MANUALNA.doc

TERAPIA MANUALNA

Terapia manualna jako praktyczna część medycyny zajmuje się badaniem i leczeniem zaburzeń czynności różnych struktur układu ruchu, a w szczególności kręgosłupa. Przed przystąpieniem do terapii przeprowadza się z pacjentem wywiad lekarski oraz badanie palpacyjne i funkcjonalne narządu ruchu. Badanie to odbywa się zarówno w spoczynku jak i podczas ruchów czynnych oraz biernych. Są to ruchy bierne fizjologiczne, czyli złożone z toczenia i ślizgu powierzchni stawowych, oraz bierne naśladujące "grę stawową" (wg Mennella - joint play), czyli specyficzne dla każdego stawu przemieszczania powierzchni chrząstki stawowej.
Terapeuta ocenia wygląd i konsystencję tkanek miękkich, zakres i jakość ruchu elementów kostnych oraz charakter oporów występujących podczas przemieszczania poszczególnych struktur układu ruchu względem siebie. Bada ruchy bierne kręgosłupa i ocenia odpowiedzi układu ruchu na czynniki szkodliwe dla struktur tego układu.

*Sam zabieg terapii manualnej jest całkowicie bezbolesny, a dzięki odpowiednim pozycjom ułożeniowym pacjenta i technice osiąga się zamierzony efekt leczniczy.

*Zmiany funkcjonalne w układzie ruchu, stanowiące przyczynę zespołu bólowego, ustępują po jednym lub kilku zabiegach manualnych.

*Zabiegi przyczyniają się do skrócenia czasu leczenia, z jednoczesnym zwiększeniem sprawności ruchowej i zdolności do podjęcia pracy zawodowej, przy równoczesnym ograniczeniu leczenia farmakologicznego.

ZABIEGI TERAPII MANUALNEJ SKUTECZNIE LECZĄ MIĘDZY INNYMI:

- bóle głowy i karku

- bóle korzonkowe

- rwę kulszową

- schorzenia bioder oraz kończyn górnych i dolnych

- dolegliwości typu migrenowego

- wady postawy (np. skoliozy)

- zaburzenia snu

- bóle stawów kręgosłupa i kończyn

MOBILIZACJA STAWOWA

Uruchamianie, wielokrotnie powtarzany ruch, z niewielką prędkością i ze wzrastającą amplitudą, w celu zwiększenia ograniczonego zakresu ruchu.

OPIS METOD FIZJOTERAPEUTYCZNYCH

METODA KALTENBORN’A – EVJENTH’A I SZKOŁA NIEMIECKA

Metoda manualnej mobilizacji stawów, w których występuje odwracalne ograniczenie ruchomości. Opiera się na stosowaniu zasady ślizgu stawowego tzn. prawidłowa ruchomość stawu jest uzależniona od możliwości prawidłowego ślizgania się po sobie powierzchni stawowych. Metoda wykorzystuje szereg technik mobilizacyjnych, które stosowane są bez czynnego udziału pacjenta (tzw. mobilizacje bierne). Techniki stosowane są zarówno do leczenia stawów kończyn jak i stawów kręgosłupa. 

METODA MULLIGAN’A

Metoda manualnej pracy z pacjentem wykorzystująca techniki mobilizacji połączone z ruchem wykonywanym przez pacjenta. Koncepcja proponowana przez Briana Mulligana, nowozelandzkiego fizjoterapeutę, znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu zarówno stawów kręgosłupa jak i stawów kończyn. W trakcie wykonywania technik terapeuta, poprzez nacisk, zmienia ustawienia powierzchni stawowych, a pacjent wykonuje ruch podczas którego odczuwa dolegliwości. Diagnostyka w tej metodzie polega na ustaleniu właściwego kierunku nacisku tzn. takiego kiedy ustępują dolegliwości, a terapia na wykonaniu serii bezbolesnych powtórzeń.

ZASADY POSTĘPOWANIA

- terapeuta musi przez cały czas obserwować reakcję pacjenta, aby upewnić się, że nie odczuwa on bólu.

- terapeuta stosuje różne połączenia ślizgów w płaszczyźnie równoległej lub prostopadłej w celu określenia właściwej płaszczyzny leczenia i stopnia mobilizacji

- podczas trwającego ślizgu pacjent proszony jest o wykonanie ruchu wywołującego dolegliwość. Wykonanie tego ruchu powinno być obecnie o wiele łatwiejsze (całkowite ustąpienie bólu, większy zakres ruchu)

- pacjent kilkakrotnie powtarza ruch, który wcześniej był ograniczony podczas gdy terapeuta utrzymuje odpowiedni ślizg.

- dalsza poprawa może nastąpić po zastosowaniu biernego docisku na końcu osiągniętego zakresu ruchu. Docisk ten również nie może wywoływać bólu.

TERAPIA MANUALNA KARELA LEWITA

Specjalna efektywna praca na tkankach miękkich, ma wpływ na wszystkie systemy regulacyjne w naszym organizmie. Bada funkcje lokomotoryczne i ich zaburzenia. Terapia bardzo lubiana przez pacjentów.

TECHNIKI STOSOWANE W TERAPII

- automobilizacje

- napięcie i przeciw napięcie

- zabiegi manualne w obrębie tkanek miękkich

- stymulacja eksteroceptywna - głaskanie

- poizometryczna relaksacja mięśni

- zabiegi terapeutyczne dotyczące poszczególnych mięśni oraz ich przyczepów.

- ćwiczenia usprawniające

- treningi normalizujące najważniejsze stereotypy ruchowe

- sposoby stabilizacji

- Regulacja  oddychania w zaburzeniach lokomotorycznych

TERAPIA PNF (Proprioceptive Neuromuscular Facilitation, czyli proprioceptywne nerwowo-mięśniowe torowanie ruchu)

Jest metodą fizjoterapeutyczną, dedykowaną przywracaniu utraconej funkcji. Polega na przywróceniu naturalnych czynności ruchowych zahamowanych przebytą chorobą lub urazem. Usprawnianie prowadzone jest w oparciu o ruchy zbliżone do tych które wykonujemy w życiu codziennym.

PNF proponuje ruchy naturalne, które przebiegają trójpłaszczyznowo i są zbliżone do czynności dnia codziennego. Uwzględnienie podczas planowania terapii potrzeb ruchowych i problemów zgłaszanych przez chorego przynosi wiele korzyści i czyni z PNF metodę przyjazną dla pacjenta, opartą na bezbolesnej pracy, wykorzystującej silne odcinki ciała i umiejętności chorego do ułatwiania reedukacji utraconych funkcji. PNF gwarantuje również wysoki poziom edukacji pacjenta, oparty na współuczestnictwie w planowaniu terapii oraz kontynuacji ćwiczeń w formie programu domowego, przy niewielkich wymaganiach sprzętowych.

Celem terapii jest przywrócenie wzorców ruchowych takich jak prawidłowe chodzenie i siadanie, wykorzystując techniki stabilizujące, rozluźniające, przeciwbólowe oraz uczące ruchu i koordynacji.

Istotą metody PNF jest maksymalne pobudzenie ekstero- i proprioreceptorów znajdujących się w ciele oraz różnych sfer kory mózgowej w celu ułatwienia (torowania) ruchu w obszarze uszkodzonym.

Metoda ta prowadzi do utorowania ruchów przez funkcjonalną jedność nerwów i mięśni. Utorowania daje się stymulować przez:

BODŹCE EKSETORECEPTYWNE

- stymulacja dotykowa

- stymulacja wizualna

- stymulacja werbalna

BODŹCE PRIOPROCEPTYWNE

- rozciąganie

- stymulacja stawu przez pociąganie i przybliżanie (docisk)

Wielokrotnie powtarzany ruch może spowodować utworzenie nowego wzorca ruchowego czyli przywrócić przewodnictwo nerwowe w uszkodzonym obszarze. Terapia metodą PNF postrzega pacjenta całościowo. Nie ogranicza się tylko do pracy z niesprawną częścią ciała ale wykorzystuje w terapii również zdrowe regiony ciała. Jest bezbolesna, wysoce edukująca pacjenta i skuteczna.

METODA CYRIAXA

Termin "Medycyna Ortopedyczna" pochodzi od dr Cyriaxa. To on poświęcił całe swoje życie tworząc metodę diagnostyczną, którą przez swoją prostotę możemy uznać za genialną. Przez zaproponowany w metodzie wywiad i badanie kliniczne uzyskujemy kompletną informacje na temat badanego pacjenta. Tylko wtedy można zastosować prawidłowe leczenie.

Podstawowym założeniem metody Cyriax jest leczenie wzorca klinicznego, zamiast obrazu medycznego.

Prawidłowa droga do uzyskania dokładnej diagnozy wg metody Cyriax :

- dobry wywiad

- badanie funkcjonalne wszystkich struktur w okolicy uszkodzenia.

ZASADY DIAGNOSTYCZNE MEDYCYNY ORTOPEDYCZNEJ

- szukać nierozerwalnych prawdopodobieństw

- szukać obiektywnych objawów

- Używać testów funkcjonalnych, a palpacji wtedy, kiedy jest konieczna

- Używać zasady selektywnego napięcia

- Używać ruchów fizjologicznych

- Oceniać struktury inert - niekurczliwe i kontraktil - kurczliwe

- Skoncentrować się na bólu

- Prosić pacjenta o współpracę

- Brać pod uwagę osobowość pacjenta

- Trzymać równowagę pomiędzy łatwowiernością i nadmiernym sceptycyzmem

- Prosić o badania obrazowe, kiedy to konieczne

13

STRUKTURY INERT

- torebka stawowa

- więzadła

- kaletki maziowe

- opona twarda

- osłonka oponowa i korzenie nerwowe

- nerwy obwodowe

STRUKTURY KONTRAKTIL

- ścięgno

- brzusiec mięśnia

- przejście mięśnia w ścięgno

- przyczep ścięgna do kości

Badanie

WYWIAD

*Stawianie zawsze neutralnych pytań

*Wiek, zawód, hobby

*Pierwsze dolegliwości

*Kiedy się rozpoczęły ?

*Jak się rozpoczęły ?

    -  Spontanicznie

    - Urazowo

    - Lokalizacja pierwszych dolegliwości : Dermatom ?

*Ewolucja objawów

*Obecne dolegliwości

*Charakter bólu

*Lokalizacja

*Uszkodzenia funkcji

*Co wpływa na dolegliwości ?

*Pytania uzupełniające

BADANIE FUNKCJONALNE

- Do różnicowania struktur względem siebie stosujemy zasadę - minimalna ilość testów, maksimum informacji.

- Testujemy stosując czysty ruch albo specyficzne testy oporowe jednej struktury albo grupę struktur z tą samą funkcją.

   a. Ruchy aktywne Będziemy mało używać, chyba, że chcemy przetestować chęć pacjenta.

   b. Ruchy pasywne (bierne) - Dają nam informacje o strukturach inert Obserwujemy 3 kryteria (zawsze porównujemy do drugiej   strony) :

* Ból

* Zakres ruchu

* Czucie końcowe : jest to uczucie, które badający wyczuwa na końcu ruchu pasywnego.

   c. Testy oporowe - Otrzymujemy informacje o strukturach kontraktylnych. Zostają przeprowadzone jako maksymalne napięcie izometryczne w neutralnej pozycji stawu. Istotne jest przeprowadzenie testów prawidłowo technicznie. Zwracamy uwagę na dwa kryteria :

* Ból

* Siła

DZWONKI ALARMOWE

W badaniu niekiedy występują określone symptomy albo kombinacje symptomów i objawów, które wskazują na poważne uszkodzenia. Cyriax określa takie sytuacje jako dzwonki alarmowe

BOLESNY ŁUK

Jest to chwilowy i przejściowy ból podczas aktywnego i/albo pasywnego przebiegu ruchu. Jest to ważny objaw w diagnostyce i oznacza chwilowe zaciśnięcie uszkodzonych struktur.

CZUCIE KOŃCOWE

Czucie końcowe jest typowym pojęciem Cyriaxa. Opisuje uczucie, które badający ma na końcu zakresu ruchów pasywnych i informuje go o strukturach, które są lub nie są ograniczone ruchowo.

OBJAWY LOKALIZUJĄCE

Jest to objaw występujący w czasie wykonywania testów aktywnych lub/i pasywnych, który wskazuje dokładne miejsce uszkodzenia w zajętej strukturze. Daje to tak kompletną diagnozę, że możliwe jest bezpośrednie leczenie uszkodzenia bez poprzedzającej go palpacji. Jednym z objawów lokalizujących jest bolesny łuk.

OPÓR KOŃCOWY FIZJOLOGICZNY

1.       Miękki - elastyczny -opór mięsni, ścięgien

2.       Silny- elastyczny -opór więzadeł

3.       Twardy - elastyczny -opór chrzęstny, torebkowy

4.       Twardy - nieelastyczny, bezbolesny -opór kości

OPÓR KOŃCOWY PATOLOGICZNY

- Spastyczny -nagłe, bolesne zatrzymanie ruchu wzmożone napięcie mięśniowe

- Torebkowy -występuje znacznie wcześniej jak w warunkach fizjologicznych

- Pusty -bolesny w czasie prowadzenia ruchu przed fizjologicznym końcem

- Sprężynujący - efekt odbicia na końcu zakresu ruchu

- Mięśniowy - występuje znacznie wcześniej jak w warunkach fizjologicznych

- Kostny – odczuwany przed osiągnięciem fizjologicznego zakresu ruchomości

POZYTYWNE TESTY PASYWNE – STRUKTURY INERT

Wzorzec torebkowy

Wzorzec torebkowy jest dla każdego stawu właściwym stosunkiem pomiędzy ograniczonymi ruchami pasywnymi (biernymi). Wzorzec torebkowy w badaniu jest całością objawów (ból, ograniczenie zakresu ruchu, czucie końcowe), który wskazuje na podrażnienie całego stawu (maziówki i/albo torebki), albo innymi słowy chodzi o jakiekolwiek zapalenie stawu (Arthritis) lub zwyrodnienie stawu (Arthrosis)

Wzorzec pozatorebkowy

Wzorzec pozatorebkowy jest sumą wszystkich możliwych objawów i wzorców odbiegających od wzorca torebkowego. Nie chodzi wtedy o zapalenie stawu, lecz o uszkodzenie innej struktury inert.

Staw

·         skroniowo – żuchwowy

·         szczytowo – potyliczny odcinka szyjnego

·         ramienny

·         mostkowo – obojczykowy

·         barkowo – obojczykowy

·         ramienno – łokciowy

·         ramienno – promieniowy

·         promieniowo - łokciowy bliższy

·         promieniowo – łokciowy dalszy

·         promieniowo – nadgarstkowy

·         śródręczno-, międzypaliczkowe

...