R. I – co to jest psychologia
1. Co to jest psychologia? Psychologia to naukowe badanie zachowania i procesów psychicznych.
2. Jakie są cele psychologii? Psychologia stawia sobie za cel opis, wyjaśnienie, przewidywanie
i kontrolę przebiegu zachowania i procesów psychicznych. Psychologowie nie próbują
kontrolować zachowania innych osób wbrew ich woli. Przeciwnie, pomagają ludziom
zmienić zachowanie dla ich własnego dobra.
3. Jaką rolę odgrywa teoria psychologiczna? Zachowanie i procesy psychiczne są wyjaśniane
za pomocą teorii, które stanowią pewne zbiory twierdzeń wywodzących się z określonych
założeń na temat zachowania. Wyjaśnienia i przewidywania są wyprowadzane
z teorii. Teorie są modyfikowane w celu dostosowania ich do napływających dowodów,
a w razie konieczności - całkowicie odrzucane.
4. Na czym polega różnica między badaniami podstawowymi i stosowanymi? Badania
stosowane są ukierunkowane na rozwiązanie jakiegoś konkretnego problemu praktycznego,
podczas gdy badania podstawowe - na uzyskanie wyników, które nie muszą mieć zastosowań
praktycznych.
5. Czym zajmuje się psychologia kliniczna i poradnictwo psychologiczne? Psychologowie
kliniczni pomagają przystosować się do wymagań życia osobom dotkniętym jakimiś zaburzeniami
psychicznymi. Porad psychologicznych udziela się zwykle osobom, które mają jakieś
problemy i same sobie z nimi nie radzą.
6. Czym zajmują się psychologowie szkolni i kształcenia? Psychologowie szkolni pomagają
uczniom mającym problemy z nauką szkolną. Psychologowie kształcenia bardziej skupiają
uwagę na podstawowych kwestiach procesu uczenia się u ludzi.
7. Czym zajmują się psychologowie rozwoju? Psychologia rozwojowa bada zmiany, jakim
ulegają zachowanie i procesy psychiczne człowieka w ciągu całego życia.
8. Czym zajmują się psychologowie społeczni i osobowości? Psychologowie osobowości
badają, od czego zależą nasze procesy myślowe, emocjonalne i zachowanie. Psychologowie
społeczni zajmują się wyznacznikami zachowania ludzkiego w sytuacjach społecznych.
9. Czym zajmują się psychologowie eksperymentalni? Psychologowie eksperymentalni
prowadzą badania nad podstawowymi procesami psychicznymi, jak wrażenia i spostrzeganie,
uczenie się i pamięć, motywacje i emocje.
10. Czym zajmują się psychologowie pracy i organizacji? Psychologowie pracy koncentrują
się na relacjach między człowiekiem a pracą zawodową. Psychologowie organizacji zajmują
się funkcjonowaniem ludzi w organizacjach.
11. Co robią przedstawiciele niektórych innych dziedzin psychologii? Psychologowie sądowi
pracują dla wymiaru sprawiedliwości jako eksperci, szkolą policję w sposobach radzenia
sobie na przykład z groźbami samobójczymi i tym podobnymi sytuacjami. Psychologowie
zdrowia badają wpływ stresu na stan zdrowia i pomagają ludziom wykształcać
zachowania prozdrowotne, takie jak uprawianie ćwiczeń fizycznych, rzucenie palenia, bardziej
racjonalne odżywianie się i tak dalej. Psychologowie sportu pomagają ludziom osiągać
wyższe wyniki sportowe, na przykład ucząc sposobów radzenia sobie ze stresem.
12. Na czym polega wkład filozofów starożytnej Grecji w psychologię? Arystoteles jako jeden
z pierwszych utrzymywał, że ludzkim zachowaniem rządzą pewne prawidłowości. Sokrates
nawoływał: „Poznaj samego siebie" i wskazywał na introspekcję jako metodę pozyskania
samowiedzy przez człowieka.
13. Na kiedy datuje się początek psychologii jako nauki laboratoryjnej? Pierwsze laboratorium
psychologiczne zostało zbudowane w roku 1879 przez Wilhelma Wundta w Lipsku
(Niemcy).
14. Co to jest strukturalizm? Strukturalizm to szkoła psychologiczna stworzona przez Wundta.
Posługiwała się introspekcją do badania podstawowych obiektywnych i subiektywnych
składników doświadczenia psychicznego.
15. Co to jest funkcjonalizm? Funkcjonalizm to szkoła psychologiczna stworzona przez Williama
Jamesa. Zajmowała się ona zarówno obserwowalnym zachowaniem, jak i świadomym
doświadczeniem psychicznym oraz podkreślała rolę nawyków.
16. Co to jest behawioryzm? Behawioryzm to szkoła psychologiczna stworzona przez Johna B.
Watsona. Zakładała, że psychologia powinna ograniczyć się do badania obserwowalnego
zachowania i zaprzestać zajmowania się subiektywnym doświadczeniem psychicznym. Behawioryzm
koncentruje się na uczeniu poprzez warunkowanie. B. F. Skinner wprowadził do
tej teorii pojęcie wzmocnienia, aby wyjaśnić, w jaki sposób przebiega proces uczenia się.
17. Co to jest psychologia postaci? Psychologia postaci to szkoła psychologiczna stworzona
przez Wertheimera, Koffkę i Kóhlera. Koncentruje się na spostrzeganiu i głosi, że psychologowie
winni zajmować się całością ludzkiego doświadczenia.
18. Co to jest psychoanaliza? Psychoanaliza została stworzona przez Zygmunta Freuda, który
zakładał, że ludzie motywowani są nieświadomymi impulsami i że zniekształcają obraz
rzeczywistości, aby obronić się przed lękiem.
19. Jakie perspektywy teoretyczne są przyjmowane przez psychologię współczesną?
Główne podejścia uprawiane przez psychologię współczesną to perspektywa biologiczna,
poznawcza, humanistyczno-egzystencjalna, psychodynamiczna, procesów uczenia się i społeczno-
kulturowa. Psychologowie zorientowani biologicznie badają związki miedzy zachowaniem
a zjawiskami biologicznymi, takimi jak aktywność mózgu i wydzielanie hormonów.
Psychologowie poznawczy analizują sposób, w jaki ludzie przetwarzają informacje i wykształcają
reprezentacje świata. Psychologowie humanistyczno-egzystencjalni podkreślają
znaczenie doświadczenia subiektywnego i kładą nacisk na ludzką możliwość dokonywania
wolnego wyboru. Perspektywa spofeczno-kulturowa koncentruje się na roli odgrywanej
w wyznaczaniu zachowania przez pochodzenie etniczne, płeć (gender), kulturę i zajmowaną
pozycję społeczną.
20. Na czym polega myślenie krytyczne? Myślenie krytyczne wiąże się ze sceptycyzmem. Polega
na przemyślanej analizie pytań, twierdzeń i argumentów formułowanych przez innych.
Oznacza prześledzenie definicji używanych terminów, badanie przesłanek lub dowodów
ukrywających się za argumentami i wykrycie logiki, na mocy której argumenty zostały sformułowane.
21. W jaki sposób myślenie krytyczne jest stosowane w psychologii jako nauce? W psychologii
myślenie krytyczne odnosi się do poszukiwania tego, co jest przyczyną, a co skutkiem,
a także do znajomości używanych w tej nauce metod badawczych. Osoby myślące krytycznie
są ostrożne w wyciąganiu wniosków na podstawie posiadanych dowodów, unikają zatem
wniosków uproszczonych i nadmiernie ogólnych.
22. Jakie błędy w argumentacji zauważa osoba myśląca krytycznie? Osoba taka potrafi wykryć
btędy w argumentacji: te ukierunkowane na osobę, odwołujące się do siły, autorytetów
i popularności.
R.II –metody badań psychologicznych
1. Na czym polega metoda naukowa? Metoda naukowa to zorganizowany sposób pozyskiwania
i rozszerzania wiedzy. Psychologowie zwykle rozpoczynają od postawienia
problemów (pytań) badawczych, które mogą zostać przeformutowane w hipotezy.
Wnioski na temat trafności hipotez czy odpowiedzi na postawione pytania są
formułowane na podstawie obserwacji i wyników badań.
2. W jaki sposób psychologowie posługują się próbami reprezentującymi populacje?
Osoby faktycznie poddane badaniu są nazywane próbą. Próba jest pewną częścią
jakiejś populacji. Psycholog zwykle stara się dowiedzieć czegoś o catej populacji
na podstawie zbadania próby. Próba powinna więc dobrze reprezentować
populację, z której pochodzi. Grupy feministyczne i badacze zdrowia dowodzą pewnej
tendencyjności dotychczasowych badań, w których częściej interesowano się
mężczyznami niż kobietami. Badane dotąd próby w niewystarczającym stopniu
uwzględniają też różne grupy mniejszościowe.
3. Jakie metody postępowania zapewniają reprezentatywność badanych prób?
Przy losowym doborze próby każda osoba z populacji ma jednakową szansę trafienia
do próby i udziału w badaniach. Badacze mogą także posłużyć się próbą warstwową
wybraną w taki sposób, by w jej skład wchodzili przedstawiciele różnych
warstw w takich samych proporcjach, jakimi cechują się one w populacji.
4. Na czym polega zniekształcenie w wyniku badania ochotników? Ludzie zgłaszający
się na ochotnika do udziału w badaniach mogą się różnić pod pewnymi względami
od populacji ogólnej.
5. Jakimi metodami obserwacji posługują się psychologowie? Przede wszystkim:
studium przypadku, sondażem, testami psychologicznymi, obserwacją w warunkach
naturalnych i obserwacją laboratoryjną. Studium przypadku polega na zbieraniu informacji
o życiu jednostki lub jakiejś małej grupy. Sondaż bazuje na takich technikach,
jak wywiad, kwestionariusz lub analiza danych archiwalnych i służy pozyskaniu
danych na temat zachowań niemożliwych lub trudnych do bezpośredniego
zaobserwowania. Testy psychologiczne używane są do pomiaru różnych cech i właściwości
osób. Obserwacja w warunkach naturalnych polega na śledzeniu zachowania
ludzi w tym środowisku, w jakim zwykle ma ono miejsce, podczas gdy obserwacja
laboratoryjna jest dokonywana w warunkach, które w większym lub mniejszym
stopniu są tworzone i kontrolowane przez badacza.
6. Co to jest korelacja? Korelacje odsłaniają związki między różnymi zmiennymi, choć
nie pozwalają stwierdzić, co jest ich przyczyną, a co skutkiem. Korelacja pozytywna
polega na tym, że mierzone zmienne współzmieniają się w tym samym kierunku (kiedy
rośnie jedna, rośnie i druga, kiedy maleje jedna, maleje też i druga). Korelacja negatywna
polega na tym, że wzrostowi jednej zmiennej towarzyszy spadek drugiej. By
uznać test za rzetelny, współczynnik korelacji musi wynosić co najmniej 0,90. Współczynnik
korelacji rzędu 0,60-0,70 jest wymagany do uznania testu za trafny (test mierzy
to, do czego został przeznaczony).
7. Na czym polega metoda eksperymentalna? Eksperyment stuży do badania, co jest
przyczyną, a co skutkiem, czyli w jaki sposób zmienne niezależne (czynniki) wpływają
na zmienne zależne (zjawiska, które badacz chce wyjaśnić). Grupy eksperymentalne
zostają poddane pewnemu zabiegowi (manipulacji eksperymentalnej), grupy kontrolne
zaś nie. Następnie w obu rodzajach grup mierzy się występowanie lub
natężenie zmiennej zależnej. Aby skontrolować wpływ oczekiwań żywionych przez
osoby badane i badające, często doprowadza się do nieświadomości i podwójnej nieświadomości
manipulacji eksperymentalnej. Wyniki eksperymentu mogą być uogólniane
jedynie na tę populację, którą adekwatnie reprezentuje badana próba.
8. Jakie standardy etyczne obowiązują psychologów? Standardy etyczne wprowadzane
są po to, by uchronić badanych ludzi i zwierzęta przed szkodą z powodu
uczestnictwa w badaniach. Wskazują one pewne granice, których nie można przekroczyć.
Psychologa obowiązuje dyskrecja co do informacji na temat badanych
osób. Ludzie zapraszani do badań powinni mieć możliwość wyrażenia swojej zgody
na uczestnictwo na podstawie ogólnych informacji na temat tego, co czeka ich
w badaniu.
R.III Biologia a zachowaniePODSUMOWANIE
1. Z jakich części składa się układ nerwowy? Układ nerwowy składa się z neuronów
przewodzących informację dzięki impulsom elektrycznym oraz z komórek glejowych,
które chronią i wspierają neurony. Neuron jest złożony z ciała komórkowego,
aksonu i dendrytów. Pomiędzy neuronami informacja jest przesyłana za pomocą
neuroprzekaźników przedostających się poprzez szczelinę synaptyczną.
2. Co to jest mielina? Wiele neuronów otacza płaszcz osłonki mielinowej, która oddziela
aksony, co powoduje skuteczniejsze przekazywanie impulsów nerwowych
i tym samym przeciwdziała rozpraszaniu się impulsów nerwowych.
3. Jakie funkcje spełniają neurony aferentne i eferentne? Neurony aferentne przesyłają
informacje z narządów zmysłów do ośrodkowego układu nerwowego (OUN).
Neurony eferentne przesyłają informacje z OUN do gruczołów i mięśni.
4. W jaki sposób są przesyłane impulsy nerwowe? Przesyłanie impulsów nerwowych
jest procesem o charakterze elektrochemicznym. Dzięki procesowi wchłaniania
jonów sodu przez wnętrze komórki nerwowej, a następnie ich wypompowywania
na zewnątrz wzdłuż aksonu jest przewodzony ładunek elektryczny. Neuron ma
potencjał spoczynkowy -70 miliwoltów oraz potencjał czynnościowy od +30 do
+40 miliwoltów.
5. Na czym polega wyładowanie neuronu? Neuroprzekaźniki o działaniu pobudzającym
stymulują neurony do wyładowania, a neuroprzekaźniki hamujące powstrzymują
je przed tym. Neurony wyładowują się zgodnie z zasadą „wszystko albo nic".
Do wyładowania neuronu może dochodzić kilkaset razy na sekundę. Po każdym
wyładowaniu następuje okres refrakcji, podczas którego neuron jest niewrażliwy na
stymulację z innych komórek nerwowych.
6. Które neuroprzekaźniki są najważniejsze? Do najważniejszych należą acetylocholina
(odpowiada za skurcze mięśni), dopamina (jej nierównowaga w organizmie
wiąże się z chorobą Parkinsona i schizofrenią) i noradrenalina (przyspiesza pracę
serca i inne czynności organizmu) oraz endorfiny (są naturalnymi środkami przeciwbólowymi).
7. Co to jest ośrodkowy układ nerwowy? OUN składa się z mózgu i rdzenia kręgowego.
Odruchy są prostymi czynnościami regulowanymi przez rdzeń bez pośrednictwa
mózgu. Układ somatyczny i autonomiczny składają się na obwodowy układ
nerwowy.
8. Z jakich części składa się mózg? Na tyłomózgowie składa się rdzeń przedłużony,
most i móżdżek. W tyłomózgowiu rozpoczyna się układ siatkowaty, który ciągnie się
przez śródmózgowie aż do przodomózgowia. Ważne struktury przodomózgowia to
wzgórze, podwzgórze, układ limbiczny i kora mózgu. Podwzgórze reguluje temperaturę
ciała i bierze udział w regulacji procesów emocjonalnych i motywacyjnych.
9. Jakie są pozostałe ważne części układu nerwowego? Układ somatyczny przesyła
informację z mięśni szkieletowych, skóry i stawów do OUN. Kontroluje także czynności
mięśni szkieletowych. Autonomiczny układ nerwowy (AUN) reguluje czynności
gruczołów i narządów wewnętrznych, odpowiada na przykład za szybkość pracy
serca, trawienie i rozszerzanie się źrenic. Współczulna część AUN bierze udział
w zużywaniu zasobów organizmu (np. podczas walki lub ucieczki), natomiast jego
część przywspółczulna reguluje odbudowę tych zasobów.
10. Z jakich części składa się kora mózgowa? Kora podzielona jest na płaty: czołowy,
ciemieniowy, skroniowy i potyliczny. Kora wzrokowa znajduje się w płacie potylicznym,
a słuchowa - w skroniowym. Kora czuciowa znajduje się w płacie ciemieniowym
za bruzdą środkową, kora ruchowa zaś położona jest po drugiej stronie tej
bruzdy, w płacie czołowym.
11. Jakie części mózgu są zaangażowane w procesy myślenia i procesy językowe?
Obszary kory odpowiedzialne za mowę leżą w półkuli dominującej w pobliżu zbiegu
płata czołowego, skroniowego i ciemieniowego. U ludzi praworęcznych dominuje
zwykłe półkula lewa. Opinie, jakoby niektórzy ludzie byli głównie lewo-, a inni prawopółkulowi,
są niezbyt trafne i przesadzone.
12. Jak zachowują się osoby z rozszczepionym mózgiem? Większość zachowań takich
osób jest zupełnie normalna. Jednak chociaż potrafią opisać słowami ukryty za
ekranem przedmiot trzymany w ręce kontrolowanej przez półkulę dominującą, nie
mogą tego uczynić, gdy przedmiot, na przykład ołówek, trzymają w drugiej ręce.
13. Co to jest układ hormonalny? Układ hormonalny (endokrynologiczny, wydzielania
dokrewnego) składa się z gruczołów wydzielających hormony wprost do krwiobiegu.
14. Jakie hormony wydziela przysadka mózgowa? Najważniejsze hormony przysadki
to hormon wzrostu, prolaktyna (stymulująca wydzielanie mleka u kobiet i zachowania
macierzyńskie u niższych ssaków) oraz oksytocyna stymulująca poród u kobiet.
15. Jaką funkcję pełni insulina? Insulina umożliwia organizmowi metabolizm cukru.
Z nieodpowiednią ilością insuliny w organizmie wiąże się hipoglikemia, hiperglikemia
i cukrzyca.
16. Jakie hormony wydzielają nadnercza? Hormony kory nadnerczy to sterydy stymulujące
wzrost masy mięśni i ich aktywność. Rdzeń nadnerczy wytwarza adrenalinę
(epinefrynę), która przyspiesza przemianę materii i jest zaangażowana w ogólne pobudzenie
emocjonalne.
17. Jakie hormony wydzielają jądra i jajniki? Są to hormony płciowe - testosteron,
progesteron i estrogeny. Hormony płciowe odpowiadają za zróżnicowanie płci w życiu
płodowym, a hormony żeńskie regulują cykl miesiączkowy.
18. Co to jest genetyka? Jest to gałąź biologii badająca przekazywanie cech z pokolenia
na pokolenie.
19. Co to są geny i chromosomy? Geny (zawierające DNA) są podstawowymi jednostkami
...
anucha_18