str.1
Matlab - opis wstępny, Przemysław Korohoda, KE, AGH
Wybrane elementy syntaktyki pakietu Matlab
ã Przemysław Korohoda
Katedra Elektroniki, AGH
Przedstawiony poniżej opis zawiera informacje konieczne i przydatne do przeprowadzania symulacji z zakresu przetwarzania sygnałów. W ramach samodzielnych studiów można ten zakres wiedzy znacznie poszerzyć.
Uwaga - informacje oznaczone symbolem ¯ powinny stać się zrozumiałe po przeczytaniu późniejszego fragmentu.
1. Sposób zapisu i interpretacji zmiennych; edytowanie komend
Liczby mogą być zapisywane jako dziesiętne - z kropką w roli przecinka, natomiast wyświetlane są z narzuconą precyzją, zazwyczaj z dokładnością 4 cyfr znaczących po przecinku. W przypadku, gdy liczba jest mała, stosowany jest mnożnik w postaci 10 do odpowiedniej ujemnej potęgi, np.: 3.5600e-4.
Format (sposób) wyświetlania liczb można zmieniać za pomocą komendy format ¯. Należy jednak pamiętać, iż każdy z formatów ma swoje zalety i wady, zatem należy je dobierać tak, by najlepiej odpowiadały naszym potrzebom - np. dokładne wyświetlanie liczb umożliwia ich lepsze porównanie w przypadku kilku liczb, jednak na ekranie komputera może się wtedy zmieścić mniej liczb jednocześnie, zatem trudniej nam będzie oszacować np. rozmieszczenie zer w jakiejś macierzy.
Zmienne traktowane są jak macierze o określonych wymiarach, czyli ilości wierszy i kolumn.
Pojedyncza liczba - skalar - jest macierzą o wymiarach 1x1.
Każdy element macierzy może być określany za pomocą jego współrzędnych w macierzy, czyli indeksów.
Przykładowo, jeżeli mamy macierz o nazwie A i wymiarach 3x4, to element w drugim wierszu i trzeciej kolumnie, to: A(2,3).
Bardzo przydatny jest operator „:” (dwukropek), który w przypadku zapisu: 2:6 powoduje, iż zapis ten oznacza ciąg liczb naturalnych od 2 do 6.
Operator „:” może być także stosowany z podaniem kroku, np.: 0.9:-0.2:0 , co odpowiada zapisowi ciągu 0.9,0.7,0.5,0.3,0.1 (celowo pokazano, jak interpretowane jest podanie wartości kończącej ciąg tak, iż nie odpowiada ostatniemu elementowi ciągu) - istnieje także inne zastosowanie tego symbolu, o czym będzie mowa przy opisie macierzy;
Należy pamiętać, że indeksy elementów macierzy zawsze rozpoczynają się od „1” (a nie od „0”), i że muszą być całkowite.
Uwaga (!!!) - nie wolno mylić zapisu xyz(1:3) oznaczającego pierwsze trzy elementy wektora xyz z zapisem xyz(1,3), który oznacza element z pierwszego wiersza i trzeciej kolumny zmiennej xyz, która musi być w tym przypadku macierzą lub wektorem kolumnowym.
Przykłady:
Alfa(2:3,3:-1:1) - oznacza fragment macierzy Alfa zawierający drugi i trzeci wiersz oraz kolumny od 1 do 3 ale w odwróconej kolejności; macierz Alfa musi być naturalnie na tyle duża, by takie elementy zawierać.
X(4:-1:1)=Alfa(3,1:4) - oznacza przypisanie ¯ elementom wektora wierszowego (czyli macierzy składającej się z jednego wiersza) w odwrotnej kolejności pierwszych czterech elementów trzeciego wiersza macierzy Alfa.
v(5:-1:1)=v - jeżeli v był wektorem 5-elementowym, to zapis taki spowoduje odwrócenie kolejności elementów tego wektora, gdyby wektor miał inną liczbę elementów program zasygnalizuje błąd.
v=v(5:-1:1) - wybieramy pierwsze pięć elementów wektora v, które w odwróconej kolejności tworzą nowy wektor v. Jeżeli wektor ten był dłuższy, to po podstawieniu pozostałe elementy zostają utracone.
Zmiennych nie definiuje się przed użyciem, powstają one w wyniku użycia operatora przypisania „=” (znak równości). Przykładowo:
>> x5=3;
>> Alfa_12=125.64;
>> delta_x=15:0.1:-15;
Naturalnie po prawej stronie operatora przypisania mogą znaleźć się jedynie istniejące zmienne - tj. stworzone przez nas w danej sesji, przywołane z pliku lub predefiniowane (jak np. pi lub j).
Zmienne muszą mieć nazwy rozpoczynające się od liter.
W nazwach litery duże i małe są rozróżniane - zatem np. xalfa oraz Xalfa to dwie różne zmienne.
Nazwy mogą zawierać cyfry, a także symbol podkreślenia, jednak nie na pierwszej pozycji.
Zmienne są usuwane z pamięci operacyjnej po zamknięciu pakietu Matlab lub po zastosowaniu komendy clear. Komenda clear bez podania nazwy zmiennej powoduje usunięcie z pamięci wszystkich zmiennych użytkownika powstałych w danej sesji. Chcąc usunąć zmienne o nazwach x, Alfa, wektor1 stosujemy komendę podając nazwy zmiennych oddzielone spacją:
>> clear x Alfa wektor1 % przykład użycia komendy clear
W powyższym przykładzie znak „>>” oznacza tzw. znak zachęty, oznaczający gotowość pakietu na przyjęcie kolejnej komendy, natomiast znak „%” w danej linii powoduje, iż następujący po nim fragment linii traktowany jest jako komentarz.
Wykonanie danej komendy następuje po podaniu z klawiatury znaku [Enter]. Zatem wykreowanie np. wektora 5 elementowego o wartościach od 3 do 7 nastąpi po następującej komendzie:
>> x5=3:7;[Enter]
Warto zwrócić uwagę na znak „;” (średnik), który na końcu komendy oznacza, iż nie chcemy, by wynik jej wykonania został wyświetlony na ekranie komputera. Niekiedy chcemy się upewnić, co będzie wynikiem danej komendy i znak ten pomijamy, jednak w przypadku operacji wykonywanej na zmiennej dużych rozmiarów pomijanie znaku „;” jest raczej mało użyteczne.
W dalszych przykładach akceptacja komendy klawiszem [Enter] będzie traktowana domyślnie, zatem nie będzie wypisywana. Dopóki nie podamy znaku akceptacji ([Enter]) linię komendy można edytować korzystając z klawiszy poziomego ruchu kursora, kasowania itp.
Klawisze pionowego ruchu kursora umożliwiają przywoływanie w linii bieżąco edytowanej komendy poprzednich komend zapamiętanych w buforze, które można odpowiednio zmodyfikować (lub pozostawić w stanie pierwotnym) i ponownie zaakceptować do wykonania.
Po uruchomieniu pakietu w pamięci znajdują się wytworzone wstępnie zmienne o nazwach: pi, i, j. Pierwsza z nich to liczba pi, a kolejne to dwie identyczne zmienne zawierające jednostkę urojoną - dla liczb zespolonych).
Jeżeli jednak podamy komendę, np.:
>> pi=4:-1:1;
to zmienna pi stanie się 4-elementowym wektorem zawierającym liczby od 4 do 1 (z krokiem minus 1), a poprzednia zawartość zmiennej zostanie (chwilowo) utracona. W taki sam sposób można zastępować także inne zmienne, tworząc je na nowo za pomocą operatora przypisania.
Zmienna ans zawiera zawsze wyniki operacji która może być użyta po prawej stronie operatora przypisania, a której użyjemy bez tego operatora. Każde kolejne zapełnienie tej zmiennej powoduje likwidację jej poprzedniej zawartości. Przykładowo. podając kolejno dwie komendy uzyskamy następujący wynik:
>> 3:-0.1:-2; % zmienna ans będzie zawierała wektor wyspecyfikowanych wartości
>> 3 % zmienna ans stanie się skalarem o wartości „3”
Zmienną tą można wykorzystywać w późniejszych operacjach tak samo jak inne zmienne - należy jednak przy tym uważać, czy zmienna ans zawiera takie dane, jakich się w niej spodziewamy, ponieważ bardzo łatwo można ją niechcący „nadpisać”.
Niektóre przydatne funkcje
Funkcja
Opis
quit
zakończenie pracy z pakietem Matlab (zamknięcie wszystkich okien pakietu i skasowanie danych)
clear
usuwanie z pamięci wszystkich zmiennych lub wskazanej zmiennej
who
wyświetla nazwy wszystkich zmiennych istniejących w pamięci, tzn. stworzonych w trakcie danej sesji lub przywołanych z pliku
whos
j.w. oraz ponadto pokazuje wymiary każdej ze zmiennych
help
wyświetla opis podanej funkcji lub słowa kluczowego
format
zmienia format wyświetlania liczb (najczęściej używane opcje to: short i long)
length
zwraca ilość elementów wektora (wierszowego lub kolumnowego)
size
zwraca dwa parametry - liczbę wierszy i liczbę kolumn danej macierzy
Funkcje who oraz whos umożliwiają np. sprawdzenie, jakie nazwy zmiennych są już wykorzystane. Funkcja whos pozwala także na sprawdzenie wymiaru macierzy - np. w celu sprawdzenia dlaczego Matlab nie wykonuje podanego polecenia (przyczyną może być niezgodność wymiarów macierzy). Do podobnych celów może służyć funkcja size. Parametry wyliczane przez funkcje size oraz length mogą być wykorzystane w późniejszych obliczeniach.
Warto podkreślić różnice pomiędzy np. funkcją help i size. W przypadku funkcji help parametr (czyli w tym przypadku nazwę funkcji lub słowa kluczowego) podajemy po spacji, bez nawiasów, np.:
>> help function
>> help sin
Funkcja ta nie zwraca także żadnego parametru.
Z kolei funkcja size zwraca do dwóch parametrów (możemy zdecydować, iż chcemy odczytać jedynie pierwszy z nich), a ponadto parametr w postaci nazwy zmiennej podaje się w nawiasach okrągłych (spacja oddzielająca słowo size od lewego nawiasu jest tu wprawdzie możliwa, ale raczej utrudnia odczytywanie takiego zapisu i dlatego nie należy jej stosować). Przykładowo ¯:
>> [M,N]=size(Atest) % odczytujemy liczbę wierszy i kolumn
albo
>> M=size(Atest) % odczytujemy tylko liczbę wierszy
>> size(Atest) % wynik w zmiennej ans - ale tylko pierwszy z parametrów
% zwracanych przez funkcję.
Zawsze należy zatem zwrócić uwagę, jak należy posługiwać się wywołaniem danej funkcji - przykłady zapewnia funkcja help.
3. Operatory arytmetyczne
Operatory arytmetyczne (odnoszą się do macierzy!):
Operator
*
mnożenie (dla macierzy nie jest przemienne)
/
dzielenie
\
dzielenie lewostronne (ważne w przypadku macierzy)
+
dodawanie
-
odejmowanie
^
potęgowanie
‘
transponowanie (UWAGA: w przypadku macierzy zespolonych nie jest to tylko zamiana wierszy i kolumn, ale dodatkowo sprzężenie)
.*
.^
./
kropka przed operatorem powoduje wykonanie operacji element po elemencie - mnożenia, potęgowania lub dzielenia
W przypadku niezgodności wymiarów macierzy podanych jako operandów dla danego operatora operacja nie jest realizowana, a program sygnalizuje błąd (warto wtedy zrozumieć komunikat o błędzie w języku angielskim...). Poniższy przykład tworzenia macierzy Atest demonstruje, w jaki sposób definiujemy macierze (lub wektory) posługując się nawiasami kwadratowymi oraz separatorami wierszy - przecinkami - i separatorami kolumn - średnikami:
>> Atest=[3,3,3;1,2,5;3:-1:1]; % Atest to macierz 3x3, pierwszy wiersz to trzy „3”
>> Btest=Atest^2; % Btest jest macierzą Atest podniesioną do kwadratu.
>> Ctest=Atest.^2; % każdy z elementów Ctest jest odpowiednim elementem
% macierzy Atest podniesionym do kwadratu.
4. Funkcje do tworzenia macierzy (i wektorów)
W Matlabie można w wygodny i szybki sposób tworzyć macierze (wektory i skalary). Przykładowe funkcje służące do tego celu to:
emax8