GERONTOLOGIA.doc

Interdyscyplinarny zespół terapeutyczny
 

• lekarz geriatra
• psycholog
• rehabilitant
• pracownik socjalny

Wykład

Temat: Geriatria i gerontologia we współczesnym świecie

PODSTAWY FIZJOLOGII STARZENIA – teorie starzenia

·                     Starość jako końcowy okres procesu starzenia się zaczyna się około 60roku życia – wg WHO, lub wg ONZ – starość rozpoczyna się około 65roku życia

·                     Wyróżniamy wiek kalendarzowy

·                     Wiek biologiczny – porównuje cechy biologiczne, które nie ulegają zmianom pod wpływem treningu

·                     Wiek sprawnościowy – ocena sprawności funkcjonalnej

·                     W Polsce jest obecnie około 4,7mln osób po 65roku życia

UMOWNE OKRESY ROZWOJU :
 

1. Rozwojowy 0-29 r.ż. - dzieciństwo + młodość po 15 r.ż.
2. Twórczy – produkcyjny 30-59 r.ż. - wiek pośredni + wiek dojrzałości po ok 45 r.ż.
3. 60-120 – okres starości (wg WHO), jego fazy:

• starość wczesna, wiek podeszły tzn. wiek 60-74 lata
• pośrednia starość od 75 do 89 r.ż.
• późna starość, długowieczność, wiek sędziwy – po 90 r.ż.

STARZENIE SIĘ - jest to normalny, długotrwały i nieodwracalny proces fizjologiczny zachodzący w osobniczym rozwoju żywych organizmów, także człowieka.

Procesy starzenia rozpoczynają się w wieku pośrednim i nasilają w czasie. Starzenie jest więc procesem dynamicznym.

Starość (wiek starczy) jest końcowym okresem starzenia się, który nieuchronnie kończy się śmiercią. W takim znaczeniu na początek starości przyjmuje się umownie 60 r.ż. wg WHO lub 65 lat.

wg PEDLICHA :

• starość wczesna – wiek podeszły między 60-74 r.ż. ukończonym
• starość późna 75-89 r.ż.
• starość bardzo późna i długowieczność po 90 r.ż.
   

CECHY STARZENIA SIĘ :
 

1. powszechność
2. progresywność / dynamiczny / jednokierunkowy
3. długotrwałość
4. trójwymiarowość – starzenie się gatunku, starzenie się osobnicze, populacyjne
5. trójpłaszczyznowość – biologiczna, psychologiczna, społeczna
6. mierzalność – wygląd zewnętrzny, samopoczucie – a wskaźniki - wiek biologiczny, wiek  

            kalendarzowy, sprawność

7.                   Inwolucyjność - zmiany destrukcyjne, wsteczne

8.                   złożoność etiologii – wieloczynnikowy etiopatomechanizm (genom, czynniki osobnicze,

            środowiskowe + styl życia, obiążenie, warunki społeczne, aktywność społeczno –

            zawodowa)

9.                   zawartość ontogenetyczna – starzenie jako integralna składowa ontogenezy człowieka

10.              prewencyjność – prewencja gerontologiczna wielopłaszczyznowa i wczesna etiologiczna,

            ustawowa, korekcyjna

STARZENIE – zanik zdolności organizmu do adaptacji i utrzymania homeostazy po zakończeniu procesu rozrodczego.

Na szybkie starzenie mają wpływ czynniki zewnętrzne – przebyte choroby, urazy, nieprawidłowe pozywienia, niewłaściwy tryb życia, mieszkanie na terenie ekologicznie zanieczyszczonym, praca w szkodliwych warunkach pracy (górnicy, hutnicy).

CZYNNIKI CHAMUJĄCE STARZENIE :
 

·                     aktywny fizycznie jak i psychicznie tryb życia

·                     prawidłowa dieta

·                     wystrzeganie się nałogów

W procesie starzenia się mają wpływ 3 główne mechanizmy:
 

1.                   Komórki nie rozmnażając się ulegają uszkodzeniu i obumierają (dotyczy to głównie

            komórek nerwowych)
 

2.                   Komórki rozmnażające się charakterystyzują się znacznie mniejszą aktywnością biologiczną

            i nieprawidłowościami w funkcjonowaniu (przykładem mogą być komórki odpowiedzialne

            za odporność organizmu, z czym wiąże się znacznie większa częstość zachorowalności na

            choroby zakaźne, autoalergiczne i nowotworowe)
 

3.                   Zmiany w strukturze substancji międzykomórkowych, np. kolagen, tkanka łączna, co

            objawia się m.in. zmarszczkami, wiotką i cieńką skórą

Procesami starzenia się organizmu zajmuje się gerontologia – nauka o starzeniu się i starości żywych organizmów, bada przyczyny oraz implikacje procesu danych jednostek i społeczeństwa) i geriatria (starzenie biologiczne i choroby wieku starczego).

Gerontologia – to nauka obejmująca kwestie biologiczne, medyczne, psychologiczne, ale też socjologiczne i społeczne oraz ekonomii, i nie unika nawet spraw odrębności projektowych w architekturze, budownictwie czy projektowaniu użytkowym, jeśli odnoszą się one do osób w wieku starszym.

Błędem jest kojarzenie geriatrii z chorym terminalnie czy z chorym na zaespoły otępienne. Geriatria wydzielona jest z interny.

Gerontologia społeczna to ważny dział gerontologii. Zajmuje się poznawaniem warunków życia i potrzeb ludzi starszych, dążąc do poprawy tych warunków, zaspokajania ich potrzeb i aktywizacji społecznej.

Głównym celem geriatrii jest przywrócenie chorego do własnego środowiska.

Mechanizmy procesu starzenia budzą zainteresowanie wielu ludzi, w tym naukowców. Między innymi dlatego są przedmiotem wielu badań naukowych. Znajduje to odzwierciedlenie w licznych  teoriach starzenia, które próbują wyjaśnić to złożone zjawisko.

TEORIE WYJAŚNIAJĄCE ŹRÓDŁA I PRZYCYZNY STARZENIA SIE ORGANIIZMU :
 

1.                   Teorie genetyczne – upartują źródło przyczyn starzenia się organizmu w uszkodzeniach

            materiału genetycznego
 

2.                   Niegenetyczne koncepcje starzenia się postulują, iż przyczyną tego procesu jest

            nagromadzenie substancji szkodliwych dla organizmu, które w dawkach w jakich

            występują, przyczyniają się do stopniowego rozpadu organizmu
 

3.                   Teorie fizjologiczne sugerują, że starzenie się jest wynikiem degradacji systemów

            fizjologicznych (immunologicznego, endokrynologicznego)

Inne teorie:

1.                   Teoria molekularna

2.                   Starzenia się kolagenu

SPOSOBY NA SPOWOLNIENIE STARZENIA :

1.                   ograniczenie kaloryczne

2.                   antyoxydanty (minerały, witamina C, algi morskie)

3.                   DHEA i inne terapie zastępcze

4.                   … potomstwo

FUTURYSTYCZNE :

1.                   wymiana genów starzenia na allele długowieczności

2.                   wymiana chromosomów

3.                   reaktywność telomerazy

4.                   kontrolowana antywność komórek pnia

5.                   klonowanie części zamiennych

GENY PRZYSPIESZAJĄCE STARZENIE :
 

·                     zespół Downa

·                     zespół Turnera

·                     zespół Klinefeltera

1.                   Teorie starzenia stochastyczne – proces starzenia zachodzi przypadkowo i postępuje
            w czasie :
 

·                     teorie katastrofy błędów

·                     teorie wiązań krzyżowych

·                     teorie zużycia

·                     teorie wolnorodnikowe
 

2.                   Teorie niestochastyczne
 

·                     teorie zegara biologicznego

·                     teorie genetyczne

Zespół Wernera:
 

·                     dziedziczenie jest autosomalnie recesywne

·                     występuje przyspieszone skracanie telomerów

·                     występuje niski wzrost, zmiany zanikowe skóry

·                     przeciętna długość życia poniżej 50 r.ż.

·                     zwiększona skłonność do chorób nowotworowych, zaćmy, cukrzycy, osteoporozy,

            miażdżycy
 

Zespół Hutchinsona – Gilforda

·                     dziedziczenie autosomalnie recesywne

·                     opóźniony wzrost i starczy wygląd (zmiany skóry, włosów, paznokci)

·                     przed 30 r.ż. zmiany miażdżycowe

·                     zmiany miażdżycowe naczyń mózgu oraz układu sercowo naczyniowego

Temat: Stereotypy psychologiczne starzenia się

Konstruktywność – postawa konstruktywna, człowiek wewnętrznie zintegrowany, który cieszy się życiem, wesoły, tolerancyjn, inteligentny, mający szczęśliwe dzieciństwo i dorosłe życie. Akceptuje fakt starości, emerytury, śmierci. Zachowuje zdolność do radości z życia codziennego. Wspomina stare czasy bez większego żalu i oczekuje tego co ma nadejść.

Zależność – społecznie akceptowany,  bierny, bez ambicji, dobroduszny. Ma skłonność do zbytniego optymizmu, jest niepraktyczny. Późno się żeni i jest zdominowany przez swoją żonę. Zadowolony z emerytury.

Obronność – stale zajęty, dobrze dostosowany i społecznie aktywny, zawsze z góry wszystko planuje, odrzuca pomoc, emocjonalnie kontroluje się nadmiernie, ograniczenia w zachowaniu konwensu, zmuszony do aktywnośći. Boi się starości, odkłada emeryturę, widzi w niej niewiele korzyści.

Wrogość – człowiek taki ma skłonność do obwiniania okoliczności i innych ludzi za swoje niepowodzenia. Narzekający, agresywny, podejrzliwy, zmienia zajęcia. Nie widzi nic dobrego w starości, boi się śmierci, nie znosi młodzieży. Angażuje się w pracę – opóźnia emeryturę.

Nienawiść do siebie – akceptuje starość, ma dość życia i oczekuje ulgi w postaci śmierci. Krytycznyc wobec siebie.

Samobójstwo – duży odsetek w tym wieku rozstaje się z życiem z różnych powodów: strata osoby najbliższej, samotność, ciężka choroba.

Postawa konstuktywna – najbardziej pożądana

OKRES EMERYTALNY – straty tego okresu:
 

·                     straty finansowe

·                     utrata pozycji społecznej, zawodowej

·                     utrata towarzystwa

·                     utrata uporządkowanego i celowego zajęcia

Temat: Aspekty pielęgnacji skóry osób starszych

1.                   Dbanie o higienę całego ciała. Chory powinien brać czynny udział w myciu.

2.                   W czasie mycia stosować zabiegi profilaktyczne:
 

·               ...