Partie i systemy partyjne
Model systemu partyjnego wg Davida Eastona (model wejść i wyjść)
Cele partii politycznych:
• Artykulacja i agregacja interesów
• Tworzą kulturę polityczną
• Oddziałują na postawy jednostki (socjalizacja)
• Rekrutacja elit
• Rządzą
Partie to instytucje skupiające ludzi woków celu jakim jest sprawowanie władzy w państwie. Szukają one legitymizowanych i akceptowanych środków do osiągnięcia tego. Uczestniczą w walce wyborczej. Partie grupują ludzi o podobnych poglądach, postawach i wartościach. Dążą do reprezentowania szerszego segmentu społeczeństwa.
Partie antysystemowe – dążą do przebudowania obecnych warunków np. komuniści, monarchiści.
Definicja:
Partie to instytucje które dążą do wpływu na państwo, często poprzez obejmowanie stanowisk w rządzie i które skupiają zazwyczaj więcej niż jedną grupę społeczną, reprezentują jej interesy i w ten sposób w różnym stopniu agregują interesy społeczne.
Tworzenie rządu w Holandii:
Monarcha zastanawia się nad możliwymi koalicjami. Zaprasza liderów wszystkich partii politycznych które dostały się do parlament. Powołuje fornetora, który negocjuje porozumienia koalicyjne. Najczęściej to on zostaje premierem. W przypadku niepowodzenia tego monarcha powołuje informatorów (z każdej partii). Ci obserwują partie i usiłują znaleźć możliwe koalicje. W przypadku powodzenia tych negocjacji rozpoczyna się spisanie umowy koalicyjnej – są one bardzo obszerne (niekiedy nawet do 300 stron). Po podpisaniu umowy koalicyjnej parlament nie głosuje wotum dla rządu. Po 1945 r. nie stworzono rządu który składał się mniej niż z trzech partii.
Test dwupartyjności (Blondel)
system dwupartyjny jeżeli 2 największe partie zdobywają od 75-90 % głosów
Partie dominujące – to te które dominują na scenie politycznej, tworzą samodzielny lub koalicyjny rząd np. chadecy we Włoszech, CDUKSU w Grecji, Partia Liberalno-demokratyczna w Japonii.
Giovani Sartori - „Teorie demokracji', „partie i systemy partyjne” - test relewancji – sprawdza znaczenie partii.
• Te partie które wchodzą do rządu lub są traktowani jako potencjalni kandydaci
• Ugrupowanie piwotalne – mogą tworzyć różne koalicje
• P otencjał szantażu politycznego – sposób oddziaływania partii w ramach systemu partyjnego nigdy nie traktowanej jako koalicjanta np. komuniści we Włoszech. Im większe tym większy szantaż - pływ na taktyki rywalizacyjne partii prosystemowych.
Efektywna liczba partii politycznych w parlamencie
Instytucje:
• porządkowanie
• przydzielanie kompetencji
• regulowanie konfliktów
Partie służą strukturyzacji podziałów społecznych – K. Marks
Podziały:
• klasowe
• etniczne
• religijne
• odniesienie do historii
• płeć
• orientacja seksualna
• wiek
Lipset „cleaniges” – rozłam polityczny
w różnych społeczeństwach widoczne są różne linie rozłamów społecznych. Nie wszystkie podziały społeczne powodują rozłam, nie wszystkie przenoszą się na scenę polityczną. Ważna jest tu świadomość grupowej świadomości.
Istnienie obiektywnego podziału społecznego + świadomość tożsamości grupowej + organizacji = podstawa rozłamu
Uśpiony rozłam polityczny – jest podział społeczny, ale nie ma pozostałych czynników.
Lipsat i Rokkan – 1967 r. „Osie podziałów, systemy partyjne oraz afiliacje wyborców”
Założyli, że w demokracjach zachodnioeuropejskich powstawania partii politycznychmożna wytłumaczyć czterema liniami konfliktów:
Liberałowie, socjaliści – konserwatyści, chadecy
1. Państwo – kościół
2. Peryferie – centrum
3. Miasto – wieś
4. Pracodawcy – pracobiorcy
Opisuje to kształt systemu politycznego społeczeństw zachodnich
Dla obszaru postkomunistycznego ważniejsza jest linia podziału postkomuniści – opozycja demokratyczna.
Kluczowe podziały geopolityczne do II wojny światowej:
• reformacja – zwycięstwo reformacji kontra zwycięstwo kontrreformacji. Zwycięstwo reformacji w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Szwecji, Holandii, Norwegii – nie ma sporu państwo kościół, burżuazja i mieszczaństwo stało się elementem systemu politycznego. Zwycięstwo kontrreformacji w Portugalii, Szwajcarii, Francji, Hiszpanii, Włoszech, Austrii.
• Rewolucje narodowe – wraz z reformacją spowodowały pierwszą linię rozłamu.
• Rewolucje przemysłowe – zaczęły ujednolicać społeczeństwo – spowodowała trzy kolejne linie podziału.
Ugrupowania chadeckie tworzyły się w miejscach gdzie były podziały religijne, dlatego nie ma ich w Polsce czy w Szwecji.
Proporcjonalny system polityczny zmniejsza liczbę rozłamów politycznych
flocke11