Farmakoterapia w okresie ciąży
Zmiany rozwoju płodu pod wpływem leków w różnych okresach ciąży
przed okresem zagnieżdżenia się zarodka
w okresie tworzenia się narządów u zarodka
w okresie późniejszego życia płodowego
śmierć zarodka
poronienie
zniekształcenia narządów
(działanie dysmorfogenetyczne)
poważne zaburzenia rozwoju np.: opóźnienie wzrostu
Leki działające teratogennie i embriotoksycznie
Leki
Działanie teratogenne
i embriotoksyczne
Androgenne hormony, kortykosteroidy
Maskulinizacja żeńskich płodów, niewykształcenie się kory nadnerczy.
Antymetabolity, cyklofosfamid, inne leki przeciwnowotworowe
Wady OUN i innych narządów, zniekształcenia kończyn, wtórne nowotwory.
Amiodaron
Zawartość jodu w cząsteczce leku może być powodem uszkodzenia tarczycy płodu.
Leki działające teratogennie i embriotoksycznie c.d.
Leki przeciwbólowe morfinopodobne, opioidy
Dystrofia wewnątrzłonowa płodu. Zespół abstynencyjny, gdy leki były stosowane w późnym okresie ciąży.
Leki przeciwcholinergiczne
Niedrożność jelit u noworodków.
Leki przeciwpadaczkowe (kwas walproinowy, fenytoina, karbamazepina)
Wada cewy nerwowej (rozszczep kręgosłupa–spina bifida) rozszczep podniebienia lub wargi, niedorozwój palców i paznokci, „zespół hydantoinowy płodu” po stosowaniu fenytoiny (zahamowanie wewnątrzmacicznego rozwoju, upośledzenie rozwoju umysłowego, małogłowie, zniekształcenia twarzy).
Działanie teratogenne i embriotoksyczne
Leki przeciwtarczycowe (propyltiouracyl, tiamazol)
Wole u płodów i noworodków, niedoczynność tarczycy, aplazja skóry.
Leki psychotropowe – pochodne benzodiazepiny
Wady twarzoczaszki, układu sercowo-naczyniowego i przewodu pokarmowego.
Niesteroidowe leki przeciwzapalne
Przedwczesne zwężenie lub zamknięcie przewodu tętniczego, zmartwiające zapalenie jelit.
Sole litu
Anomalia Ebsteina (niedomykalność zastawki trójdzielnej, przetrwały przewód tętniczy, hipoplazja lewej komory serca).
Retinoidy
Wady OUN, twarzoczaszki i układu krążenia.
Talidomid
Wady kończyn oraz ich skrócenie, wady narządów wewnętrznych.
Tetracykliny
Anomalie zębów i kości.
Klasyfikacja leków wg FDA (ze względu na ryzyko szkodliwego działania na płód)
A – badania kontrolowane przeprowadzone u kobiet w ciąży nie wykazały szkodliwego działania leków na płód,
B – badania na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu, lecz nie potwierdzono tego u kobiet ciężarnych,
C – badania na zwierzętach wykazały działania niepożądane na płód lecz brak jest badań kontrolowanych u kobiet ciężarnych (leki te można stosować gdy korzyść wynikająca ze stosowania ich u matki przewyższa ryzyko niepożądanego działania u płodu)
D – istnieje udokumentowane ryzyko szkodliwego działania leków na płód (leki te można stosować u kobiet ciężarnych w stanach zagrażających życiu matki)
X – udokumentowane działanie szkodliwe na płód u ludzi i ryzyko stosowania u kobiety ciężarnej przewyższa wszelkie możliwe korzyści: bezwzględnie przeciwwskazane u kobiety ciężarnej
n Towarzystwo Teratologiczne w 1994 roku – zaproponowało zniesienie dotychczas istniejącej klasyfikacji FDA i zastąpienie jej bardziej opisową formą informacji.
n Dane FDA dostępne online (http://www.fda.gov).
Bazy danych zawierające najbardziej aktualne informacje na temat szkodliwości leków u kobiet w ciąży:
n Perinatology.com ://www perinatology.com/exposures/drughist.htm
n Reprotox ://www.reprotox.org
Leki przeciwbakteryjne stosowane u kobiet w ciąży
Antybiotyki aminoglikozydowe - kategoria C i D
następstwa stosowania
uszkodzenie nerwu słuchowego u płodu (zwłaszcza po leczeniu streptomycyną)
n Tetracykliny - kategoria D
n hipoplazja układu kostnego (zaburzenia wzrostu kości na długość, niedorozwój szkliwa i zmiany zabarwienia zębów), zrost palców, żółtaczka jąder podkorowych mózgu u płodu
n stłuszczenie wątroby u matki
n Chloramfenikol - kategoria D
n następstwa stosowania
n aplazja szpiku u płodu
n zapaść sercowo-naczyniowa (zespół szarego dziecka) u noworodka
n Fluorochinolony - kategoria C i D
n prawdopodobieństwo działania teratogennego
n w okresie późnej ciąży - niebezpieczeństwo nasilenia krwawień podczas porodu
n Pochodne nitrofuranu - kategoria B
n niedokrwistość hemolityczna u płodu w przypadku niedoboru dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej u matki
n Penicyliny i cefalosporyny - kategoria B
n antybiotyki względnie bezpieczne
n wyjątek stanowią nefrotoksyczne cefalosporyny (cefaklor, cefuroksym ceftriakson) oraz karbenicylina, tykarcylina ,ureidopenicyliny, które ze względu na ich mielo-, hepato- i nefrotoksyczność, należy ograniczyć do zakażeń zagrażających życiu.
Leki przeciwbakteryjne stosowane u kobiet w ciąży c.d.
n Makrolidy - kategoria B
n mogą być stosowane w przypadku uczulenia lub oporności na penicyliny i cefalosporyny
n wyjątek stanowi klarytromycyna - kategoria C, która jest bezwzględnie przeciwwskazana w I trymestrze ciąży, ponieważ działa teratogennie u zwierząt.
n Sulfonamidy - kategoria B; w okresie przedporodowym – D
n objawy niepożądane u noworodków, których matki były leczone sulfonamidami tuż przed porodem to – niedokrwistość aplastyczna i hemolityczna, żółtaczka jąder podkorowych mózgu.
n Metronidazol - kategoria B
n przeciwwskazany w I trymestrze ciąży, ponieważ może wywołać uszkodzenie OUN, układu krwiotwórczego, zaburzenia czynności żołądka i jelit u płodu.
n znacznie bezpieczniejsze jest stosowanie w ciąży miejscowo działających preparatów metronidazolu.
Leki przeciwgrzybicze stosowane u kobiet w ciąży
n gryzeofulwina, flukonazol, flucytozyna, ketokonazol i mikonazol - kategoria C
n duża toksyczność (m.in. działanie nefro-, mielo-, hepato-, neurotoksyczne), oraz stwierdzone działanie embriotoksyczne i teratogenne u zwierząt doświadczalnych,
n natamycyna, nystatyna (nie wchłaniająca się z przewodu pokarmowego, skóry i błon śluzowych), miejscowo podawana amfoterycyna oraz klotrimazol i terbinafina –kategoria B
n unikać w I trymestrze ciąży
Leki przeciwwirusowe stosowane u kobiet w ciąży
n kategoria C i D
n stosować tylko w ściśle uzasadnionych przypadkach
n ribawiryna - kategoria X
n bezwzględnie przeciwwska...
mwd1