Dyplomacja- funkcja służebna wobec polityki zagranicznej.
Polityka zagraniczna- wyznacza cele do których należy dążyć. Dyplomacja realizuje cele polityki zagranicznej.
Dyplomacja- geneza z języka greckiego: w starożytnej Grecji zwyczaj spisywania dokumentów na 2 tabliczkach- diplomach- od nich wzięła się nazwa dyplomacja. Tabliczki składały się i tekst był w środku.
Dyplomacja- 3 elementy:
-pewien tor działalności państwowej, który dotyczy jego oficjalnych stosunków z innymi państwami, a zmierza do realizacji celów, jakie stawiają sobie kierownicze organa władzy państwowej. Cele te odzwierciedlają się w polityce zagranicznej, a dyplomacja jest orężem tej polityki.
-dyplomacja- zespół metod i środków za pomocą których realizuje się politykę zagraniczną np. rokowania, zawieranie umów międzynarodowych, uczestnictwo w organizacjach międzynarodowych.
-dyplomacja- zespół ludzi (służba dyplomatyczna i konsularna) dysponujący odpowiednimi kwalifikacjami oraz aparat organizacyjny (ministerstwo spraw zagranicznych), realizujący cele polityki zagranicznej i stanowiący wyspecjalizowaną służbę państwową.
Na to pojęcie składa się również to w jaki sposób realizowana jest polityka zagraniczna- jakie środki się używa i to jakie osoby realizują politykę zagraniczną.
Stosunki dyplomatyczne:
-AGREMENT- zgoda kraju przyjmującego na przyjęcie dyplomaty.
-listy uwierzytelniające- dokument na podstawie którego głowa państwa wysyła przedstawiciela.
-listy odwołujące- nie ma reguły ile lat trwa misja dyplomatyczna. Zazwyczaj 3-4 lata. Standardowa procedura.
-list zwalniający- wystąpiły okoliczności, które zmuszają do odwołania przedstawiciela dyplomatycznego
-ekspulsja- kraj przyjmujący wyrzuca z kraju przedstawiciela dyplomatycznego.
Stosunki konsularne:
-EXEQUATUR- to samo co agrement. Zgoda na przyjęcie konsula.
-list komisyjny- to samo co list uwierzytelniający. Dokument na podstawie którego minister spraw zagranicznych powołuje konsula.
RATIONE MATERIAE- różnice w kompetencjach dyplomaty i konsula. Dyplomata- najwyższy przedstawiciel państwa. Konsul- bardziej sprecyzowane i konkretne funkcje. Konsul- sprawy gospodarcze, handlowe, kulturalne.
RATIONE LOCI- różnice w terytorium działania. Dyplomata ma cały kraj jako swój okręg dyplomatyczny. Okręg konsularny- może być ich kilka na terenie danego kraju. Zależy to od tego ilu obywateli państwa mieszka w danym państwie- ile jest mniejszości.
RATIONE APROBALIONE- różnice w tym kto powołuje dyplomatę o kto konsula.
Klasy agentów dyplomatycznych- według regulaminu wiedeńsko-akwizgrańskiego (1815-1818). Te ustalenia potwierdzają wszystkie kolejne regulacje. Klasy są jednakowe na całym świecie.
-ambasador nadzwyczajny i pełnomocny, nuncjusz.
-poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny, internuncjusz.
-chargi d’affaires- on pied (stały), et integri (tymczasowy).
Rangi agentów dyplomatycznych- każdy kraj ustala je osobno. Polska:
-ambasador nadzwyczajny i pełnomocny
-minister pełnomocny
-radca-minister pełnomocny
-radca
-I sekretarz
-II sekretarz
-III sekretarz
-attache (wojskowy, kulturalny, prasowy).
Kształtowanie się form dyplomatycznych w starożytności:
Starożytny wschód:
Dyplomacja rozwinęła się z konieczności prowadzenia polityki zagranicznej.
Starożytny Egipt- archiwum El-aramein- zachowały się tabliczki z tekstami umów, instrukcjami dla posłów. Poselstwa docierały do wybrzeży Morza Czarnego i do Azji. Najwięcej rokowań z plemionami Hyksosów i Hetytów. Również misje docierały do Mezopotamii- do państwa Mittama. Również stosunki z Syrią i Palestyną. Najstarszy traktat- traktat z 1296 r p.n.e. pomiędzy faraonem Ramzesem II a królem Hetytów- Hattusilisem- uważane jest to porozumienie za pierwszy traktat- w swojej formie zawiera formę współczesnych umów międzynarodowych- wstęp- wymienia się strony umowy; zasadnicza część- zobowiązanie do udzielenia pomocy w przypadku napaści bądź powstania niewolników i zobowiązanie do odsyłania ludzi, którzy uciekli z jednego kraju do drugiego (bez torturowania tych osób); 3 część- zobowiązanie wobec bogów do przestrzegania tej umowy i ostrzeżenie przed karą bogów za nieprzestrzeganie.
Asyria- stolica Asur. Wzrost jej potęgi powodował zawieranie sojuszy przez sąsiadów przeciwko niej. Asyria musiała budować też sojusze- chciała skłócić sąsiadów. Archiwum rodu Sargonidów- największy władca ASURBANIPOL.
Indie- Mohendo-daroi Marappa- najstarsze miasta cywilizacji ludzkiej.
Prawa Manu- przykazania boskie, znajduje się tam definicja dyplomaty i dyplomacji- jest to umiejętność zapobiegania wojnie. Od posłów zależy wojna i pokój. Cechy dyplomaty: powinien być inteligentny, wykształcony, elokwentny, śmiały, obowiązkowy, uczciwy, zręczny, obdarzony dobrą pamięcią, podporządkowany władcy, który miał być informowany o wszystkich działaniach. Wszystkie relacje między państwami powinny opierać się na współpracy, nie powinno się używać siły w relacjach między państwami. Traktat- Indie poszerzyły swoje terytorium o część wyżyny irańskiej- w zamian władca Indii przekazał 500 słoni bojowych.
Chiny:
Dynastia Han- rozwój form dyplomatycznych w II w p.n.e.- II n.e. Han- zaczęła centralizować państwo. Do jej czasów nie było aparatu biurokratycznego. W ramach kancelarii wyodrębniono struktury zajmujące się dyplomacją. Zaczęto zdobywać informacje o potencjalnych wrogach. Wu-ti- wysłannik cesarza- miał dotrzeć do Rzymu, ale został zatrzymany przez Hunów- został tam 10 lat- poznał język i sposób funkcjonowania plemion, sposób prowadzenia wojen- na podstawie tej wiedzy Chińczycy pokonali Hunów. Pan-Czao- jeden z najwybitniejszych dowódców i dyplomatów. Objął zachodnie dzielnice Chin. Skłócał ze sobą przeciwników- była to metoda jego dyplomacji. Udało mu się dzięki temu poszerzyć terytorium Chin. Chińczycy szukali drogi do Rzymu- na drodze plemię Partów- oni strzegli tajemnicy drogi do Rzymu.
Grecja:
Proksemie- najwcześniejsza forma stosunków dyplomatycznych. Tworzyli je urzędnicy- proksemowie. Były to odpowiedniki współczesnych form stosunków konsularnych. Proksemowie- opiekowali się cudzoziemcami, którzy przyjeżdżali do Gracji. Proksemia była w każdej polis. Proksemom na zasadzie wzajemności przysługiwała w innej polis opieka i ochrona. Nie ponosili kosztów np. związanych z cłami. Nie można go było stawiać przed sądem polis do której przybył.
Amfiktionie- związki państw greckich oparte na zasadzie sojuszu między polis- sojusz o charakterze religijnym- współpraca wokół miejsc kultu- budowanie i ochrona świątyń. Sojusze te były gwarantem pokoju- polis wchodzące w skład wyrzekały się wojny jako sposobu prowadzenia polityki. Pilagorowie- najwyżsi urzędnicy amfiktionii.
Symachia- związku polis- charakter polityczny i wojskowy. Powstały w wyniku zagrożenia z zewnątrz bądź w wyniku walk między polis. Symachie wyznaczały miejsce gdzie wpłacano pieniądze, z których organizowano armię.
Zaczęły powstawać urzędy posłów. Kilka nazw posłów w zależności od okresu:
-kenyks
-aggelos
-presbejs
Każdy poseł musiał posiadać symlabę- dokument powołujący go na posła. Posłowie wyznaczani przez Zgromadzenie Ludowe- kryteria, jakie musiał spełniać poseł:
-zamożność- dlatego, że poseł musiał sam się utrzymywać; nie mógł być także przekupny
-wykształcenie
-musiał być dobrym oratorem- często powoływano aktorów- Ajschyles- uczestniczył w poselstwie Aten do króla Macedonii.
-wieku- musiał skończyć 50 lat- mieć doświadczenie.
ARCHIBRESBENTES- przewodniczył posłom (coś w rodzaju dziekana korpusu dyplomatycznego), reprezentował ich interesy wobec Zgromadzenia Ludowego.
Opłacano posłów, przydzielano służbę.
Instrukcje dla dyplomatów zaczęto zapisywać na tabliczkach- diplomach- pisano cel wyjazdu posła, zakres pełnomocnictw. Jeżeli przybywał poseł z innej polis to najpierw spotykał się z urzędnikiem odpowiedzialnym za posłów. Musiał czekać aż przyjmie go Zgromadzenie Ludowe polis do której przybywał- tam przedstawiał cele swojej misji.
Za zerwanie porozumienia rzucano klątwę. Treść umów była składana w świątyni wybranego bóstwa. Ważniejsze umowy spisywano na kamiennych stellach- słupach wbijanych w ziemię na wybranym wzgórzu. Zachowały się listy z Persami- w okresie wojen wzmożono akcje dyplomatyczne. Wiele listów Persów zawierało żądania podporządkowania się danej polis Persom. W Atenach był zwyczaj, że jeśli przybywał poseł z żądaniem ziemi to zrzucano go ze skały.
Temistokles- reprezentował Ateny w poselstwie do Sparty- Ateny rozpoczęły budowę murów obronnych- Sparta poczuła się zagrożona. Temistokles jak przyjechał to najpierw tydzień symulował chorobę, potem przewlekał rozmowy, a w tym czasie wybudowano mury.
Dyplomacja konferencyjna (wielostronna):
-Perykles- 448 r p.n.e.- zwołał kongres panhelleński. Miał na celu zawiązanie trwałego sojuszu, współpracy. Skutki niezbyt długotrwałe.
-Kongres Koryncki- 338 r p.n.e.
W okresie dominacji macedońskiej dyplomacja się nie rozwijała- głównie używano wojny- działalność Aleksandra Macedońskiego. W okresie hellenistycznym zaczęto tworzyć urzędy odpowiedzialne za politykę zagraniczną. Narodził się zwyczaj szanowania integralności terytorialnej i suwerenności państwa. Zwyczaj, że nie można dokonywać agresji bez wypowiedzenia wojny. Wszystkie części imperium Aleksandra będą rozwiązywały spory na drodze pokojowej. Dogadano się, że nie będzie się używać zatrutej broni. Początek etykiety dyplomatycznej. Uważano, że aby być dobrym dyplomatą nie można okazywać emocji.
Rzym:
IUS HOSPICI- prawo gościnności- prawo przybyłych z zagranicy posłów do pełnej ochrony.
Fecjałowie- urzędnicy zajmujący się polityką zagraniczną i dyplomacją. Początkowo regulowali spory między plemionami (nim powstał Rzym)- byli zobowiązani do dbania o przestrzeganie umów i ich trwałość.
Uważano, że bóstwa powinny czuwać nad stosunkami Rzymu z innymi. Dlatego Fecjałowie byli kapłanami. Kolegium Fecjałów- z 20 kapłanów- funkcja dożywotnia, z reguły wywodzili się z dobrych rodzin. Główny Fecjał przewodniczył uroczystości religijnej związanej z podpisaniem umowy lub wypowiedzeniem wojny. Jowisz- patron Fecjałów. Fecjałowie wyjeżdżali z misjami dyplomatycznymi. 33 dni- tyle Rzym czekał na odpowiedź na swoją propozycję.
RECUPTERATORES- urzędnicy, byli to sędziowie- od 3 do 5 urzędników. Rola- rozwiązywanie sporów na podstawie przepisów prawa.
IUS FETIALE- prawo fecjalne- zbiór zasad powoływania posłów i określał ich kompetencje.
IUS GENTIUM- w rozumieniu rzymian- normy na podstawie których prowadzili stosunki ze światem zewnętrznym.
W okresie świetności Rzymu poselstwa były liczne0 nawet 10 posłów- do tego wysyłano całą obsługę.
LEGATIONUM REFERRE- referowanie wyników poselstwa.
Sposób przyjęcia posłów symbolizował stan stosunków Rzymu z danym państwem. Bellona- bogini wojny- umieszczenie posła w jej świątyni symbolizowało, że jest wojna.
PRINCEPS LEGATIONIS- przewodniczący delegacji posłów. Posłowie z innych krajów nie mogli swobodnie poruszać się po Rzymie. Byli umieszczani w VILLA PUBLICA- budynek gdzie umieszczano posłów.
W okresie cesarstwa to cesarz wyznaczał cele polityki zagranicznej, to on mianował posłów i wyznaczał im instrukcje. Atak na posła oznaczał atak na cesarza a tym samym na państwo.
Im gorzej działo się w cesarstwie tym mniejsze były poselstwa, posłowie musieli także sami opłacać misję.
Arahell