Sciga - makro.doc

MIERNIKI WZROSTU I ROZWOJU SPOŁE-CZNO-GOSPODARCZEGO MAKROSYSTEMÓW

Rozwój gospodarczy – obejmuje zarówno wskaźniki o charakterze ilościowym, jak i zmiany w gospodarce o charakterze jakościowym. Aby określić rozwój gospodarczy uwzględnia się różne wskaźniki poziomu tego rozwoju.

       a) Wielkość i struktura majątku narodowego:

- Majątek produkcyjny – fabryki, budowle, maszyny, urządzenia, infrastruktura służąca produkcji

- Majątek nie produkcyjny – budynki mieszkalne, szkoły, szpitale, instytucje kulturalne.

       b.) Osiągnięty poziom produkcji: może on być podany w wielkościach wartościowych (np. w Polsce w zł.) lub w wartościach liczbowych (ilość wytworzonych wyrobów). Często podaje się również zmiany wielkości produkcji w danym okresie do okresu poprzedniego najczęściej wyrażone w %.

       c.) Produkt krajowy brutto (PKB): charakteryzuje poziom rozwoju gospodarczego danego kraju. PKB tj. suma wytworzonych w danym kraju produktów i usług finalnych. PKB wartościowo podaje się w wartościach bezwzgl. Bardzo często podaje się PKB w  przeliczeniu na jednego mieszkańca, który pokazuje przeciętny poziom rozwoju gospodarczego w danym kraju.  W Polsce wskaźnik ten  przekracza blisko 40% poziomu UE, a PKB na jednego mieszkańca jest niższe w granicach 2-3 razy w porównaniu z najbardziej rozwiniętymi krajami UE. Podaje się także zmiany PKB w danym roku do roku poprzedniego. Jest wyrażana w %.            d.) Produkt narodowy brutto (PNB): jest wskaźnikiem szerszym niż PKB. Oprócz produkcji krajowej uwzględnia uzyskiwane dochody przez obywateli danego kraju uzyskane z tytułu ich działalności za granicą.

         e)   Stopa wzrostu inwestycji: porównanie nakładów inwestycyjnych w danym roku do roku ubiegłego, a także udział inwestycji w wytwarzanym PKB.

        WSKAŹNIKI ROZWOJU SPOŁECZNEGO, charakteryzujące poziom życia mieszkańców danego kraju i mogą uwzględniać warunki w zakresie:

- Warunków mieszkaniowych  - ilość osób przypadających na 1-dno mieszkanie,   1-dną izbę, powierzchnia przeciętna mieszkań,

- Warunków zdrowotnych – ilość lekarzy, pielęgniarek, ilość łóżek przypadających na 10 tyś. mieszkańców,

- Zabezpieczeń socjalnych – ilość uczniów i studentów na różnych poziomach kształcenia, ilość absolwentów różnych szkół, ilość absolwentów w przeliczeniu na 10 tyś mieszkańców,

- Warunków kulturalnych – uzyskiwanie emerytur, rent, zasiłków, poziom ich wysokości

- Warunków edukacji - ilość instytucji kulturalnych i osób które z tych instytucji korzystają, np. ilość widzów w kinach, w teatrach, wskaźnik ten dotyczy też  publikacji czasopism, oglądalności TV, słuchania radia i inne.

            f.) Od 1990 roku w USA dla zobrazowania rozwoju społecznego określiła tzw. HDI – Human Developmant Indeks, który uwzględnia takie elementy jak:

- Długość życia mieszkańców

- Uzyskiwane przez nich dochody

- Rozwój kształcenia na różnych poziomach (szkoły podstawowe, średnie, wyższe)

- Umiejętność czytania i pisania

Na podstawie tego wskaźnika przygotowuje się ranking poziomu społecznego w poszczególnych krajach.

WSKAŹNIKI EFEKTYWNOŚCIOWE:

      1.      INDYWIDUALNA I SPOŁECZNA WYDAJNOŚĆ PRACY

- indywidualna praca - ilość wytwarzanych dóbr i usług podawanych w wielkościach wartościowych lub ilościowych przypadających na jednego pracownika i wytworzonych w określonej jednostce czasu, np. w ciągu roku, miesiąca, dniówki.

-  społeczną wydajność pracy - wydajność w danym kraju. Jest to wydajność przeciętna, która pozwala porównywać te wydajności w danych krajach

     2.           EFEKTYWNOŚĆ PRODUKCJI – obrazuje uzyskane efekty produkcyjne w stosunku      do poniesionych nakładów na ich wytworzenie.

      3.            KAPITAŁOCHŁONNOŚĆ PRODUK-CJI – jest to ilość nakładów wyrażanych wartościo-wo, poniesionych na wytworzenie określonej produkcji.

     4.             WSKAŹNIK PRODUKTYWNOŚCI MAJĄTKU TRWAŁEGO – ilość wytworzonych dóbr przy poniesieniu określonego majątku trwałego (maszyn i urządzeń). Produktywność można zwiększyć przy określeniu zmianowości produkcji     5.              MATERIAŁOCHŁONNOŚĆ PRODUK-CJI – która obrazuje ilość materiałów zużytych do produkcji porównywalnego wyrobu.

     6.              ENERGOCHŁONNOŚĆ PRODUKCJI – to ilość zużytego paliwa umownego przy produkcji określonych wyrobów. O wskaźnikach tych decydują tzw. Postęp techniczny i technologiczny wprowadzany w przedsiębiorstwach oraz postęp organizacyjny związany z organizacją produkcji oraz zarządzaniem i kierowaniem produkcji.

KLASYFIKACJE I RODZAJE BEZROBOCIA:

1. Bezrobocie koniunkturalne: zw. z koniunkturą  w gospodarce – tzn. że kiedy  koniunktura jest dobra to bezrobocie spada, a kiedy zła to bezrobocie rośnie.

2. Bezrobocie strukturalne: powstaje ze wzgl. Na rozbieżność ludzkich kwalifikacji i rodzaju oferowanej pracy w warunkach zmieniającego się popytu i produkcji

3. Bezrobocie ukryte (tzw. utajone): ilość zatrudnio-nych pracowników w przedsiębiorstwach jest wyższa  niż rzeczywiste zapotrzebowanie na pracowników. W Polsce bezrobocie ukryte szacowane jest od 1 – 1,5 mln. osób (górnictwo węgla kamiennego, hutnictwo, w  PKP).

4. Bezrobocie chroniczne (tzw. stałe): występuje w regionach o słabo rozwiniętej infrastrukturze przemysłowej czy w zakresie usług.

5. Bezrobocie frykcyjne: kiedy z jednej strony są bezrobotni z drugiej oferty pracy, lecz kwalifikacje bezrobotnych nie odpowiadają kwalifikacjom przedstawionym w ofertach pracy.

6. Bezrobocie technologiczne: jest ono zw. z wpro-wadzeniem do produkcji nowych technik, techno-logii, bardziej wydajnych maszyn, które powodują zmniejszanie zapotrzebowania na pracowników.

7. Bezrobocie sezonowe: związane z różnymi porami roku. Występuje  ono w takich sektorach gospodar-czych, jak: rolnictwo i budownictwo w okresie zimy gdy ogranicza się zakres prowadzonych robót oraz w turystyce (w zimie nad morzem).

PRZECIWDZIAŁANIE BEZROBOCIU:

- Utrzymanie wysokiego wzrostu gospodarczego(6-7%).

- Wspieranie polityki proeksportowej: jak szacowano 2-3 lata temu z deficytu handlowego w Polsce traci się 800 miejsc pracy na rzecz innych krajów rozwiniętych gospodarczo

- Wspieranie działalności inwestycyjnej która tworzy również rzeczywiste miejsca pracy. Ponadto stwarza popyt na różne wyroby w innych działach gospodarki.

- Wspieranie produkcji krajowej: np. „Teraz Polska”  przedsiębiorstwa które otrzymały ten znak bardzo zdynamizowały sprzedaż swoich wyrobów. Bardzo niekorzystnym zjawiskiem jest przyjmowanie przez polskich konsumentów tzw. efektu elemonstracji zwanego też naśladownictwem i wspierane opinią wielu polskich konsumentów, że wyroby z innych krajów są znacznie lepsze niż Polsce. Powoduje to w konsekwencji znaczny wzrost popytu na wyroby zagraniczne, a tym samym wzrost bezrobocia w kraju. Pełną formą zakompleksienia polskich producentów jest częste używanie w nazwach firm i swoich wyrobów nazewnictwa anglojęzycznego.

- Ochrona rynku krajowego (wewnętrznego) przed nieuczciwą konkurencją: pochodzącą z krajów azjatyckich, Chin, Turcji gdzie w niektórych przypadkach na rynku krajowym wyroby są oferowane nawet po cenach dumpingowych, a to z kolei wypiera z rynku krajowych producentów.

- Stworzenie dogodnych warunków rozwoju przedsiębiorczości w kraju: co sprowadza się do zmniejszenia demokratycznych barier w zakładaniu firm i podejmowanych działalności gospodarczych.

- Tworzenie korzystnych regulacji prawnych dla rynku pracy: w tym zakresie znowelizowano Kodeks Pracy i wzmocniono pozycję pracodawców często kosztem pracowników. Regulacje prawne powinny też ułatwić podejmowanie działalności, jej prowadzenie i nie stwarzać znaczących barier. 

INFLACJA

Inflacja – to wzrost cen towarów i usług w danym okresie w stosunku do okresu poprzedniego. Wielkość tą wyraża się w tzw. STOPIE INFLACJI. 

STOPA INFLACJI – pokazuje nam średni %-owy wzrost cen w danym okresie w stosunku do okresu poprzedniego. Najczęściej liczona jest ona w skali roku, ale także półrocza, miesiąca  oraz też w detalach.

A) Ze wzgl. na wysokość inflacji możemy wyróżnić:

- INFLACJE TŁUMIONE (ZASOBOWE): kiedy ceny w danym okresie nie ulegają zwiększaniu. Charakterystyczna dla gospodarki nakazowo rozdzielczej.

- INFLACJA PEŁZAJĄCA: wzrost o ok. 3-5%

- INFLACJA KROCZĄCA: 6-10%

- INFLACJA GALOPUJĄCA: 11-50%

- SUPERINFLACJA: wzrost może dotyczyć nawet kilkaset %.

B). Ze wzgl. na sposób powstania inflacji:

- INFLACJA KOSZTOWA – polega na tym, że w  wyniku wzrostu na rynku światowym cen podstawowych surowców i paliw producenci muszą uwzględnić ten wzrost w cenie swoich wyrobów, których ceny również wzrastają.

- INFLACJA POPYTOWA – wynika z nadwyżki globalnego popytu nad podażą i jest głównie spowodowana nadmiernymi wydatkami budżetu państwa, np. o charakterze społecznym, które powodują wzrost deficytu budżetowego, a także naciskami związków zawodowych na wzrost płac przedsiębiorstwa, które nie koresponduje ze wzrostem pracy.

Inflacja wywiera znaczące SKUTKI zarówno o charakterze ekonomicznym jak i społecznym. Przede wszystkim powoduje komplikowanie prowadzenia rachunku ekonomicznego, ponieważ zwiększa ryzyko zmiany wielkości ekonomicznych w przyszłości. Konsekwencją jest ograniczenie działalności inwestycyjnej oraz produkcyjnej powodującej wzrost bezrobocia i ograniczenie wzrostu gospodarczego.

Inflacja powoduje:

- Podrożenie kredytów bankowych co ogranicza ich zaciąganie

- Osłabia wzrost

- Jest niekorzystna dla eksporterów, ponieważ w wyniku realizacji transakcji handlowych uzyskują oni mniej korzystne ceny transakcyjne

- Obniża poziom życia szczególnie rodzin o niskich dochodach

- Powoduje zmiany w zakresie redystrybucji uzyskiwanych dochodów. 

PRZECIWDZIAŁANIE INFLACJI:

  1        ograniczenie popytu:

- polityka fiskalna – zwiększ. Podatków i ogranicz. Wydatków

- p. monetarna – restrykcje na pożyczki (banki)

- zaostrzenie sprzedaży ratalnej

2.      zwiększ. podaży dóbr i usług:

- dotacje na kupno nowych maszyn (nowoczesne)

- polepszenie infrastruktury drogowej i informa-tycznej

- doskonaląc system szkoleń i zmiany kwalifikacji pracowników

3. polityka dochodowa – polega na zwalnianiu tempa wzrostu kosztów produkcji. Można tego dokonać za pomocą:

- polityka administracyjnego ograniczania dochodów (ustawa popiwkowa)

- wprowadzić politykę dobrowolnego ograniczenia dochodów (negocjacje w ramach komisji 3-stronnej aby zw. zawodowe nie występowały po nadmierne podwyżki)

  4.   kontrola cen – rząd ma takie uprawnienia ale jeżeli ceny są utrzymywane poniżej poziomu równowagi prowadzi to do niedoboru i spekulacji

BUDŻET PAŃSTWA

BP pełni 3 funkcje:

1.   Fiskalna – gromadzenie dochodów pochodzących z różnych podatków

2.   Redystrybucyjna – podział dochodu narodowego w celu finansowania różnych świadczeń o charakterze społecznym, utrzymanie ładu społeczno-eknomicznego

3.   Symulacyjna – oddziaływanie państwa na rozwój gosp. co sprowadza się do zmian struktur tej gosp, a także wspieranie koniunktury gospodarczej

Polityka budżetowa opiera się na kilku zasadach:

1.   Z. zupełności – w bp. powinny być użyte wszystkie wydatki i dochody

2.   jedności – powinny być oone ujęte w jednym zestawieniu

3.   jawności – powinny być dane udostępnione opinii publicznej

4.   rocznego budżetowania – ustalany na rok czasu

5.   równowagi budżetowej – w dłuższym okresie czasu powinno się dążyć do zrównoważenia wydatków budż. z osiągniętymi dochodami.

DOCHODY:

1.          Podatki:

- bezpośrednie (od osób fiz i prawnych)

- pośrednie (VAT, akcyza)

VAT – podatek od wartości dodanej – stawka podstawowa w PL 22%, preferencyjne 7 i 0%

AKCYZA – jest nakładana na: wyroby spirytusowe, tytoniowe, paliwa silnikowe, tzw. wyroby bardziej luksusowe

2.          Opłaty celne – udział kilka %, tendencja spadkowa z wagi na obniżanie opłat celnych lub ich znoszenia (umowy – UE, CEFTA)

3.          Dochody z zysku NBP – jt pozycja dość stabilna, dochody kilka mld zł w skali roku.

4.          Dochody z prywatyzacji – udział stopniowo spada (koniec prywat. w PL). Dochody 20mld zł

5.          Inne dochody – różne opłaty płacone przez obywateli i osoby prywatne na rzecz BP

WYDATKI:

1.     w. zw. z funkcjonowaniem państwa – utrzymanie administr. państwowej, wojska, aparaty bezpieczeństwa, wymiar sprawiedliwości

2.     W. o charakterze społecznym – emeryt, renty, zasiłki dla bezrob, oświata, ochrona zzrowia, kultura

3.     W o charakterze symulacyjnym – restrukturyzacja górnictwa, hutnictwa

BUDŻETY LOKALNE.

DOCHODY:

DOCHODY WŁASNE: pochodzą głównie z różnych podatków lokalnych. W miastach najważniejszą rolę odgrywa podatek od nieruchomości, a w gminach miejskich to podatek rolny. Dochody można też uzyskać z tytułu: dzierżawienia majątku państwa oraz ze sprzedaży majątku miasta lub gminy. Dochodem własnym miast i gmin jest udział miast i gmin w dochodach z tytułu podatków dochodowych od osób fizycznych i prawnych mieszkających lub funkcjonujących na terenie miasta, gminy. Szczególny jest udział podatku dochodowego od osób fizycznych.

Natomiast budżety miast, gmin utrzymują z budżetu państwa SUBWENCJE na realizację określonych zadań, np.

- subwencja oświatowa na utrzymanie i funkcjonowanie szkolnictwa podstawowego i średniego w mieście.

- Środki na cele związane z budową, rozbudową, modernizacja sieci drogowej, czy przeprowadzeniem jej remontu

- Na pomoc społeczną.

W ramach WYDATKÓW BIEŻĄCYCH najwięcej kieruje się na utrzymanie oświaty. Wydatki te stanowią nawet 40% ich wszystkich wydatków. Wydatki te kierowane są też na gospodarkę komunalną, mieszkaniową czy też związaną ze świadczeniem pomocy społecznej.

WYDATKI ROZWOJOWE przeznaczone są na różne inwestycje w gminie, mieście np.

-  budowa czy remont sieci drogowej

-  budowa obiektów na terenie miasta, gminy

-  zakup autobusów dla transportu publicznego

Bardzo korzystne  jest by udział wydatków inwestycyjnych był znaczący i przekraczał 20%. Ponieważ wydatki inwestycyjne powodują poprawę stanu infrastruktury w mieście, gminie co powoduje poprawę funkcjonowania miasta, gminy, przyciąga nowych inwestorów. Bardzo ważnym elementem wydatków inwestycyjnych jest to, że na terenie miasta, gminy tworzą dodatkowe miejsca pracy i powodują obniżenie skali bezrobocia oraz stymulują lokalny wzrost i rozwój gospodarczy.

PROCESY INTEGRACYJNE:...