Obwe - referat.doc

(147 KB) Pobierz
OBWE referat

Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) jest w rozumieniu rozdziału VIII Karty Narodów Zjednoczonych organizacją regionalną. Skupia 56 państw-uczestników o równym statusie. Celem OBWE jest umacnianie bezpieczeństwa i współpracy na obszarze działania  w trzech wymiarach bezpieczeństwa: polityczno-wojskowym, gospodarczo-ekologicznym  i ludzkim. Decyzje w ramach OBWE podejmowane są w oparciu o zasadę konsensusu. Deklaracje i decyzje OBWE mają charakter polityczny i nie są prawnie wiążące. OBWE ściśle współpracuje z innymi organizacjami międzynarodowymi m.in. ONZ, Radą Europy, Unią Europejską. Bliskie kontakty szczególnego rodzaju utrzymuje z 5 państwami azjatyckimi: Afganistan, Japonia, Korea, Mongolia, Tajlandia oraz 6 śródziemnomorskimi: Algieria, Egipt, Izrael, Jordania, Maroko, Tunezja (są to tzw. Partners for Cooperation)[1].

Ze względu na brak umowy międzynarodowej stanowiącej podstawę działalności OBWE, charakter prawny tej organizacji budzi bardzo wiele kontrowersji. W doktrynie przyjmuje się, iż do powstania organizacji międzynarodowej niezbędne jest: członkowstwo przynajmniej trzech państw, ukształtowana wewnętrzna struktura organizacyjna, umowa międzynarodowa określająca cele i zasady działania organizacji. Teoretycznie, można więc uznać, że OBWE nie jest organizacją międzynarodową, lecz tylko zinstytucjonalizowaną, polityczna formą współpracy międzynarodowej. Należy jednak mieć na uwadze fakt, że OBWE posiada szereg atrybutów charakterystycznych dla podmiotowości międzynarodowej  (stała siedziba, organy, prawo, legislacja cele i zasady działalności oraz środki finansowe na jej prowadzenie). OBWE uzyskała także (jeszcze jako KBWE w 1993 roku) status obserwatora w sesjach zgromadzenia ogólnego ONZ[2].

1. Rys historyczny

Początki OBWE sięgają lat 1970-tych i utworzenia Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE) – forum dialogu i negocjacji pomiędzy Wschodem i Zachodem. Rezultatem dwuletnich spotkań KBWE prowadzonych w Genewie i Helsinkach było przyjęcie 01.08.1975 r. Aktu Końcowego spotkania w Helsinkach. Zawierał on szereg zobowiązań o charakterze politycznym, wojskowym i ekonomicznym oraz ustalał zasady którymi powinny się kierować państwa zarówno w kontaktach między sobą, jak i w odniesieniu do swoich obywateli.

·         suwerenna równość i poszanowanie praw wynikających z suwerenności,

·         powstrzymanie się od groźby użycia siły lub użycia siły,

·         nienaruszalność granic,

·         integralność terytorialna państw,

·         pokojowe załatwianie sporów,

·         nieingerencja w sprawy wewnętrzne,

·         poszanowanie praw człowieka i podstawowych wolności łącznie z wolnością myśli, sumienia, religii i przekonań

·         równouprawnienie i prawo narodów do samostanowienia,

·         współpraca między państwami,

·         wykonywanie w dobrej wierze zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego[3].

 

Mechanizm umacniania bezpieczeństwa rozwijany obecnie w ramach Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie stanowi prostą kontynuację procesu zapoczątkowanego w pierwszej połowie lat 70. przez Konferencję Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE). Do inicjatywy zwołania tej konferencji przyznaje się dziś wiele państw, co wydaje się zrozumiałe biorąc pod uwagę osiągnięte przez nią sukcesy. Niewątpliwe zasługi w tym zakresie może zasadnie przypisać sobie dyplomacja polska.

Inicjatywa ministra spraw zagranicznych PRL Adama Rapackiego, przedstawiona 14 grudnia 1964 r. na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ w sprawie zwołania konferencji ogólnoeuropejskiej, uruchomiła proces dwu- i wielostronnych konsultacji, które doprowadziły, w warunkach rozwijającego się procesu odprężenia między Wschodem a Zachodem, do zwołania w 1973 r. konferencji, która już w trakcie fazy roboczych spotkań w Genewie nazwana została Konferencją Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie[4].

Celem KBWE było podjęcie całokształtu spraw składających się na bezpieczeństwo europejskie, a więc obejmujących zagadnienia polityczne, wojskowe, gospodarcze, naukowo-techniczne, ekologiczne i humanitarne. Ponieważ w warunkach podzielonej Europy było trudne lub wręcz niemożliwe włączenie do porządku obrad problematyki ograniczenia zbrojeń – która leżała u podstaw rywalizacji międzyblokowej – toteż czasowo wyłączono ją do odrębnych rokowań (rozmowy wiedeńskie MBFR w latach 1973-1989). W ten sposób przedmiotem obrad na forum konferencji ogólnoeuropejskiej były te kwestie, co do których państwa uczestniczące były zgodne. W latach 80. proces KBWE rozciągnięto na zagadnienia wojskowe, poszerzono o rozbudowany „wymiar ludzki” oraz o wymiary: ekonomiczny i ekologiczny. Do roku 1990 KBWE funkcjonowała na zasadzie spotkań i konferencji, w ramach których poszerzano istniejące zobowiązania oraz dokonywano przeglądu ich implementacji. Paryska Karta Nowej Europy odnotowując przemiany mające miejsce w Europie, wskazała na KBWE jako gwaranta umacniania bezpieczeństwa i współpracy po roku 1989. W rezultacie doszło do wzrostu znaczenia KBWE, co wiązało się m. in. z poszerzeniem zakresu działalności oraz powołaniem stałych instytucji takich jak Sekretariat, Biuro ds. Wyborów, Centrum Zapobiegania Konfliktom. Na mocy decyzji podjętej w czasie szczytu w Budapeszcie w 1994 r., uznającej zmianę charakteru działalności, KBWE została przekształcona w OBWE (od 1995 r.)[5]. 

2. Struktury i instytucje OBWE

Strukturę organizacyjną OBWE tworzą: spotkania szefów państw lub rządów, konferencje przeglądowe, Rada Ministerialna, Wysoka Rada, Stała Rada z siedzibą w Wiedniu, Urzędujący Przewodniczący (w 1998 r. minister spraw zagranicznych Polski). Temu ostatniemu podlegają: Sekretarz Generalny, Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (ODIHR) z siedzibą w Warszawie, Wysoki Komisarz ds. Mniejszości Narodowych (HCNM), którym jest aktualnie Max van der Stoel oraz Przedstawiciel ds. Wolności Mediów (Freimut Duve). Sekretarz Generalny sprawuje także nadzór nad misjami długoterminowymi i innymi misjami w terenie

2.1 Spotkania "na szczycie" i konferencje przeglądowe

Spotkania "na szczycie" szefów państw i rządów odbywają się zasadniczo co
2 lata. Określają one strategiczne priorytety OBWE i zapewniają konsultacje na najwyższym szczeblu politycznym. Ostatnie "szczyty" odbyły się w Stambule (18-19 XI 1999 r.) i Lizbonie (2-3 XII 1996 r.). Spotkania takie poprzedzane są przez konferencje przeglądowe. Ich zadaniem jest ocena całego spektrum działalności OBWE, debata na temat implementacji postanowień przez kraje członkowskie oraz rozważanie ewentualnych propozycji dotyczących zmian w strukturach organizacji.

 

2.2 Rada Ministerialna

Rada ministrów spraw zagranicznych jest organem decyzyjnym i zarządzającym OBWE. Zajmuje się sprawami o długofalowym i kluczowym znaczeniu dla Organizacji, i podejmuje decyzje wytyczające kierunki jej działań. Przygotowuje również spotkania szefów państw i rządów oraz uczestniczy w implementacji zadań i decyzji, przez nie określonych. Rada spotyka się co najmniej raz w roku, w różnych państwach, z wyłączeniem tych lat, kiedy odbywają się spotkania "na szczycie".

2.3 Wysoka Rada

Organ odpowiedzialny za nadzorowanie, kierowanie i koordynację działań OBWE, który powinien formalnie zbierać się w Pradze co najmniej dwukrotnie w ciągu roku na szczeblu wyższych urzędników, przeważnie dyrektorów politycznych resortów spraw zagranicznych. W praktyce ostatnich dwóch lat funkcje Wysokiej Rady przejęła Stała Rada w Wiedniu. Wysoka Rada zbiera się raz do roku w Pradze, jako Forum Gospodarcze OBWE[6].

2.4 Stała Rada

Stała Rada jest odpowiedzialna za bieżącą działalność OBWE. Jej pracami kieruje ambasador kraju sprawującego przewodnictwo Organizacji w danym roku (w 1998 roku Polak, w 1999 roku Norweg, w 2000 r. Austriak). Członkowie Rady, szefowie delegacji wszystkich państw OBWE, spotykają się raz w tygodniu w centrum konferencyjnym Hofburg w Wiedniu. Rada prowadzi regularne, rozległe konsultacje oraz podejmuje decyzje we wszystkich kwestiach dotyczących działalności OBWE. Może być również zwołana ad hoc, w celu zajęcia się nagłymi wypadkami[7].

2.4 Forum Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa

W skład Forum wchodzą przedstawiciele wszystkich państw OBWE. Jest to organ autonomiczny (tzn. nie podporządkowany Stałej Radzie). W trakcie cotygodniowych spotkań w wiedeńskim Hofburgu prowadzi negocjacje i konsultacje na temat konkretnych środków, mających na celu wzmocnienie bezpieczeństwa, zaufania i stabilności w Europie. Główne zadania Forum, to:

·         negocjacje na temat kontroli zbrojeń, rozbrojenia oraz budowa zaufania i bezpieczeństwa;

·         regularne konsultacje i intensywna współpraca w kwestiach bezpieczeństwa;

·         zmniejszanie ryzyka konfliktów w aspektach wojskowych.

Forum jest także odpowiedzialne za implementację środków budowy zaufania
i bezpieczeństwa, przygotowywanie seminariów na temat doktryn wojskowych, dorocznych spotkań oceniających stopień implementacji. Pełni również funkcję forum dyskusji i wyjaśniania informacji wymienianych w ramach przyjętych CSBM.

2.5 Urzędujący Przewodniczący

Urzędującym Przewodniczącym OBWE jest minister spraw zagranicznych jednego z państw członkowskich, wybierany przy zachowaniu zasady consensusu na okres jednego roku. Przewodniczący i jego przedstawiciele odpowiedzialni są za koordynację i konsultacje prowadzone w ramach wielostronnych struktur Organizacji, w kwestiach związanych z jej bieżącą działalnością. Urzędujący Przewodniczący reprezentuje również OBWE w kontaktach z innymi organizacjami. W swoich działaniach jest wspierany przez:

·         tzw. "trojkę", złożoną z poprzedniego, obecnego i przyszłego przewodniczącego,

·         tzw. "osobistych przedstawicieli", którym udziela się odpowiedniego mandatu w określonych sprawach.

2.6 Sekretarz Generalny i Sekretariat

Sekretarza Generalnego powołuje Rada Ministerialna na 3-letnią kadencję. Jego biuro (Sekretariat OBWE) znajduje się w Wiedniu. Sekretarz Generalny wspiera Urzędującego Przewodniczącego w działalności związanej z wypełnianiem zadań OBWE. Do jego obowiązków należy m.in. administracyjne zarządzanie strukturami i operacjami Organizacji.

Struktura Sekretariatu obejmuje Centrum Zapobiegania Konfliktom, Departament ds. Ogólnych oraz Departament Administracji i Budżetu. Filia Sekretariatu w Pradze prowadzi archiwa OBWE oraz zajmuje się dystrybucją jej publicznie dostępnych dokumentów.

 

2.7 Wysoki Komisarz ds. Mniejszości Narodowych

Urząd ten, z siedzibą w Hadze, ma za zadanie reagowanie, w możliwie najwcześniejszym stadium, na napięcia etniczne mogące zagrażać rozwinięciem się w konflikt na obszarze działania Organizacji. Zadaniem Wysokiego Komisarza jest promowanie rozwiązań dla napięć na tym tle, mogących zagrażać stabilności wewnętrznej i stosunkom między państwami OBWE[8].

2.8 Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka

Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (wcześniej: Biuro Wolnych Wyborów) ma siedzibę w Warszawie. Zajmuje się promowaniem praw człowieka, demokracji i rządów prawa. Realizuje w tym zakresie szereg projektów pomocy prawnej i edukacyjnej. Organizuje spotkania i seminaria ekspertów dotyczące implementacji zobowiązań przyjętych w ramach tzw. "ludzkiego wymiaru" OBWE. Pełni także funkcję "łącznika" w wymianie informacji na temat budowania instytucji demokratycznych, przestrzegania praw człowieka i przeprowadzania wyborów w państwach OBWE. Koordynuje też obserwację wyborów, zapewnia ekspertyzy i szkolenia dotyczące zagadnień konstytucyjnych i prawnych[9].

2.9 Przedstawiciel OBWE ds. Wolności Mediów

Jako najmłodsza (powołana w 1997 r.) instytucja OBWE, Przedstawiciel śledzi sprawy związane z przestrzeganiem standardów międzynarodowych w zakresie wolności środków masowego przekazu w państwach członkowskich. Jego zadaniem jest wskazywanie na nieprzestrzeganie odnośnych form i rekomendowanie działań.[10].

Funkcje OBWE obejmują: po pierwsze, wytyczanie kierunku przemian poprzez podnoszenie standardu norm i zachowań międzynarodowych oraz upowszechnianie wartości demokratycznych; po drugie, stabilizowanie ładu pokojowego w całej strefie „od Vancouveru po Władywostok”

Współpraca w ramach OBWE wspiera się na dwóch kluczowych przesłankach:

·         koncepcji niepodzielnego i wszechstronnego bezpieczeństwa (indivisible and comprehensive security), obejmującego aspekty polityczno - wojskowe, gospodarcze i prawa człowieka;

·         koncepcji kooperatywnego bezpieczeństwa (cooperative security), stawiającego sobie za cel współpracę wzajemnie wspierających się struktur bezpieczeństwa.

Zasadniczo decyzje w OBWE podejmowane są na zasadzie konsensusu, ale na początku lat 90. mechanizm powyższy uległ modyfikacji. Polegała ona generalnie na tym, że państwo podlegające ocenie nie może uczestniczyć w podejmowaniu decyzji oraz jej blokować.

W latach 1990 – 1992 wprowadzono ponadto kilka procedur (wojskowych, sytuacji wyjątkowych i naruszania praw człowieka), w których  inicjatywa ograniczonej ilości państw wystarcza do uruchomienia procedur wyjaśniających oraz mechanizmu decyzyjnego w ramach istniejących organów i instytucji OBWE. Może to nastąpić bez zgody państwa występującego jak sprawcy. W ten sposób upowszechniła się zasad konsensusu minus jeden, zastosowana po raz pierwszy w debacie w Komitecie Wysokich Przedstawicieli 1 maja 1991 roku wobec Nowej Jugosławii. Zasadniczą tendencją OBWE jest dalsze doskonalenie mechanizmu decyzyjnego, wykorzystując w większym stopniu działania arbitrażowe i koncyliacyjne, dopuszczając w wielu przypadkach głosowanie większościowe. Zasada konsensusu jest natomiast zawężona do decyzji o znaczeniu podstawowym dla całej OBWE[11].

3. Obszar działalności OBWE

3.1 Wymiar polityczno – wojskowy

Ważnym wkładem KBWE/OBWE na rzecz podnoszenia jakości norm i zachowań państw wobec własnych społeczeństw oraz na arenie międzynarodowej było przyjęcie przez „szczyt” budapeszteński w 1994 r. tzw. Kodeksu postępowania w dziedzinie polityczno-wojskowych aspektów bezpieczeństwa. (Warto odnotować, że Polska należała do inicjatorów opracowania tego dokumentu).

Głównym motywem, który skłonił państwa do przyjęcia 10 uzgodnionych zasad postępowania – jak stwierdza się w preambule – było „umocnienie współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa, a w tym także dalsze promowanie standardów odpowiedzialnego i kooperatywnego zachowania się w dziedzinie bezpieczeństwa”[12].

Kodeks stanowi zwarty dokument ujmujący w jednolitą całość wszystkie dotychczas wypracowane w procesie KBWE polityczne zasady postępowania państw uczestniczących. Novum jest rozbudowana zasada VII o uznaniu demokratycznej kontroli nad wojskiem, siłami paramilitarnymi i wewnętrznymi siłami bezpieczeństwa oraz służbami wywiadowczymi i policją za nieodzowny element stabilizacji i bezpieczeństwa. W szczegółowych zapisach stwierdzono, że kontrola ta powinna być sprawowana przez konstytucyjnie ustanowione władze wyposażone w demokratyczną legitymację; każde państwo powinno zapewnić ustawodawczą akceptację swoich wydatków na obronę (które będzie starać się ograniczać) oraz przejrzystość i powszechną dostępność informacji odnoszących się do sił zbrojnych, zaś gwarantując żołnierzowi odbywającemu służbę wojskową realizację jego praw obywatelskich, zapewnić także polityczną neutralność sił zbrojnych.

Bardzo ważnym postanowieniem Kodeksu prowadzącym do budowania kooperatywnego systemu bezpieczeństwa jest zapis zasady I, pkt 5, w którym czytamy: „Państwa uczestniczące są zdecydowane działać solidarnie w przypadku naruszenia norm i zobowiązań KBWE oraz zabiegać o jednolitą reakcję, jeśli w wyniku takich działań zagrożone zostanie bezpieczeństwo. Będą się one bezzwłocznie konsultować – zgodnie ze zobowiązaniami wynikającymi z KBWE – z każdym Państwem uczestniczącym poszukującym pomocy w realizacji indywidualnej i zbiorowej obrony. Wspólnie określą naturę zagrożenia i działania, jakich będzie wymagać obrona wspólnych im wartości”.

Istotne znaczenie dla respektowania wszystkich norm postępowania ma wyrażone w zasadzie X dążenie do zapewnienia przez państwa uczestniczące, że ich odpowiednie dokumenty i procedury wewnętrzne lub – tam, gdzie to będzie właściwe – instrumenty prawne będą odzwierciedlały zobowiązania zawarte w Kodeksie[13].

Kodeks ten jest dokumentem ułatwiającym umacnianie bezpieczeństwa europejskiego i pozytywnie kształtującym styl zachowania się państw tak na arenie międzynarodowej, jak i wobec własnych społeczeństw (zasada VII)[14].

Dyskusja nad nim na forum KBWE wyprzedziła i ułatwiła sformułowanie przez Sojusz Północnoatlantycki podobnych zasad, zwłaszcza zasady cywilnej demokratycznej kontroli nad siłami zbrojnymi zapisanej w programie „Partnerstwa dla Pokoju”. Jednak rozpoczęcie przez Rosję, w pięć dni po „szczycie” budapeszteńskim, interwencji wojskowej w Czeczenii, przy bierności OBWE, zdaniem wielu obserwatorów podważyło znaczenie przyjętego Kodeksu[15].

Obecnie Podstawowym instrumentem wymiaru polityczno-wojskowego jest Forum Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa, które zajmuje się takimi  kwestiami jak środki budowy zaufania  i bezpieczeństwa (Confidence and Security Building Measures - CSBMs), kodeks zachowań w polityczno-wojskowych aspektach bezpieczeństwa, regionalne porozumienia kontroli zbrojeń.

Głównym celem Forum Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa (Forum for Security Co-operation - FSC) jest:

·         negocjowanie porozumień o kontroli zbrojeń, rozbrojeniu oraz o środkach budowy zaufania i bezpieczeństwa,

·         regularne konsultacje i współpraca w dziedzinach związanych z bezpieczeństwem,

·         redukcja ryzyka powstawania konfliktów,

·         monitorowanie  implementacji porozumień.

Większość dokumentów i zobowiązań związanych z wojskowymi aspektami dotyczy OBWE jako całości i wszystkich państw uczestniczących. Jednakże, niektóre z dokumentów, o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa europejskiego, zostały przyjęte i są ważne tylko w niektórych państwach OBWE. Są to Traktat o Konwencjonalnych Siłach Zbrojnych w Europie (CFE) oraz Traktat o Otwartych Przestworzach. Kwestiami związanymi z implementacją tych dokumentów zajmują się odpowiednio Wspólna Grupa Konsultacyjna (JSG) oraz Grupa Konsultacyjna Traktatu Otwartych Przestworzy (OSCC).

Obowiązujący obecnie Traktat o Ograniczeniu Zbrojeń Konwencjonalnych w Europie (Conventional Armed Forces in Europe – CFE) jest zbiorem prawnych instrumentów, które ustanawiają równowagę w uzbrojeniu konwencjonalnym w Europie. Został podpisany w Paryżu,  19 listopada 1990 r. Nowy traktat (tzw. zaadoptowany), podpisany przy okazji szczytu OBWE w Stambule w 1999 r. został ratyfikowany dotychczas tylko przez 4 państwa (Rosję, Ukrainę, Białoruś, Kazachstan).

Zaadoptowany Traktat CFE stanowi przede wszystkim wielostronne zobowiązanie poszczególnych państw – stron Traktatu – do nieprzekraczania ustalonych niskich limitów posiadanego uzbrojenia. Traktat ustanawia ponadto reżim wymiany informacji, wzmocniony o system weryfikacji.

3.2 Wymiar ludzki

Rozwój procesu paneuropejskiego przyczynia się do upowszechniania wartości demokratycznych oraz poszerzania ochrony praw człowieka i podstawowych wolności. KBWE, a obecnie OBWE...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin