procesy skrypt.doc

CZY UWAGA JEST MECHANIZMEM JEDNORODNYM?

TRZY UJĘCIA UWAGI

¨       zdolność do selekcjonowania bodźców (Broadbent, 58)

¨       zdolność do podtrzymywania aktywności przez dłuższy czas, czyli trwałego „wytężania uwagi” (Neuchterlein, Parasuraman, Jiang, 83)

¨       zdolność polegająca na sprawowaniu kontroli poznawczej nad czynnościami wykonywanymi jednocześnie, czyli przydzielanie zasobów „energii mentalnej” (Kahneman, 73)

CECHY UWAGI

¨       koncentracja – stopień, w jakim jednostka skupia się na pewnych bodźcach (trwałość = utrzymanie uwagi)

¨       przerzutność – łatwość, z jaką przechodzimy od jednego źródła bodźców do innego

¨       zakres/rozpiętość – liczba elementów, jaką jesteśmy w stanie jednorazowo objąć uwagą

¨       wybiórczość (selektywność) – zdolność do wyodrębniania jednych bodźców wśród innych

¨       stabilność – to, jak długo osoba jest w stanie koncentrować się na jednym obiekcie (stosunek koncentracji uwagi do jej przerzutności)

ZABURZENIA UWAGI:

¨       nadmierna przerzutowość - szczególnie w stanie maniakalnym;

¨       trudność przenoszenia uwagi - przy otępieniu

FUNKCJE UWAGI

¨       Selektywność

¨       Czujność

¨       Przeszukiwanie

¨       Kontrola czynności jednoczesnych

SELEKTYWNOŚĆ

¨       odrzucamy informacje nieistotne

¨       Wybór: bodźca, ciągu myśli, źródła stymulacji

¨       Techniki badania selektywności: dychotyczna prezentacja bodźca i podążanie (shadowing)

¨       cocktail party phenomenon;

¨       efekt Stroopa

TEST STROOPA

¨       Umożliwia badanie selektywności uwagi, oraz bezwładności uwagi – czyli nie mogę się oderwać od tego co było wcześniej, od przyzwyczajenia do reguł.

¤           Pierwsze zadanie jest łatwe – bo znane i  zautomatyzowane. (przeczytaj słowo)

¤           Drugie trudne – bo niecodzienne i niezautomatyzowane. (nazwij kolor)

¤           Trzecie – najtrudniejsze, wymaga stłumienia dobrze wyuczonej, automatycznej czynności czytania. (nazwij kolor jakim napisano wyraz oznaczający inny kolor)

Zadanie Stroopa

¨       Colin MacLeod /1991/ - spostrzeganie kolorowego słowa pobudza jedną ścieżkę korową, a próba zidentyfikowania nazwy koloru druku pobudza inną ścieżkę, i zachodzi interferencja między pobudzeniem pierwszej ścieżki i drugiej.

*          CZERWONY                                          CZARNY

*          CZERWONY                             CZARNY

CZUJNOŚĆ – przedłużona koncentracja

¨       długotrwałe oczekiwanie

¨       wydatkowanie energii

¨       reagowanie na SYGNAŁ

¨       ignorowanie SZUMU

¨       ignorowanie DYSTRAKTORÓW

¨       Badanie przedłużonej koncentracji – test zegara

PRZESZUKIWANIE

¨       Czujność = bierne czekanie

¨       Przeszukiwanie = aktywne badanie pola percepcyjnego

¨       Przykłady:

¤           „czytanie” mapy

¤           sprawdzanie, czy na kopercie jest właściwy adres

¤           sprawdzanie, czy uczeń umie „wszystko

Przeszukiwanie a złożoność sygnału

Sygnał:    F    /

@ # * & % $ ! @ ! *

? @ !  # *  *  # * ? <

# * & ^ # % * & % $

< F :  } *  #  + [  / %

;  = * % ^ @ ! & * [

Przeszukiwanie a podobieństwo sygnału do dystraktorów

KONTROLA CZYNNOŚCI JEDNOCZESNYCH – podzielność uwagi

¨       dwie lub więcej czynności

¨       niemożność pogodzenia wymagań

¨       ograniczone „zasoby”

¨       konieczność przerzucania uwagi i jej „koszty” – dłuższy czas lub ryzyko błędów

Trzy modele funkcjonowania uwagi:

1.        Jednorodna natura mechanizmu uwagi – manipulowanie stopniem trudności zadania pierwotnego w bezpośredni sposób odbije się na sposobie wykonywania zadania wtórnego 

2.        Względna autonomia podsystemów sterujących poszczególnymi zadaniami – na poziom wykonania zadania wtórnego ma wpływ fakt wykonania w tym samym czasie zadania pierwotnego

3.        Całkowita niezależność systemów nadzorujących wykonanie zadań równoległych na poziom wykonania zadania pierwotnego ani też sam fakt wykonywania zadania pierwotnego

W JAKIM STOPNIU RÓŻNE CZYNNOŚCI WYKONYWANE RÓWNOCZESNIE SĄ STEROWANE PRZEZ JEDEN ZUNIFIKOWANY SYSTEM POZNAWCZY?

EKSPERYMENT PILOTOWY
UCZESTNICY:

13 K, 25 M;   TEST DIVA – BADAJĄCY RÓŻNE ASPEKTY UWAGI

ZADANIE PIERWOTNE:
selekcja bodźców ważnych (zgodnych ze wzorem)
rejestracja czasu reakcji poprawnych
rejestracja reakcji błędnych: fałszywego alarmu i zaniechania alarmu

ZADANIE WTÓRNE:
Selekcja bodźców
Rejestracja poziomu deterioracji wykonania pierwotnego, gdy część zasobów angażowana jest w inne zadanie

WNIOSKI OGÓLNE

¨       ODRZUCENIE modelu zakładającego pełną niezależność systemów sterujących jednoczesnym wykonywanie 2 czynności

¨       STEROWANIE GLOBALNE → centralne przydzielanie potrzebnych zasobów uwagi poszczególnym czynnościom

¨       Plastyczny mechanizm zarządzania zasobami: DYKTATURA (warunki trudne)  vs.    DEMOKRACJA (warunki łatwe)

Teorie uwagi

1.        Teoria uwagi selektywnej Broadbenta

v       uwaga działa jak filtr à przepuszcza tylko pewne informacja, inne giną bezpowrotnie (wybór informacji dokonuje się jeszcze przed ich przetworzeniem!)

v       badania z wykorzystaniem prezentacji dwuusznej: prezentacja odmiennego przekazu do każdego ucha, badany ma skoncentrować uwagę na jednym z nich, wówczas to co prezentowane do drugiego ucha ignorowane (z wyjątkiem fizycznych właściwości bodźców tj. ton  głosu, płeć mówiącego)

v       można wywołać efekt coctail party à imię podane kanałem ignorowanym jest zauważane (wg Broadbenta to zmiana ustawienia filtra)

2.        Teoria późnej selekcji Treisman

v       zmodyfikowany model filtra

v       uwaga działa jak „osłabiacz” à szyjka od butelki (tzw. wąskie gardło, bottle neck) przesunieta dalej

v       zakłada, że informacje nie giną bezpowrotnie, osłabione przekazywane są dalej, gdzie mogą być wykorzystane

v       badania ze słuchaniem dwuusznym:

v       1 kanał à Stałam w kolejce, 2 kanał à Sklep Þ Stałam w kolejce do sklepu

v       1 kanał à Szła dzieweczka, a głupiemu radość, 2 kanał à Obiecanki cacanki, do laseczka Þ Szła dzieweczka do laseczka, Obiecanki cacanki a głupiemu radość

3.        Koncepcja uwagi podzielnej Kahnemana

v       funkcja uwagi polega na zarządzaniem zasobami energii psychicznej

v       eksperyment z dwoma nałożonymi na siebie filmami: gra w łapki + gra w piłkę à jeżeli badani koncentrowali uwagę na jednym filmie, pamiętali go dobrze, gdy na obu – bardzo słabo

v       więcej zasobów uwagi koncentrują zadania trudne (np. trudno na raz rozwiązywać trudne zadanie matematyczne i słuchać wiadomości radiowych, ale można gotować obiad i słuchać MTV)

JAK BADAMY?

¨       UWAGĘ SELEKTYWNĄ („cieniowanie”)

¨       PODTRZYMYWANIE UWAGI (testy czujności)

¨       ROZDZIELANIE ZASOBÓW UWAGI (technika podwójnego zadania)

RODZAJE UWAGI

w zależności od szerokości pola uwagi

¤           uwaga intensywna – uwaga skoncentrowana na jednym lub niewielkiej liczbie bodźców

¤           uwaga ekstensywna – uwaga rozproszona, w polu uwagi wiele bodźców

w zależności od udziału woli

¤           uwaga dowolna – uwaga świadomie, w sposób zamierzony kierowana na jakieś bodźce

¤           uwaga mimowolna – uwaga kierowana na jakieś bodźce w sposób niezamierzony;

PROCESY AUTOMATYCZNE VS. KONTROLOWANE

automatyczne :

¨       nie angażują świadomości

¨       małe zapotrzebowanie na zasoby uwagi

¨       zadania dobrze znane i łatwe (np. wiązanie sznurowadeł)

¨       duża szybkość

¨       mają charakter równoległy (dobrze opanowane czynności można wykonywać równocześnie)

¨       wykorzystują proste procesy poznawcze

¨       cechuje je balistyczność

¨       trudne do zatrzymania i modyfikacji

kontrolowane:

¨       angażują świadomość

¨       duże zapotrzebowanie na zasoby uwagi

¨       zadania nowe i o dużym stopniu trudności (np. pisanie na klawiaturze komputera)

¨       mała szybkość

¨       mają charakter sekwencyjny (nie można jednocześnie pisać na klawiaturze i uczyć się wiersza)

¨       wykorzystują złożone procesy poznawcze

Na początku czynność wykonywana jest ze świadomą kontrolą (np. jazda samochodem, nauka czytania), potem stopniowo się automatyzuje

Istnieją czynności, których nie da się zautomatyzować (np. pisanie wiersza)

Błędy typowe dla procesów automatycznych

¨       ześlizgi – przy próbie odejścia od czynności rutynowej następuje ześlizg i kontrolę przejmują procesy automatyczne, np. gdy przed wyjściem na imprezę bierzemy prysznic, a potem zamiast w wyjściową kreację wskakujemy w pidżamę i do łóżka

¨       błąd ominięcia – przerwanie czynności rutynowej może spowodować pominięcie pozostałych jej faz, np. telefon powoduje pominięcie reszty rozpoczętej czynności: mamy dużo korespondencji, piszemy, wkładamy do koperty i wrzucamy do skrzynki bez znaczka i adresu

¨       perseweracje – powtarzanie całości lub części procedury, np. gdy próbujemy nieskutecznie naprawić urządzenie i po pewnym czasie powtarzamy te same, nic nie dające czynności

¨       błąd opisu – wewnętrzny opis planowanego działania prowadzi do wykonania go na złym obiekcie, np. mycie zębów kremem do golenia, podczas rozpakowywania zakupów włożenie proszku do prania do lodówki, wyrzucenie pieniędzy do kosza

¨       błędy zależne od danych – informacja sensoryczna przejmuje kontrolę nad przebiegiem działania planowanego, np. dodanie do wykręcanego numeru cyfr zasłyszanych w rozmowie, np. cenę sukienki

¨       błędy asocjacyjne – silne skojarzenia wyzwalają złą czynność rutynową , np.  “Proszę wejść” w odpowiedzi na telefon

¨       brak aktywacji – brak aktywacji do czynności rutynowej, np. idziemy do drugiego pokoju zapominając po co

ASYMETRIA FUNKCJONALNA STRUKTUR MÓZGOWYCH

RÓŻNICE SPOŁECZNE I EMOCJONALNE

Chłopcy:

           Samochody, klocki, układanki

           Zabawy w konstruowanie, budowanie

           Poszukują ruchu

           Zabawy o charakterze rywalizacyjnym

           Prezentują zachowania instrumentalne – nastawione na rozwiązanie problemu i osiągnięcie celu

Dziewczynki:

           Bawią się lalkami i misiami …

           Ujawniają zachowania opiekuńcze

           W zabawach dbają o dobrą atmosferę

           Odgrywają role kobiece

           Prezentują zachowania ekspresywne – skoncentrowane na utrzymywaniu więzi w grupie, rozwiązywaniu konfliktów, udzielaniu wsparcia emocjonalnego

RÓŻNICE PŁCIOWE

           Aktualna wiedza na temat różnic w poznawczym funkcjonowaniu kobiet i mężczyzn podkreśla, że różnica ta nie wynika z uwarunkowań społecznych (jak np. sposób wychowania), ale z wzajemnego oddziaływania hormonów i budowy mózgu mężczyzn i kobiet.

           Istotną rolę odgrywa także PŁEĆ PSYCHICZNA.

PŁEĆ PSYCHICZNA

Zaliczamy do niej 2 obszary:

...