LOGOPEDIA.doc

LOGOPEDIA - ZAGADNIENIA

1. Przedmiot i działy logopedii.

Logopedia – z gr. logos (słowo); paideia (wychowanie) – obejmuje zagadnienia związane z komunikowaniem się. Zajmuje się systemem leksykalnym, gramatycznym i fonologicznym języka.

Logopedia wywodzi się z 3 koncepcji:

1.      Medyczna – zaburzenia, profilaktyka i korekcja mowy

2.      Pedagogiczna – problemy kształtowania mowy u dzieci z uszkodzonym słuchem, zagadnienia dotyczące porozumiewania się głuchoniewidomych

3.      Holistyczna – logopedia jako samodzielna nauka zajmująca się wszystkimi aspektami mowy

Teoria logopedii:

1.      Diagnostyka – dostarcza empirycznych opisów zaburzeń mowy i ich interpretacji

2.      Prognostyka – prowadzi do racjonalnych i uzasadnionych badań programów postępowania terapeutycznego

3.      Anagnostyka – sposoby interpretowania przejawów zaburzeń mowy w przeszłości i metody prowadzące do ich usuwania

4.      Praktyka logopedyczna – buduje kompetencje językowe i komunikacyjne, usprawnia realizację aktów komunikacyjnych

Przedmiotem zainteresowań logopedii są:

- prawidłowy proces nabywania kompetencji i rozwoju sprawności językowej oraz komunikacyjnej,

- profilaktyka (zapobieganie nieprawidłowym zachowaniom językowym),

- pochodzenie i przyczyny powstających odstępstw od normy w rozwoju mowy,

- mechanizm powstawania tych odstępstw,

- ich związek z innymi zaburzeniami rozwojowymi,

- ich wpływ na psychikę i funkcjonowanie społeczne,

- korekta wad wymowy,

- reedukacja zaburzeń mowy, w przypadku utraty nabytych już umiejętności porozumiewania się,

- terapia zakłóceń i zaburzeń rozwoju mowy oraz zaburzeń mowy,

- oddziaływanie na psychikę pacjenta w celu umożliwienia mu prawidłowego funkcjonowania społecznego,

- zapobieganie wtórnym skutkom zaburzeń mowy.

Działy logopedii (Kaczmarek)

- teoria mowy

- embriologia mowy

- nauczanie mowy dzieci upośledzonych

- językowe porozumiewanie się głuchoniewidomych

- percepcja wypowiedzi słownych

- fonetyka artykulacyjna i akustyczna, audytywna i wizualna

- zaburzenia komunikacji językowej

- kultura żywego słowa

2. Specjalności logopedii

Logopedia:

1.      Teoretyczna - integrowanie i wskazywanie możliwości wykorzystania w praktyce wyników badań poświęconych komunikacji językowej i jej zaburzeniom

2.      Stosowana - rozwijanie  kompetencji językowej i komunikacyjnej oraz usprawnianie realizacji aktów komunikacyjnych

a) ogólna - kształtowanie prawidłowej mowy i doskonalenie mowy już ukształtowanej

* logopedia wychowawcza - zapobieganie patologii mowy i głosu

* logopedia artystyczna - interesuje się ekspresją słowną: potoczną, publicystyczną i artystyczną

b) specjalna - usuwanie zakłóceń i zaburzeń komunikacji językowej; minimalizowanie psych. skutków tych zaburzeń

* logopedia korekcyjna - usuwanie zaburzeń mowy i głosu oraz trudności w nauce czytania i pisania; nauczanie mowy dzieci z upośledzeniem umysłowym lub uszkodzeniami oun

* surdologopedia - kształtowanie i rozwój mowy osób z uszkodzonym słuchem; postępowanie z tymi osobami

3. Interdyscyplinarność logopedii.

Logopedia wiąże się z dziedzinami wiedzy takimi jak:

- pedagogika – sposoby postępowania i pracy z dzieckiem

- foniatria – dostarcza wiedzy o fizjologii i patologii narządu mowy, głosu i słuchu

- audiologia – diagnozowanie i leczenie zaburzeń słuchu

- ortodoncja – umożliwia ocenę przyczyn wad wymowy spowodowanych nieprawidłowym zgryzem lub uzębieniem
- neurologia i fizjologia – ułatwiają zrozumienie mechanizmów kierujących procesem nadawania i odbioru mowy, wyjaśniają też patogenezę zaburzeń mowy.
- językoznawstwo – dostarcza wiedzy na temat budowy języka, podstaw fonetyki, morfologii.
- psychologia rozwojowa – dostarcza wiedzy na temat rozwoju psychomotorycznego dziecka, etapów kształtowania i rozwoju mowy;
- psychologia kliniczna – ułatwia zrozumienie psychologicznych skutków zaburzeń mowy;
- psycholingwistyka i socjolingwistyka rozwojowa – wyjaśnia mechanizm opanowywania przez dziecko umiejętności językowych oraz przebieg kształtowania się i rozwoju mowy;
- neuropsychologia – tłumaczy mózgową organizację języka oraz zaburzenia tego procesu.

4. Pojęcia

Diagnoza logopedyczna - określony sposób postępowania badawczego, którego celem jest potwierdzenie bądź wykluczenie istnienia zaburzeń mowy oraz przewidywanie ich tendencji rozwojowych na podstawie objawów, patogenezy i patomechanizmów. W szerokim znaczeniu diagnozowanie to całość postępowania badawczego: rozpoznanie, program terapii, prognoza.

W wąskim znaczeniu diagnoza obejmuje samo rozpoznanie zaburzenia.

Przebieg procesu diagnozowania zaburzeń mowy wg Grabiasa:

1.      ustalenie inwentarza odbiegających od normy zachowań językowych

2.      orzeczenie o dysfunkcjach w zakresie przebiegu określonych czynności biologicznych, psychicznych, społecznych i powiązanie ich z odbiegającymi od normy zachowaniami językowymi.

3.      dotarcie do przyczyn dysfunkcji wywołujących zaburzenia mowy.

Terapia logopedyczna - całość specyficznych, zamierzonych oddziaływań ukierunkowanych na usunięcie wszelkich zakłóceń procesu porozumiewania się (od prostych wad wymowy do niemożności mówienia / rozumienia).

Oddziaływania te mają na celu usuwanie zaburzeń mowy, nauczanie mowy która się wykształciła, wyrównywanie opóźnień w rozwoju mowy, przywracanie mowy w przypadku jej utraty, wypracowanie odpowiedniego poziomu sprawności komunikacyjnej, likwidację pierwotnych przyczyn i skutków zaburzeń procesu porozumiewania się oraz skutków wtórnych.

Korekta logopedyczna – jest pojęciem bardzo wąskim, odnosi się jedynie do postępowania w przypadku zaburzeń artykulacji, czyli do usuwania wad wymowy.

Błędna wymowa – odstępstwo od normy na rzecz dialektu lub języka obcego; wynik naśladowania nieprawidłowych wzorców. Nie jest patologią – wystarczy uświadomić fakt popełnianego błędu, by zyskać poprawną wymowę.

Błędna jest wymowa:

- hiperpoprawna (przesadne wymówienia ‘ząb’ , ‘dąb’)

- z nieprawidłowym akcentem

- przestarzała

- z naleciałościami gwarowymi

- bez częściowego rezonansu nosowego (np. jadom wozy drogom)

Przejęzyczenie – przypadkowa, jednorazowa deformacja wyrazu; niezamierzone odstępstwo od mowy wymawianej, powstałe niezależnie od stopnia opanowania mowy.

Jest jednym z objawów zniekształceń syntagmatycznych formy wyrazu, występujących jako: asymilacja, metateza, elizja, antycypacja (przedwczesne użycie jakiegoś członu wypowiedzi), perseweracja (powtarzanie któregoś członu wypowiedzi), kontaminacja (tworzenie jednego wyrazu z dwóch innych wyrazów), redukcja grup spółgłoskowych.

5. Okresy rozwoju mowy

1) okres prenatalny

- rozwój słuchu w życiu prenatalnym

- rozwój aparatu mowy (narządów artykulacyjnych)

- kształtowanie się układu nerwowego

2) okres melodii (0-1 r. ż.)

- początkowo nieświadomy krzyk sygnalizujący potrzeby  i komunikację z otoczeniem a także wpływający na ćwiczenie narządów artykulacyjnych

- głużenie (3 miesiąc) – występuje u każdego dziecka; jest nieświadome u dzieci głuchych

- gaworzenie (6 miesiąc) – bardzo zróżnicowane powtarzanie dźwięków (formy: głoski, twory onomatopeiczne, mlaski, świsty); nie występuje u dzieci głuchych

- dziecko poprawnie wymawia samogłoski a e i, spółgłoski m b n t d, półsamogłoskę j

3) okres wyrazu (1-2 r. ż.)

- dziecko zna ok. 30 – 50 wyrazów

- dziecko potrafi właściwie użyć wszystkich samogłosek ustnych (i y e a o u), brak jest samogłosek nosowych; grupy spółgłoskowe są zazwyczaj upraszczane do jednej spółgłoski zwartej.

4) okres zdania (2-3 r. ż.)

- dziecko zna ok. 300 – 1000 wyrazów

- wypowiedzi nie zawsze są zbudowane zgodnie z tradycją językową

- następuje rozwój gramatyki – dziecko zna wszystkie samogłoski, większość spółgłosek, sporadycznie pojawiają się przedniojęzykowe s z c dz i dziąsłowe sz ż cz dż

- najczęściej używane są rzeczowniki, będące nazwami konkretnych przedmiotów, występujących w otoczeniu dziecka

- okres zadawania pytań pojawiajacy się ok. 3-4 r.ż. (odpowiadamy językiem zrozumiałym dla dziecka, prawdziwie i adekwatnie do jego wieku, nie używamy zdrobnień)

5) okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 r. ż.)

- dziecko zna ponad 4 tys. wyrazów

- dziecko buduje wiele zdań

- utrwalają się spółgłoski s z c dz, pod koniec 4 r.ż. zostaje opanowana spółgłoska r oraz sz ż cz dż

- pojawiają się twory językowe, które powstają wskutek nie utrwalenia w pełni zasad budowania wypowiedzi, drogą analogii i kontaminacji

- odrębności językowe pojawiające się w tym okresie:

* sylaby początkowe w roli całego wyrazu

* reduplikacja sylaby końcowej / akcentowanej

* powtarzanie wyrazu jednosylabowego

* opuszczanie sylaby początkowej / środkowej / końcowej

* skrócenia

* augmentatywa

* metatezy

* zniekształcenia wyrazu

6. Błędy językowe wg Kaczmarka

- sylaby początkowe w roli całego wyrazu (mi – miś; ko – koń)

- reduplikacja sylaby końcowej (kaka – kaczka)

                                   akcentowanej (popa – gosposia)

- powtarzanie wyrazu jednosylabowego (de-de-de – daj)

- opuszczanie sylaby początkowej (molot - samolot)

                                   środkowej (lomotywa - lokomotywa)

                                   końcowej (palas - parasol)

- skrócenia (gigy - guziki)

- augmentatywa (nuchy – nogi)

- metatezy (algest – agrest)

- zniekształcenia wyrazu (ołmpocik - kompocik)

7. Dwujęzyczność i przyswajanie języka drugiego.

Uczenie się języka – następuje w sposób zamierzony

Przyswajanie języka – następuje w sposób niezamierzony. Odnosi się do procesów w których wyniku uczący się może zostać osobą dwujęzyczną, które doprowadzają do ograniczonej lub przemijającej kompetencji w języku drugim oraz które spowodują osłabienie kompetencji w języku pierwszym, zastępując go drugim.

...