1

Oprac. mgr Irena Gruchała

Hasło główne: Molnár, Ferenc (1878-1952)

Hasło dodatkowe fakultatywne: Mortkowiczowa, Janina (1875-1960). Tł.

Hasło/hasła dobiera się do opisu bibliograficznego w celu zapewnienia bezpośredniego dostępu do niego, niezależnie od zakresu, układu, funkcji oraz postaci fizycznej zbioru informacji o dokumentach (katalog biblioteczny, bibliografia, komputerowa baza danych).

Hasło (opisu bibliograficznego) – wyrażenie o sformalizowanej postaci służące do porządkowania zbiorów informacji o dokumentach, zwykle wyróżnione swym umiejscowieniem w pozycji i/lub formą graficzną.

Hasło może mieć wzorową formę ustaloną na potrzeby określonego systemu informacyjno-wyszukiwawczego; takie hasło nazywa się hasłem wzorcowym.

Szczególnym rodzajem hasła wzorcowego jest hasło autorytatywne, czyli hasło ustalone przez narodową centralę bibliograficzną dla nazw krajowych autorów i współtwórców, nazw działających w danym państwie ciał zbiorowych oraz tytułów ujednoliconych dzieł w nim opublikowanych.

Wśród haseł wzorcowych można wyróżnić klasę haseł opisu bibliograficznego: hasło osobowe, hasło korporatywne i hasło tytułowe.

Dobór tych haseł do opisu bibliograficznego powinien być zgodny z postanowieniami następujących norm:

Hasło opisu bibliograficznego. Hasło osobowe – PN-N-01229:2002

Hasło opisu bibliograficznego. Hasło korporatywne – PN-N-01230:2001

Hasło opisu bibliograficznego. Hasło tytułowe – PN-N-01231:2001

Hasło osobowe: hasło, którego jedyną lub pierwszą częścią jest nazwa osobowa, np. Słonimski, Antoni (1895-1976).

Hasło korporatywne: hasło, którego jedyną lub pierwszą częścią jest nazwa ciała zbiorowego. Ciało zbiorowe, to organizacja, grupa osób i/lub organizacji, występujące pod własną nazwą, jednoznacznie je identyfikującą (instytucja, stowarzyszenie, konferencja), np. Polskie Towarzystwo Ekonomiczne. Oddział (Kraków) ; Krajowa Konferencja Robotyki (3 ; 1990 ; Wrocław).

Hasło tytułowe: hasło, którego jedyną lub pierwszą częścią jest tytuł ujednolicony lub tytuł formalny, np. Historia o Fortunacie (pol. ; wersja pol.).

W powyższych normach określono kiedy hasła te stosuje się jako hasła główne i dodatkowe opisu bibliograficznego.

Hasło główne: hasło, które powinno zawsze towarzyszyć opisowi bibliograficznemu dokumentu niezależnie od układu zbioru informacji o dokumentach.

Hasło dodatkowe: hasło, pod którym należy (hasło obowiązkowe) lub można (hasło fakultatywne – niezależnie od hasła głównego – wykazać w danym zbiorze informacji o dokumentach.

Hasło złożone (dodatkowe) z hasła osobowego i tytułu lub z hasła korporatywnego i tytułu.

Budowa katalogu alfabetycznego związana jest ściśle z zasadami doboru haseł do opisu bibliograficznego.

W katalogu alfabetycznym występują trzy typy pozycji:

1.     Pozycje główne zawierają opis bibliograficzny opatrzony hasłem głównym obowiązkowym; może ono zawierać np.:

-nazwę jedynego autora książki;

-nazwę autora wyróżnionego;

-nazwę pierwszego z dwóch lub trzech autorów;

-nazwę instytucji w opisie oficjalnego dokumentu o charakterze administracyjno-informacyjnym (statut, regulamin, sprawozdanie z działalności, informator itp.);

-nazwę imprezy, jeśli posiada ona wyróżniającą nazwę występującą w pierwszej strefie opisu bibliograficznego;

-tytuł ujednolicony dzieła, jeżeli opisuje się anonim klasyczny, Biblię, księgę liturgiczną Kościoła Katolickiego lub księgę świętą innego wyznania (Koran, Talmud itp.).

2.     Pozycje dodatkowe zawierają opis bibliograficzny opatrzony hasłem:

a)     dodatkowym obowiązkowym; może ono zawierać np.:

-nazwę drugiego lub trzeciego autora, jeśli autorów razem jest nie więcej niż trzech;

-nazwę autora wymienionego na pierwszym miejscu, jeśli autorów jest więcej niż trzech;

-nazwę redaktora naukowego w opisie zbioru prac wielu autorów –do hasła dodaje się określenie odpowiedzialności Red.;

-nazwę osoby, która opracowała antologię – Oprac., Wybór;

-nazwę ciała zbiorowego, jeśli występuje w pierwszym oznaczeniu odpowiedzialności jako twórca dokumentu.

b)     dodatkowym fakultatywnym; może ono zawierać np.:

-          nazwę tłumacza – Tł.

-          nazwę ilustratora – Il., Fot.

-          nazwę autora wstępu, posłowia – Wstęp, Posł.

3.     Odsyłacze typu zob. i zob. też.

Pozycje w katalogu szereguje się według haseł opisu bibliograficznego: osobowego, korporatywnego, tytułowego lub tytułu właściwego dzieła, jeżeli żadne z haseł nie może być użyte w pozycji głównej.

Pozycja główna pod obowiązkowym hasłem głównym

zawierającym nazwę autora

Pozycja dodatkowa pod fakultatywnym hasłem dodatkowym

dla nazwy tłumacza, z określeniem rodzaju współpracy

Katalog zautomatyzowany tworzy się przy użyciu odpowiedniego oprogramowania dostosowanego do wielkości i potrzeb biblioteki (np. Virtua, Aleph, INNOPAC, MOL, Sowa). Nowoczesne zintegrowane systemy biblioteczne umożliwiają katalogowanie różnego typu dokumentów, których opisy wpisuje w strukturę rekordu bibliograficznego. Hasła wzorcowe, które dobiera się do opisu bibliograficznego zapisuje się w rekordach kartoteki haseł wzorcowych (khw). W czasie katalogowania następuje powiązanie dwóch typów rekordów (bibliograficznego i khw) poprzez kopiowanie ujednoliconej formy hasła do odpowiedniego pola rekordu bibliograficznego.

Rekord – tekst utrwalony na nośniku informacji zgodny z obowiązującym formatem rekordu.

Rekord bibliograficzny – zespół pól, obejmujący etykietę rekordu, tablicę adresów i pola danych, zawierających informacje o jednej lub więcej jednostkach bibliograficznych traktowanych jako logiczna całość.