3. Strelau - Psychologia temperamentu, r. 1-2
· TEMPERAMENT Z PERSPEKTYWY HISTORYCZNEJ
· Podejście spekulatywne
Początki badań nad temperamentem ograniczają się głównie do spekulacji na temat istoty tego zjawiska.
Wśród badaczy, którzy wnieśli istotny wkład w badanie tego zjawiska wymienia się: Alexandra Baina, Franza Galla, Josepha Spurzheima, Sigmunda Freuda
Typologia temperamentu starożytnych Greków
· HIPOKRATES (IV wiek p.n.e.)
- autor „O naturze ludzkiej”
- koncepcja soków = humorów: oparta na poglądach Empedoklesa o czterech żywiołach [OGIEŃ, POWIETRZE, ZIEMIA, WODA], z których Hipokrates wyprowadził 4 jakości: ciepło, zimno, wilgoć, suchość, które są wyrażane za pomocą 4 soków organizmu
- koncepcja zdrowia i choroby:
„Ciało człowieka ma w sobie krew, flegmę i dwojakiego rodzaju żółć, żółtą i czarną. Soki te stanowią naturę jego ciała i dzięki nim jest on zdrowy bądź chory. Najzdrowszy jest on wtedy, gdy mieszanina tych soków, ich działanie i ilość pozostają w odpowiednim stosunku”
- optymalny stosunek między sokami ma być źródłem zdrowia, a ich niekorzystne proporcje powodują chorobę (skutek złego odżywiania i pory roku) – zasada homeostazy prowadzi do zdrowia, jej zachwianie to choroba!
flegma – dominuje zimą, najzimniejsza z wszystkich soków, pochodzi z głowy
krew – dominuje wiosną, pochodzi z serca,
żółć – lato, pochodzi z wątroby
czarna żółć – jesień, pochodzi ze śledziony
- w swej koncepcji Hipokrates nie wspomina o temperamencie, nie wskazuje też na związek między proporcją soków, a właściwościami zachowania
- SYNTETYCZNE SPOJRZENIE NA HIPOKRATESA [NAZWY CHARAKTERÓW POCHODZĄ OD GALENA!]
A) FLEGMA – FLEGMATYK – ZIMA – GŁOWA
B) KREW – SANGWINIK – WIOSNA – SERCE
C) ŻÓŁTA ŻÓŁĆ – CHOLERYK – LATO – WĄTROBA
D) CZARNA ŻÓŁĆ – MELANCHOLIK – JESIEŃ – ŚLEDZIONA
E) HIPOKRATES NIC NIE MÓWI O TEMPERAMENCIE, NIE WIĄŻE OKREŚLONYCH CECH Z PRZEJAWAMI BEHAWIORALNYMI!
· GALEN (II wiek p.n.e.) PIERWSZA TYPOLOGIA TEMPERAMENTU – TYPOLOGIA GALENOWSKA
- twórca pierwszej typologii temperamentu
- autor monografii „De temperamentis“ (łac. Temperare – mieszać)
- wyróżnił 9 temperamentów:
cztery temperamenty proste (pierwotne), zależne bezpośrednio od dominacji jednego z 4 elementów: ciepła, zimna, wilgoci, suchości
cztery kombinacje par poszczególnych jakości – temperamenty wtórne (pochodne) ciepło-sucho, ciepło-wilgotno, zimno-sucho, zimno-wilgotno
TEMPERAMENT IDEALNY – równomiernie wymieszane temperamenty [HOMEOSTAZA ZACHOWANA!]
- Pierwotne typy temperamentu nazwano w zależności od przewagi któregoś soku w organizmie:
SANGWINIK krew
CHOLERYK żółć
MELANCHOLIK czarna żółć
FLEGMATYK flegma [śluz]
Opierając się na obserwacji zachowania, Galen przedstawił psychologiczny opis tych temperamentów [ALE W SPOSÓB NIESYSTEMATYCZNY I NIEPEŁNY!].
Wartość typologii Hipokratesa – Galena
postulowali istnienie różnic indywidualnych w zachowaniu, dających się wyjaśnić mechanizmami fizjologicznymi – BIOLOGICZNE KORELATY RÓŻNIC INDYWIDUALNYCH
koncepcję Galena można określić jako prototyp przyczynowej, wyjaśniającej koncepcji temperamentu; znajduje ona poparcie w najnowszych badaniach nad fizjologicznymi podstawami temperamentu, w których wykazano że niektóre cechy temperamentu, związane z emocjami mają związek z funkcjonowaniem układu endokrynnego, z czasem na całym świecie opublikowano wiele prac opartych na tej typologii – AKTUALNOŚĆ WNIOSKÓW GALENA I KONTYNUACJA JEGO MYŚLI WSPÓŁCZEŚNIE!
Koncepcje ogromnie płodne heurystycznie dla kolejnych pokoleń badaczy temperamentu/osobowości – zwłaszcza w wieku XIX i XX [Włochy, Francja, USA, POLSKA, Niemcy]
· IMMANUEL KANT: Temperament przejawiany w działaniu i emocjach
- autor „Antropologii”
- na biologiczne podstawy temperamentu składa się konstytucja cielesna oraz zestaw humorów Galena
- krew – czynnik leżący u podstaw temperamentu (w IV w p.n.e. postulował to Arystoteles)
- o tym do jakiego typu temperamentu zalicza się dana jednostka, decydują dwie właściwości krwi:
łatwość lub trudność krzepnięcia
temperatura – krew chłodna lub ciepła
Kant wyróżnił 4 typy temperamentu
Za podstawę podziału przyjął dwa kryteria:
1) energię życiową – wahającą się w granicach pobudliwy – ospały
2) dominującą charakterystykę zachowania (emocje vs. działanie)
SANGWINIK – dominacja uczuć: silnych, szybkich, ale płytkich
MELANCHOLIK – dominacja uczuć: powolnych, długotrwałych, głębokich
CHOLERYK – szybkie i gwałtownie działanie
FLEGAMTYK – powolne i bezładne działanie, brak reakcji uczuciowych
Istnieją tylko 4 proste temperamenty, nie ma temperamentów złożonych (np. sangwiniczno-choleryczny)
Ważne elementy koncepcji Kanta:
· pojęcie temperamentu odnosi się do energetycznych właściwości zachowania
· temperament ujawnia się nie tylko w uczuciach, ale także w ludzkim działaniu
· GERHARD EWALD – twórca pojęcia BIOTONUS [stałe różnice indywidualne, wywołane jakością i szybkością METABOLIZMU]
· BIOTONUS - właściwość, z punktu widzenia której obserwuje się stałe różnice indywidualne, uwarunkowane jakością i szybkością metabolizmu [pojęcie wywodzące się z teorii Kantowskiej!]
· WYSOKI BIOTONUS = jednostki odporne na wpływ silnych bodźców i zmęczenie, a po krótkim odpoczynku odzyskują typowy dla siebie poziom energii życiowej
· NISKI BIOTONUS = jednostki męczliwe, nieodporne na wpływ silnych bodźców, potrzebują wiele czasu zanim odzyskają energię życiową (właściwą równowagę)
· WILHELM WUNDT: Ograniczenie temperamentu do formalnych cech emocji
- temperament – dyspozycja odnosząca się do sfery popędów i emocji:
„Temperament tak się ma do popędów jak pobudliwość do wrażliwości zmysłowej”
- wyróżnia ...
SmiercSzczurow