Władysław L. Jaworski
Zbigniew Krzyżkiewicz
Bohdan Kosiński
BANKI
rynek
operacje
polityka
Warszawa 1996
Wydanie piąte rozszerzone i zaktualizowane
SPIS TREŚĆI
1. Bank i system bankowy 5
1.1. Bank 5
1.2. System bankowy — rodzaje banków 7
1.3. Konkurencja między bankami 12
1.4. Nadzór bankowy 13
1.5. System bankowy w Polsce 14
1.5.1. Zmiany dostosowujące działalność systemu bankowego do potrzeb gospodarki rynkowej 14
1.5.2. Kierunki transformacji polskiego systemu bankowego 20
2. Polityka pieniężna banku centralnego i rynek pieniężny 23
2.1. Cele polityki pieniężnej 23
2.2. Instrumenty oddziaływania banku centralnego 24
2.3. Wpływ polityki fiskalnej na działalność banków 30
2.4. Rynek pieniężny 30
2.5. Polityka pieniężna w Polsce 34
2.5.1. Instrumenty pieniężne Narodowego Banku Polskiego 34
2.5.2. Ogólna charakterystyka polskiej polityki pieniężnej 39
3. Operacje bankowe 45
3.1. Operacje czynne 46
3.1.1. Kredytowanie działalności jednostek gospodarczych 47
3.1.1.1. Kredyty w rachunku bieżącym 49
3.1.1.2. Kredyt dyskontowy 50
3.1.1.3. Kredyt akceptacyjny i awale 54
3.1.1.4. Faktoring 55
3.1.1.5. Kredyt lombardowy 56
3.1.1.6. Kredyt hipoteczny 57
3.1.1.7. Leasing 58
3.1.2. Zabezpieczenie zwrotności kredytów 59
3.1.2.1. Podstawowe formy zabezpieczenia kredytów 60
3.1.3. Restrukturyzacja kredytów 62
3.1.4. Gwarancje bankowe 64
3.1.5. Operacje lokacyjne 66
3.1.5.1. Lokaty międzybankowe 66
3.1.5.2. Lokaty na rynku finansowym 68
3.2. Operacje bierne 69
3.2.1. Emitowanie papierów wartościowych 70
3.2.2. Gromadzenie wkładów i oszczędności 71
3.3. Operacje pośredniczące (usługowe) 73
3.3.1. Rachunki bankowe 73
3.3.2. Rozliczenia pieniężne 77
3.3.2.1. Organizacja rozliczeń 77
3.3.2.2. Formy rozliczeń bezgotówkowych 79
3.3.2.3. Rozliczenia gotówkowe 86
3.3.2.4. Operacje kasowo-skarbcowe 87
3.3.3. Rozrachunki międzybankowe 90
3.3.4. Inne usługi bankowe 92
3.3.4.1. Usługi maklerskie 93
3.3.4.2. Depozyty rzeczowe i sejfy 94
3.4. Zagraniczne operacje rozliczeniowe 95
3.4.1. Rola banków w operacjach międzynarodowych 95
3.4.2. Kursy walut i dewiz 96
3.4.2.1. Ryzyko i operacje kursowe 99
3.4.3. Formy rozliczeń dewizowych 101
3.4.3.1. Czek w obrotach zagranicznych 101
3.4.3.2. Weksel w obrotach zagranicznych 102
3.4.3.3. Forfaiting 103
3.4.3.4. Polecenie wypłaty 104
3.4.3.5. Inkaso 105
3.4.3.6. Akredytywa 108
3.4.4. Rozliczenia bezdewizowe 111
4. Polityka i strategia działania banku komercyjnego 113
4.1. Potrzeba określenia polityki i strategii działania — zysk i ryzyko w polityce banku 113
4.2. Program rozwoju banku jako wyraz obranej strategii działania 115
4.3. Ewolucja strategii działania banków — rozwój działalności banków w latach sześćdziesiątych 119
4.4. Polityka oparta na działaniach marketingowych — Marketing Management 120
4.5. Polityka oparta na analizach kompleksowych i wyborze wariantu optymalnego — Controlling 123
5. Kształtowanie operacji aktywnych i pasywnych banku komercyjnego 126
5.1. Podstawy formowania operacji aktywnych 126
5.1.1. Modelowanie portfela papierów wartościowych 126
5.1.2. Badanie zdolności kredytowej 128
5.1.2.1. Analiza zdolności kredytowej osoby fizycznej 129
5.1.2.2. Analiza zdolności kredytowej przedsiębiorstwa 132
5.2. Kształtowanie struktury pasywów 136
5.2.1. Kapitał własny banku 136
5.2.2. Kształtowanie funduszy obcych w banku 136
5.2.2.1 Struktura funduszy obcych 136
5.2.2.2. Kryteria kształtowania funduszy obcych 137
6. Aktywa i pasywa banku komercyjnego — wzajemne relacje 138
6.1. Reguły zabezpieczania płynności banku komercyjnego 138
6.1.1. „Złota reguła bankowa” 138
6.1.2. Reguła „osadu we wkładach” 139
6.1.3. Reguła przesunięć 140
6.1.4. Reguła „maksymalnego obciążenia” 141
6.1.5. Podsumowanie 143
6.2. Założenia działania nadzoru bankowego w Polsce 143
7. Zarządzanie ryzykiem bankowym 149
7.1. Rodzaje ryzyka bankowego 149
7.2. Metody i instrumenty ograniczania ryzyka bankowego 150
7.2.1. Future 150
7.2.2. Swap 153
7.2.3. Option 154
7.2.4. Forward rate agreement (FRA) 154
8. Czynniki wpływające na kształtowanie wyników banku komercyjnego 156
8.1. Uwagi ogólne 156
8.2. Organizacja wewnętrzna banku 157
8.3. Kadry — rekrutacja, system motywacji, szkolenie 163
8.4. Wyposażenie techniczne banku 166
9. Analiza wyników i planowanie działalności banku komercyjnego 170
9.1. Ocena sytuacji i wyników działalności — źródła danych 170
9.2. Bilans jako źródło informacji o sytuacji banku 171
9.3. Rachunek wyników jako podstawa analizy 174
9.4. Obliczanie poziomu odsetek i marż 176
9.5. Planowanie stawek procentowych od operacji aktywnych i pasywnych 180
9.6. Planowanie działalności marketingowej 182
9.6.1. Etapy działań marketingowych 182
9.6.2. Analiza i planowanie asortymentu usług 185
9.6.3 Badanie posiadanej i potencjalnej klienteli 187
Bibliografia 190
Władysław Leopold Jaworski
Poprzednikami współczesnych bankierów byli średniowieczni handlarze trudniący się wymianą pieniędzy. Nazwa „bank” pochodzi od włoskiej nazwy banco, czyli ławki, kontuaru, przy którym pracowali włoscy handlarze pieniędzmi. Zajmowali się oni przede wszystkim przekazywaniem pieniędzy (wkładów) od jednego klienta do drugiego, także w innych miejscowościach. W tym celu klienci deponowali u bankierów pieniądz kruszcowy, a ci w zamian wystawiali zaświadczenie — banknot (weksel) na bankiera w innym mieście. Pośredniczenie w płatnościach swoich wkładów przez wyrównywanie ich należności i zobowiązań następowało poprzez przenoszenie wkładów z konta na konto. Stąd nazwa banki żyrowe (giro — krąg). Obecnie rolę banków można scharakteryzować następująco:
— po pierwsze: są one przedsiębiorstwami, które przejmują szereg czynności finansowych z jednostek gospodarczych i gospodarstw domowych;
— po drugie: są instytucjami do transformacji informacji, wielkości sumy pieniędzy, ryzyka oraz terminu przy przyjmowaniu wkładów i udzielaniu kredytów.
W gospodarce, która w małym stopniu zależy od podziału pracy, podmioty gospodarcze muszą dokonywać czynności finansowych samodzielnie. Natomiast w gospodarce o rozwiniętym podziale pracy banki stają się przedsiębiorstwami, które przejmują od przedsiębiorstw i gospodarstw domowych szereg czynności w zakresie gospodarki finansowej. Może nawet powstać sytuacja krańcowa, że tzw. bank domowy przejmie wszystkie funkcje finansowe podmiotów gospodarczych, a będzie to oznaczać, że podmioty te — zamiast kontaktów finansowych z wieloma klientami czy dostawcami — będą miały stosunki tylko z jednym bankiem.
Można to zilustrować poprzez omówienie kilku najbardziej typowych dziedzin zastępowania przez bank podmiotu gospodarczego. Przedsiębiorstwo — zamiast dużej liczby należności — może posiadać tylko środki na rachunkach bankowych, a z drugiej strony — zamiast wielu zobowiązań — tylko zadłużenie w banku. Dzięki temu, że banki prowadzą rachunki przedsiębiorstw (zwłaszcza rachunki a vista, z których posiadacze mogą w każdej chwili dokonać płatności), podmioty te nie muszą trzymać kasy i narażać się na ryzyko przechowywania gotówki, a także na możliwość pomyłki przy liczeniu pieniędzy. Zastępuje to wypłaty gotówkowe i umożliwia np. wypłacanie pensji w trybie bezgotówkowym.
Kolejną dziedziną działalności banków jest przejmowanie należności od przedsiębiorstw i stawianie im do dyspozycji gotówki np. poprzez zakup weksli czy należności (faktoring).
Banki przyjmują wkłady i udzielają kredytów, dzięki czemu przedsiębiorstwa i osoby prywatne nie muszą same szukać kredytodawcy czy kredytobiorcy.
Instytucje bankowe przejmują również szereg czynności usługowych, przede wszystkim w zakresie obsługi gospodarki papierami wartościowymi. Zawiadamiają także właścicieli o zebraniach akcjonariuszy oraz pobierają dla nich odsetki i dywidendy. Papiery wartościowe mogą też być przekazywane do specjalnych banków (zbiornic). Banki występują również w zastępstwie podmiotów gospodarczych w handlu papierami wartościowymi: w imieniu swych klientów kupują oraz sprzedają na giełdzie określone akcje i obligacje. Obsługa papierów wartościowych przez banki to m. in. przejęcie emisji tych papierów od przedsiębiorstw oraz sprzedaż weksli i obligacji skarbowych.
Banki udzielają także porad podmiotom gospodarczym, które chcą dokonać lokaty. W ich imieniu mogą dokonywać wkładów zakupów papierów wartościowych czy też przekazać te środki
...
januszsa1