KA-4-2007.pdf

Kurier Aptekarski

Twoje źródło informacji

4/2007

ARTYKUŁ PRZEWODNI

W NUMERZE

FIBROMIALGIA

– narastający problem medyczny i społeczny

str.1-6

ARTYKUŁ PRZEWODNI

Kazimierz Gąsiorowski:

Fibromialgia

Od osób starszych często słyszymy narzekania: „wszystko mnie boli – każdy cen-

tymetr ciała, mam sztywne, bolesne mięśnie i stawy, czuję drętwienie i mrowie-

nie rąk i nóg, zupełnie nie mam sił i ochoty do życia, już nawet nie do pracy, ale

do podstawowych codziennych czynności (przygotowania posiłku, sprzątnięcia

mieszkania)”. Myślimy wówczas: ten człowiek przesadza, przecież to niemożliwe,

żeby odczuwać ból tak obszerny, pewnie to hipochondryk, a może cierpi na jakieś

zaburzenia psychiczne, bo zauważalny jest jego obniżony nastrój, często bliski

depresji ... Nie, ci ludzie nie mają psychozy, nie są hipohondrykami, oni rzeczy-

wiście odczuwają rozległe bóle mięśniowe i znaczne osłabienie utrzymujące się

tygodniami, miesiącami, cierpią z tego powodu i tracą ochotę do codziennej ży-

ciowej aktywności. To jest fibromialgia, zespół chorobowy, występujący u około

4% dorosłej populacji. Jego częstotliwość narasta z wiekiem – po 70 roku życia

występuje u około 8% ludzi, znacznie częściej u kobiet.

s. 7

APTEKA Z DUSZĄ

Maria Chmielewska:

Apteka „Lilifarm” w Lubawce

s. 8-10

GORĄCY TEMAT

Kirsten Lennecke:

Ukąszenia przez owady

s. 11-12

BĄDŹ NA TOPIE

Piotr Bohater:

Bazy danych

Clinical Pharmacology

i Global Drug Name Directory

Fibromialgię wyodrębniono we wczes-

nych latach 80-tych z grupy chorób reu-

matycznych i reumatoidalnych, zwracając

uwagę na dodatkowe kryteria różnicujące,

w tym przewlekłe zmęczenie, nieprzemija-

jące nawet po wypoczynku we śnie ( non-

restorative sleep ), obniżony, bliski depresji

nastrój chorych, a także obecność charak-

terystycznych punktów tkliwych na ucisk

(tender points) i tzw. punktów spustowych,

których ucisk wywołuje ból szerzący się

na okoliczne powierzchnie ciała ( trigger

points ). Zidenty kowano 18 symetrycznie

położonych punktów, a wykazanie tkliwo-

ści przynajmniej w 11 z tych punktów w

badaniu palpacyjnym uważa się za istotne

kryterium diagnostyczne bromialgii.

Reumatolodzy szacują, że u blisko

30% zgłaszających się do nich pacjentów

można rozpoznać bromialgię. Ważną ce-

chą jest nieobecność zmian organicznych

narządów, w tym brak nieprawidłowości

w strukturze stawów, kości, więzadeł i

mięśni, dlatego wielu autorów zalicza -

bromialgię do grupy chorób czynnościo-

wych (podobnie jak np. nerwice narządo-

we). Zasadniczą cechą patomechanizmu

tego zespołu jest ośrodkowe wzmocnie-

nie, ampli kacja impulsów czuciowych,

co określa się mianem nadwrażliwości

bólowej.

Ból jest doznaniem czuciowym, wy-

wołanym działaniem bodźca uszkadza-

dr hab. Kazimierz Gąsiorowski prof. nadzw.

Interesuje się zagadnieniami powstawania nowotworów, zmiana-

mi genetycznymi w komórkach nowotworowych i poszukiwaniem

nowych leków przeciwnowotworowych. W latach 1974-1977 był

doktorantem Centrum Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN

w Warszawie. Po obronie pracy doktorskiej pt. „O komórkach wielo-

chromosomowych w przeszczepialnych nowotworach zwierzęcych”,

której promotorem był prof. Hugon Kowarzyk, został adiunktem w

Akademii Medycznej we Wrocławiu, początkowo na Wydziale Lekar-

skim, a od 1980 r. na Wydziale Farmaceutycznym. Objął kierownictwo Katedry Podstaw

Nauk Medycznych, którą kieruje po dzień dzisiejszy. Stopień naukowy doktora habilito-

wanego uzyskał na podstawie rozprawy pt.: „Aktywność i mechanizmy działania nowo

rozpoznanych związków antymutagennych”, która dotyczyła powstawania uszkodzeń

genetycznych w hodowlach ludzkich limfocytów i zapobieganiu/reparacji tych uszko-

dzeń z zastosowaniem związków pochodzenia naturalnego i pochodzenia syntetyczne-

go. Praca uzyskała nagrodę naukową Ministra Zdrowia. W 2004 r. otrzymał stanowisko

profesora nadzwyczajnego AM we Wrocławiu. W latach 2002-2005 był prodziekanem

Wydziału Farmaceutycznego, a w kwietniu 2005 r. został Dziekanem Wydziału Farma-

ceutycznego.

Kurier Aptekarski

Twoje źródło informacji

STRONA 2

ARTYKUŁ PRZEWODNI

FIBROMIALGIA

– narastający problem medyczny i społeczny

wo określać stopień aktywacji rożnych ob-

szarów mózgu zarówno u pacjentów jak i

u ludzi zdrowych oraz zmiany lokalnego

przepływu w naczyniach mózgu. Pokazują

one, że bodźce bólowe i stres negatywny

aktywują okolice mózgu odpowiedzialne

za percepcję bólu (tj. motywacyjne, afek-

tywne odczuwanie bólu) znamiennie sil-

niej w mózgu chorych na bromialgię niż

u ludzi zdrowych. Także wyniki badań bio-

chemicznych przybliżają nas do poznania

patomechanizmu i wytłumaczenia przy-

czyn nadwrażliwości na bodźce bólowe

– u pacjentów z bromialgią stwierdza się

wzrost poziomu substancji P, obniżenie

poziomu tryptofanu i serotoniny, wzrost

poziomu kinureniny i jej metabolitów w

płynie mózgowo-rdzeniowym. Powyższe

wyniki badań biochemicznych jak i me-

tod instrumentalnych ujawniają istnienie

przedmiotowych, obiektywnych objawów

tej choroby.

jącego (nocyceptywnego). Rozróżnia się

dwa typy bólu: ból receptorowy, zwią-

zany z drażnieniem receptorów włókien

nerwowych czuciowych i ból nierecep-

torowy – neuropatyczny i psychogenny.

Przedłużający się w czasie ból, którego

intensywność przekracza poziom reakcji

zjologicznej, uszkadza tkanki i poprzez

zmianę wrażliwości nerwowych dróg bó-

lowych, sensytyzację obwodową i ośrod-

kową, powoduje powstanie patologiczne-

go odczucia bólu. Próg odczuwania bólu

wówczas obniża się i po zadziałaniu bodź-

ca nienocyceptywnego np. dotyk, pocie-

ranie, występuje ból (allodynia), albo też

w przypadku relatywnie słabych bodźców

bólowych ból odczuwany jest nadmiernie

silnie (hyperalgezja). Długotrwałe, upor-

czywe bóle wywołują reakcję psychicz-

ną pod postacią cierpienia, połączoną z

rozdrażnieniem, lękiem, depresją. Wyka-

zano, że przewlekłe działanie bodźców

nocyceptywnych prowadzi do powstania

szeregu związków, zarówno mediatorów,

bezpośrednio pobudzających bólowe za-

kończenia nerwowe (katecholaminy, ace-

tylocholina, histamina, substancja P, bra-

dykinina, tlenek azotu) jak i modulatorów,

obniżających próg pobudliwości recep-

torów bólowych, uwrażliwiających je na

bodźce (prostaglandyny, leukotrieny, cy-

tokiny –IL-1, TNF-α). Długotrwała, zwięk-

szona koncentracja tych związków pro-

wadzi do utrwalonej zmiany wrażliwości

neuronów bólowych na bodźce, zarówno

w obwodowych zakończeniach neuronów

czuciowych (tzw. sensytyzacja obwodo-

wa), jak i w centralnym układzie nerwo-

wym (sensytyzacja ośrodkowa). Obok

związków pobudzających transmisję bólu

w organizmie człowieka produkowane

są także neurotransmitery hamujące ból

(np. GABA, glicyna, endogenne peptydy

opioidowe – beta endor na, enkefaliny).

Przewodzona we włóknach nerwowych

impulsacja bólowa może podlegać mo-

dulowaniu – zarówno wzmocnieniu, jak i

osłabieniu – w neuronach rogów tylnych

rdzenia kręgowego i w drogach rdzenio-

wo-wzgórzowych. Procesy przewodzenia,

wzmacniania i hamowania czucia bólu są

jak widać złożone i nie do końca poznane.

Ból powoduje wystąpienie reakcji streso-

wej: odpowiednikiem fazy alarmowej jest

aktywacja receptorów bólowych i czucia

bólu, na fazę oporu (obronną) składają

się: reakcja somatyczna (mięśniowa), re-

akcja wegetatywna (ze strony narządów

wewnętrznych) oraz neuroendokrynna

– pobudzenie osi podwzgórze-przysadka

mózgowa-kora nadnerczy). Pobudzenie

tych elementów reakcji stresowej odpo-

wiada za odczuwanie ostrego bólu i po-

jawienie się stanów emocjonalnych lęku,

pobudzenia, rozdrażnienia. W końcowej

fazie reakcji stresowej – w fazie wyczerpa-

nia – powstaje ból przewlekły, wrażliwość

na bodźce bólowe jest zwiększona (hype-

ralgezja), a w sferze emocjonalnej poja-

wiają się stany depresyjne. Można uogól-

nić, że ból jest objawem choroby, ale ból

przewlekły nieleczony staje

się chorobą, może prowadzić

do rozwoju bromialgii.

Objawy bromialgii z reguły nie ujaw-

niają się przed początkiem czwartej de-

kady życia, co wskazuje, że rozwój nad-

wrażliwości na bodźce bólowe wymaga

czasu i sugeruje prawdopodobną rolę

tzw. zdarzeń wyzwalających, związanych

z rozwojem bromialgii. Do najczęstszych

Wymaga podkreślenia,

że odczucia bólu w bro-

mialgii, są rzeczywiste , tj.

są wynikiem realnie działa-

jących bodźców bólowych,

chociaż są odbierane przez

chorych ze zwiększoną wraż-

liwością. Potwierdzają to m.

in. badania instrumentalne

(termografia), które ujaw-

niają zwiększona wrażliwość

receptorów bólowych na

bodźce. Nowoczesne techni-

ki neuroradiologii (PET, SPE-

CT i fNMR) pozwalają ilościo-

Rys.1. Anatomiczna lokalizacja punktów tkliwych ( tender points ).

Kurier Aptekarski

Twoje źródło informacji

STRONA 3

ARTYKUŁ PRZEWODNI

należą przewlekłe bóle, szczególnie bóle

mięśniowe, które działając stale i przez

dłuższy czas mogą doprowadzić do dłu-

gotrwałych zmian w funkcji ośrodków w

mózgu odbierających impulsację bólową

(neuroplastyczność) i wzmocnienia ośrod-

kowego impulsacji bólowej. Inną grupą

zdarzeń wyzwalających tzw. ośrodkową

nadwrażliwość bólową są reakcje zapal-

ne, głównie poprzez uwalniane w zapale-

niu cytokiny. Przykładowo, w bromialgii

potwierdzono podwyższony surowiczy

poziom interleukiny 8 (IL-8). Po związa-

niu ze swoim receptorem IL-8 uruchamia

wewnątrzkomórkowy szlak transdukcji

sygnału, szlak kinaz białkowych aktywo-

wanych mitogenem (MAPK), a aktywacja

tych fosfokinaz (szczególnie fosfokinazy

p38) wysoko koreluje z aktywacją neu-

ronalnych receptorów NMDA. Wskazuje

to na ważną rolę jaką prawdopodobnie

odgrywają fosfokinazy MAPK w induko-

waniu centralnej sensytyzacji bólowej i

determinuje poszukiwania selektywnych

inhibitorów kinazy p38 jako skutecznych

leków w bromialgii. Rozwojowi pod-

wyższonej centralnej wrażliwości bó-

lowej sprzyjają także stany zapalne , m.

in. zakażenia hepatitis C, HIV, borelioza,

także reumatoidalne zapalenie stawów,

zespół Sjögrena, toczeń trzewny układo-

wy, choroba Leśniowskiego-Crohna. W

zespołach tych regularnie stwierdzane są

nieprawidłowości poziomu osoczowego

cytokin, w tym często podwyższony jest

poziom IL-1, IL-6 i IL-8. Istotną grupę zda-

rzeń sprzyjających powstaniu ośrodkowej,

nadmiernej wrażliwości bólowej stanowi

tzw. zespół stresu pourazowego – zabu-

rzenia lękowe spowodowane przez stres o

dużej sile, przekraczający zwyczajne ludz-

kie przeżywanie, powodujący kryzys psy-

chiczny (należą tu m. in.: stany zagrożenia

życia, wojna, gwałt, śmierć osoby bliskiej).

Stwierdzono, że w zespole stresu pourazo-

wego podwyższony jest poziom osoczowy

cytokin, a pro-zapalne cytokiny stymulują

oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadner-

czową. Jest warte podkreślenia, że ostre

reakcje stresowe obniżają odczuwanie

bólu poprzez uwolnienie endogennych

peptydów opiatowych z następowym

wyrzutem dopaminy z nucleus accumbens,

podczas gdy przedłużony, permanentny

stres bólowy prowadzi do obniżenia wy-

rzutu dopaminy i do hyperalgezji. Potocz-

nie mówi się, że w ostrym stresie człowiek

„nie zwraca uwagi na ból”, podczas gdy w

przedłużonym narażeniu na stres bólowy

wrażliwość na bodźce bólowe

jest większa.

nia kryteria diagnostyczne zespołu prze-

wlekłego zmęczenia i przyjmuje się, że w

większości przypadków oba te zespoły są

ze sobą powiązane i wzajemnie w siebie

przechodzą: u pacjenta z dominującym

osłabieniem i przemęczeniem może

rozwinąć się zespół nadwrażliwości na

bodźce bólowe i odwrotnie, u pacjentów

nadwrażliwych na bodźce bólowe ( bro-

mialgia) okresowo może znacznie nasilać

W bromialgii występu-

ją częste, chroniczne bóle

głowy (zgłasza je około 70%

pacjentów), w tym bóle gło-

wy typu migrenowego (bli-

sko 65% chorych), obecne

są także liczne zaburzenia

wegetatywne (suchość w ja-

mie ustnej, nadmierne poce-

nie się, uczucie zimnych rąk

i stóp, drżenie rąk, zawroty

głowy, objawy zespołu jelita

drażliwego z bólami brzu-

cha, zaparciami na przemian

z biegunką bez zmian endo-

skopowych jelita grubego,

niemiarowość oddechowa

i poczucie braku powietrza,

duszności, zaburzenia w oddawaniu mo-

czu – nagłe częste parcia na mocz i dyzu-

ria), regularnie występują zaburzenia snu

– utrudnienie zasypiania i częste budzenie

się w czasie snu, brak faz snu głębokiego

(SEM 3 i 4).

się poczucie osłabienia i przemęczenia

(zespół przewlekłego zmęczenia).

Fibromialgia często występuje ro-

dzinnie : u około 20% pacjentów stwier-

dza się występowanie zespołu u członków

najbliższej rodziny, a ponadto stwierdza

się częste występowanie u najbliższych

krewnych zespołów zaburzeń nastroju z

obniżeniem nastroju i depresją. Mało jest

dotąd badań dotyczących genetycznych

predyspozycji do bromialgii, niemniej z

tych wstępnych badań wyłania się obraz

zwiększonej predyspozycji do rozwoju ob-

jawów nadwrażliwości na bodźce bólowe

w przypadku niektórych polimor zmów

genetycznych w zakresie enzymów meta-

bolizmu neurotransmiterów i struktury ich

Częstym problemem w tym zespo-

le jest obniżenie funkcji poznawczych ,

które wynika z przewlekłych uciążliwych

doznań bólowych, poczucia znacznego

osłabienia, przemęczenia i obniżonego

nastroju, aż do depresji. Zaburzenia funk-

cji poznawczych w bromialgii utrudniają

pacjentom pracę zawodową i często są

przez otoczenie błędnie rozpoznane jako

początek choroby neurodegeneracyjnej.

Ponad 70% przypadków bromialgii speł-

Kurier Aptekarski

Twoje źródło informacji

STRONA 4

ARTYKUŁ PRZEWODNI

FIBROMIALGIA

– narastający problem medyczny i społeczny

1. Zwalczanie bólu.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne w

początkowych i w średnio ciężkich przy-

padkach zespołu dają złagodzenie bólu, w

zaawansowanych przypadkach, z silnymi

odczuciami bólowymi, nie dają poprawy.

Analgetyki ośrodkowe: tramadol, słaby

agonista receptorów opioidowych typu

μ wykazał dobrą skuteczność w średnio

zaawansowanych przypadkach, setrony

(tropisetron, ondansetron) blokery recep-

torów serotoninowych 5-HT 3 – u ponad

50% pacjentów z bromialgią zmniejszały

nasilenie i częstość występowania bólu.

Blokery receptora NMDA – ketamina po-

dawana dożylnie znacząco zmniejsza

nasilenie i obszerność bólu. Dekstrome-

torfan, inhibitor receptora NMDA, stoso-

wany doustnie okazywał dobre działanie

przeciwbólowe u części pacjentów, ale po

zastosowaniu w dużych dawkach, wów-

czas jednak stwierdza się liczne objawy

uboczne, dlatego nie jest zalecany w tera-

pii bromialgii. Opioidy – nadal toczy się

dyskusja nad celowością ich stosowania

w zwalczaniu bólu w bromialgii. Wyda-

je się, że poza stosowaniem doraźnym

w znacznie nasilonych bólach, opioidy

nie powinny być zalecane w leczeniu -

bromialgii ze względu na wywoływane

objawy uboczne i realne niebezpieczeń-

stwo uzależnienia Terapia analgetyczna

wspomagająca: leki antydepresyjne sto-

sowne w kombinacji, np. uoksetyna z

amitryptyliną, nie działają analgetycznie,

jednak zmniejszają emocjonalną kom-

ponentę odczuwania bólu i częste w -

bromialgii zaburzenia nastroju, należy je

uznać za wartościową propozycję terapii

wspomagającej zwalczanie bólu. Niese-

lektywne inhibitory wychwytu serotoni-

ny (venlafaksyna, nefazodon, bupropion)

– według wielu autorów są skuteczne w

obniżaniu doznań bólowych w fibro-

mialgii, a co ważne, dają także poprawę

w odczuwaniu przewlekłego osłabienia

i zmęczenia, szczególnie trudno leczą-

cego się objawu tego zespołu. Niektóre

receptorów na komórkach nerwowych.

Przykładowo, polimorfizm genetyczny

w locus metylotransferazy katecholowej

(COMT) obejmujący substytucję jedne-

go aminokwasu w pozycji 158 łańcucha

peptydowego tego enzymu (substytucja

waliny przez metioninę) powoduje ponad

czterokrotny spadek aktywności enzymu i

w wyniku tego wzrost ilości katecholamin,

a osobnicy homozygotyczni w tej substy-

tucji okazywali w badaniach klinicznych

większą wrażliwość bólową. Polimor zm

genetyczny receptora serotoninowego

typu 2A jest związany z relatywnie wczes-

nym wystąpieniem objawów bromialgii

wraz z towarzyszącym zespołem jelita

drażliwego. Ostatnio zwraca się uwagę

na ważny element predysponujący do

rozwoju bromialgii jakim jest zaburzenie

przemiany tryptofanu. U zdecydowanej

większości pacjentów z fibromialgią w

osoczu i w płynie mózgowo-rdzeniowym

stwierdza się obniżenie stężenia tryp-

tofanu i jego metabolitu – serotoniny,

natomiast wzrost stężenia innego meta-

bolitu tryptofanu – kinureniny. W płynie

mózgowo-rdzeniowym tych pacjentów

obserwowany jest wzrost stężenia meta-

bolitów kinureniny, a metabolity kinure-

niny (szczególnie kwas chinolinowy) są

silnymi agonistami receptorów NMDA w

neuronach. Aktywacja receptorów NMDA

prowadzi do długotrwałego wzrostu wraż-

liwości na bodźce bólowe. Przesunięcia w

szlaku przemian tryptofanu prowadzące

do niedoboru serotoniny i nadmiaru ki-

nureniny związane są ze wzrostem aktyw-

ności enzymu: dioksygenazy indoloami-

nowej. Wzrost aktywności tego enzymu

obserwowano w reakcjach zapalnych;

przykładowo, stwierdzono, że cytokiny

IL-2 i IFN-γ – znacznie nasilają aktywność

tego enzymu. Przyczyny nadaktywności

tego enzymu mogą także być genetycz-

nie determinowane – polimorfizm ge-

nów warunkujący nadmierną aktywność

enzymu u niektórych osobników. Można

przyjąć, że u osobników predysponowa-

nych genetycznie pojawienie się zdarzeń

wyzwalających rozwój choroby znacznie

łatwiej/szybciej prowadzi do powstania

zespołu klinicznego bromialgii.

POLECAMY

ZDROWE

PRZYPRAWY

Porady, przepisy

i informacje.

Mannfried Pahlow

Wyd. I polskie pod red.

Alicji Noculak-Palczewskiej

oprawa miękka, s. 192

ISBN: 978-83-01-60466-14-8

Cena 35,00 zł

Już od stuleci wiado-

mo, że przyprawy są

nie tylko smaczne,

lecz także zdrowe!

Odpowiednie przy-

prawianie może za-

pobiegać lub łagodzić dolegliwości trawienne,

odciążyć serce i krwioobieg i aktywować prze-

bieg wszystkich procesów życiowych.

Niniejsza książka może służyć jako pożyteczny

przewodnik – wprowadza w świat roślin przypra-

wowych, zawiera porady i gotowe przepisy kuli-

narne, które zapraszają do eksperymentowania.

PREZENTY!

Aktualne sposoby postępowania

i leczenia bromialgii

Dla pierwszych 20 klientów,

którzy zamówią książkę „Zdrowe przyprawy”

ZESTAW PRZYPRAW W PREZENCIE!

Leczenie farmakologiczne pacjentów z

zespołem bromialgii jest jak dotąd dość

mało efektywne i obejmuje głównie próby

leczenia objawowego.

Kurier Aptekarski

Twoje źródło informacji

STRONA 5

ARTYKUŁ PRZEWODNI

leki przeciwpadaczkowe (gabapentyna)

obniżają nasilenie i obszerność objawów

bólowych w tym zespole.

osłabienia i przewlekłego zmęczenia,

bardzo uciążliwe dla pacjentów z bro-

mialgią,

• leki anksjolityczne – u części pacjentów

z bromialgią lęk może być znacznie

nasilony, wówczas z dobrym efektem

przeciwlękowym stosowany jest alpra-

zolam.

klinicznego, dlatego pacjenci tej grupy

gotowi są ponosić znaczne koszty sto-

sowania tego leku;

• Myalgan – ekstrakt polifenoli z surow-

ców roślinnych zmniejsza tkliwość bó-

lową i bóle w bromialgii, zmniejsza

napięcie mięśniowe, działa uspokajają-

co, ułatwia zasypianie, poprawia nastrój

chorych; jest często stosowany w lecze-

niu bromialgii, chronicznych bólach

mięśniowych, przewlekłym zmęczeniu

z towarzyszącym obniżonym nastrojem

i tendencją do stanów depresyjnych

2. Zwalczanie bólów głowy i migreny.

Migrenowe bóle głowy często o kilka

lat wyprzedzają pełny rozwój objawów

klinicznych fibromialgii. Zastosowanie

selektywnych agonistów receptorów se-

rotoninowych 5-HT 1B i 5-HT 1D , (tryptany:

sumatriptan, zolmitriptan) jest często bar-

dzo efektywnym sposobem przerwania

ostrego napadu migreny. W przewlekłych,

nawracających migrenach zaleca się stoso-

wanie beta-blokerów, inhibitorów kanałów

wapniowych i tricyklicznych leków antyde-

presyjnych.

5. Zwalczanie poczucia osłabienia

i przewlekłego zmęczenia.

Objawy przewlekłego zmęczenia nie-

ustępującego po wypoczynku, nawet po

wypoczynku we śnie, nale-

żą do objawów bromialgii

(także zespołu przewlekłe-

go zmęczenia) szczególnie

trudno poddających się

leczeniu. Można zalecać

nieselektywne inhibito-

ry wychwytu serotoniny

(venlafaksyna, nefazodon,

bupropion), w przypadku

których zmniejszenie od-

czucia zmęczenia jest waż-

nym dodatkowym efektem

działania farmakologicznego. W znacznym

nasileniu objawów osłabienia zaleca się

preparaty stymulujące ośrodkowy układ

nerwowy np. metylofenidat ( Concerta ), w

leczeniu okresowym i pod kontrolą lekar-

ską (częste objawy uboczne nadmiernego

pobudzenia, możliwość rozwoju uzależ-

nienia). Liczne są próby stosowania pre-

paratów biostymulujących pochodzenia

roślinnego (np. preparaty żeń-szenia, sok

z Noni, Morinda citrifolia , a także preparat

Myalgan zawierający ekstrakt polifenoli z

czterech surowców roślinnych, m.in. z liści

stokrotki); wielu pacjentów stosujących te

preparaty zgłasza poprawę, zmniejszenie

poczucia osłabienia.

3. Sen – próby poprawy zasypiania,

zwiększenia długości i głębokości snu:

• leki sedatywne, pochodne benzodia-

zepiny (klonazepam) – stosowany jest

z dobrym skutkiem w regulacji snu w

zespole bromialgii.

• nowsze krótko działające leki seda-

tywne/nasenne (zolpidem, zaleplon)

– skuteczne w uporczywej bezsenno-

ści, jednak powinny być stosowane

doraźnie, ze względu na możliwość

uzależnienia.

• leki sedatywne/antydepresyjne (ami-

tryptylina, nortryptylina, doksepin)

– dobre efekty w zwalczaniu zaburzeń

snu w tym zespole.

• leki przeciwhistaminowe – często

stosowane przez pacjentów leki OTC,

ułatwiają zasypianie poprawiają głę-

bokość snu.

– wielu pacjentów podaje niewielką,

ale wyraźną poprawę po zastosowaniu

tego preparatu.

7. Dieta.

Stosowanie diety wegetariańskiej su-

rowej (owoce, sałatki, ziarna, soki) przez 2

miesiące doprowadziło do znaczącej po-

prawy stanu klinicznego u 19 na 30 cho-

rych z zespołem bromialgii.

8. Suplementy diety:

4. Korekcja zaburzeń nastroju,

depresji i lęku:

• preparaty 5-hydroksytryptofanu

– przynoszą znaczącą poprawę sta-

nu klinicznego w fibromialgii, w tym:

zmniejszają napięcie nerwowe i lęk,

działają antydepresyjnie, zwiększają

głębokość snu i ułatwiają zasypianie,

• preparaty magnezu: asparaginian mag-

nezu, jabłczan magnezu w dawce 300-

1000mg dziennie zmniejszają nadwraż-

liwość na ból, obniżają liczbę punktów

tkliwych na bodźce, zmniejszają po-

• leki antydepresyjne, szczególnie sku-

teczne w połączeniu: fluoksetyna z

amitryptyliną,

• nieselektywne inhibitory wychwytu

serotoniny (venlafaksyna, nefazodon,

bupropion) – skuteczne w zwalczaniu

zaburzeń nastroju w bromialgii, do-

datkowo znacznie zmniejszają objawy

6. Inne leki stosowane w bromialgii:

• u około 30% chorych z bromialgią

stwierdza się niedobór hormonu wzro-

stu; podanie preparatów hormonu

wzrostu prowadzi u tych pacjentów

do szybkiej, znacznej poprawy stanu

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: