych
- zróżnicowanie ról społecznych
„Męskość i kobiecość pozostają w dalszym ciągu miarami różnic kulturowych”
Zróżnicowanie populacji pod względem wieku:
- struktura wieku i jej konsekwencje
- młodzież jako kategoria socjologiczna
- problemy starzenia się społeczeństwa
mrnone