1. USTROJE GOSPODARCZE. GOSPODARKA RYNKOWA A GOSPODARKA CENTRALNIE PLANOWANA.......
ZAKAZ NAKAZ
Wolno¶ć gospodarcza - występuje wtedy, gdy ustrój społeczno-polityczny jak najmniej zakazuje (posiadania dóbr, wykonywania czynno¶ci) i jednocze¶nie jak najmniej nakazuje (wykonywania czynno¶ci).
·
Zakres wolno¶ci gospodarczej
WskaĽnik wolno¶ci gospodarczej budowany jest w oparciu o analizę 50 zmiennych opisuj±cych rozwój społeczno-gospodarczy. Zmienne te pogrupowane s± w 10 kategorii: bankowo¶ć, przepływ kapitału i inwestycje zagraniczne, polityka monetarna, obci±żenia fiskalne nakładane przez rz±d, polityka dotycz±ca handlu, płace i ceny, interwencja rz±du w gospodarkę, prawa własno¶ciowe, regulacje prawne oraz zakres aktywno¶ci czarnego rynku. W każdej z tych kategorii kraje oceniane s± w skali od 1 (ocena najlepsza) do 5 (ocena najgorsza). Ogólna ocena jest ocen± ¶redni± z tych dziesięciu kategorii. W porównaniu z latami poprzednimi dokonano pewnych korekt, zdaniem autorów raportu polepszaj±cych jako¶ć ocen – przykładowo zamiast kategorii „podatki” wprowadzono „obci±żenia fiskalne nakładane przez rz±d”, w której to kategorii oprócz poziomu podatków od dochodów osobistych i podatków po¶rednich uwzględniono udział wydatków rz±dowych odniesionych do dochodu narodowego.
Gospodarka rynkowa a gospodarka centralnie planowana
Gospodarka rynkowa to gospodarka w której zasadniczym regulatorem procesów gospodarczych jest samoczynnie działaj±cy rynek, czy też mechanizm rynkowy. Podstawowym motywem działania przedsiębiorstwa jest maksymalizacja zysku, podstawowym sposobem kontaktów między przedsiębiorstwami s± transakcje kupna-sprzedaży, zawierane w wyniku swobodnie negocjowanej ceny.
Każda gospodarka liberalna to gospodarka rynkowa, natomiast gosp. rynkowa nie zawsze musi być gospodark± liberaln±!!!!
Gospodarka centralnie planowana to gospodarka w której procesy gospodarcze regulowane s± za pomoc± różnego typu zakazów, nakazów i dyrektyw wydawanych przez biurokrację państwow±.
Gospodarka centralnie planowana zawsze jest gospodark± etatystyczn±, natomiast nigdy na odwrót!!!!!
1. gospodarka rynkowa
* Kapitał jest wprowadzany do obrotu przez inwestorów prywatnych i instytucje pożyczkowe
* Występuje własno¶ć prywatna
* Ryzyko i finansowanie strat ponoszone jest przez prywatnych wła¶cicieli
* Występuje pełna wolno¶ć wyboru miejsca pracy
* Pełna konkurencja, brak planu centralnego. Centralne (rz±dowe) agendy opracowuj± jedynie prognozy i analizy rozwoju.
* Płaca i zyski osób prywatnych s± ¶ci¶le zwi±zane z efektami pracy (stopniem zaspokojenia potrzeb przez producentów i jako¶ci± pracy pracowników).
* Podaż, popyt i zysk okre¶laj± ceny dóbr i usług
* Praktycznie nieograniczona różnorodno¶ć wyboru i konsumpcji dóbr i usług
* Całkowicie wymienialna waluta
2. gospodarka centralnie planowana
* Kapitał jest uzyskiwany poprzez opodatkowanie produkcji
* Państwo praktycznie jest jedynym wła¶cicielem ¶rodków produkcji.
* W cało¶ci państwo ponosi koszty ryzyka i strat, a finansuje je z podatków i większych cen.
* Niewielki margines wyboru miejsca pracy w zasadzie państwo w pełni kontroluje miejsce i rodzaj zatrudnienia. Celem jest polityka pełnego zatrudnienia (ale z dużym marginesem tzw. ukrytego bezrobocia)
* Brak konkurencji
* Płaca zgodnie z taryfikatorami ustalanymi w zależno¶ci od statusu zawodu i społecznej użyteczno¶ci i politycznej akceptacji zawodów.
* Ustalanie centralnie (urz±d planowania) z dużym elementem administracyjnego ustalania cen przez funkcjonariuszy partyjnych i państwowych
* Ograniczona przez centralne planowanie zaopatrzenie, rozdzielnictwo, dyrektywy i limitowanie funduszu
* Niewymienialna waluta
Porównanie gospodarki liberalnej i zetatyzowanej:
1. gospodarka liberalna
2. gospodarka zetatyzowana
???????????????????????????????????????????
Socjalna gospodarka rynkowa autorem okre¶lenia Alfred Mülller-Armack (profesor ekonomii na Uniwersytecie w Münster)
W pracy Sterowanie gospodark± i gospodark± rynkow± (opublikowana w grudniu 1946 r.) wyróżnił trzy porz±dki polityczno-gospodarcze:
· liberalna gospodarka rynkowa
· centralnie sterowana gospodarka planowa
· kształtowana socjalna gospodarka rynkowa (socjalna gospodarka rynkowa).
Okre¶lenie „socjalna gospodarka rynkowa” jest tautologi± – między rynkiem i sprawiedliwo¶ci± socjaln± nie ma sprzeczno¶ci. Erhard używał okre¶lenia „socjalny liberalizm”. Po raz pierwszy na okre¶lenie swojego modelu gospodarki rynkowej okre¶lenie „socjalna gospodarka rynkowa” używa podczas wyborów do Bundestagu w lipcu 1949.
Twórca okre¶lenia Alfred Mülller-Armack stwierdził, że Erhard (i inni przywódcy CDU: Franz Etzel, Franc Böhm, Bernd Pfister) przyjęli to okre¶lenie ze względów taktycznych, by stworzyć przeciwwagę dla dominuj±cego w Niemczech w tamtym okresie nurtowi socjalistycznemu.
Po odej¶ciu Erharda socjalna gospodarka rynkowa stawała się stopniowo coraz bardziej socjalna a coraz mniej rynkowa.
Działalno¶ć gospodarcz± w Niemczech reguluje obecnie ponad 80 tysięcy przepisów a 50% produktu społecznego jest redystrybuowane za po¶rednictwem budżetów publicznych.
Art. 20 konstytucji RP: „Społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolno¶ci działalno¶ci gospodarczej , własno¶ci prywatnej oraz solidarno¶ci, dialogu i współpracy partnerów społecznych stanowi podstawę ustroju gospodarczego Rzeczpospolitej Polskiej.”
Społeczna gospodarka rynkowa:
Alfred Müller-Armack (1966) okre¶lał społeczna gospodarkę rynkow± w sposób nietypowy dla ekonomisty – mianem „formuły pokoju”, lecz też jako: „synteza wolno¶ci gospodarczej i równo¶ci społecznej”
Celem społecznej gospodarki rynkowej było, według MülleraArmacka: (...) na bazie gospodarki konkurencyjnej powi±zać woln± inicjatywę z zabezpieczonym już przez osi±gnięcie gospodarki rynkowej postępem socjalnym”.
Uzupełnienie Erharda:
„Społeczna gospodarka rynkowa jest syntez± wolno¶ci gospodarczej, odpowiedzialno¶ci podmiotów gospodarczych i równo¶ci społecznej.”
Dla Erharda istniała funkcjonalna sprzeczno¶ć pomiędzy wolno¶ci± gospodarcz± a równo¶ci± oraz tradycyjnie interpretowan± sprawiedliwo¶ci± społeczn±. Podkre¶lał on znaczenie odpowiedzialno¶ci jako „odwrotnej strony” wolno¶ci jednostki.
W tworzeniu tych idei brali także udział wybitni ekonomi¶ci jak np. Walter Eucken, prawnicy tacy jak Franz Böhm, ekonomi¶ci z których najwybitniejsi to Wilhelm Röepke i Aleksander Rüstow. Często okre¶la się tych ludzi mianem „szkoły fryburskiej”, a nazwa ta pochodzi od założonego przez Euckena w 1932 we Fryburgu Wspólnoty Badawczo-Naukowej Prawników i Ekonomistów, st±d od miasta, które było siedziba wspólnoty nazwa tej „szkoły”.
Trzecia droga:
· „Państwo nie powinno wiosłować, lecz sterować; chodzi nie tyle o kontrolę, co o stawianie wyzwań. Państwo musi zespalać rozwi±zania rożnych problemów."
· „europejscy socjaldemokraci musz± wspólnie sformułować i zastosować now±, lewicow± politykę propodażow±”
· „Naszym celem jest modernizacja państwa opiekuńczego, a nie jego demontaż.”
· „Konkurencyjno¶ć i wolny handel s± warunkiem koniecznym wydajno¶ci i wzrostu. Należy zatem stworzyć ramy dla wła¶ciwego działania sił rynkowych, co jest podstawa pomy¶lno¶ci gospodarczej i skutecznej polityki zatrudnienia.”
· „Celem polityki socjaldemokratów jest przezwyciężenie pozornej sprzeczno¶ci między strategiami propodażowymi i propopytowymi, tak by uzyskać cenne powi±zania mikroekonomicznej elastyczno¶ci z makroekonomiczn± stabilno¶ci±.”
· „W przeszło¶ci zbyt często kojarzono socjaldemokrację z pogl±dem, iż najlepszym sposobem promowania wzrostu i zatrudnienia jest zwiększanie długu publicznego w celu finansowania rosn±cych wydatków rz±du. Nie wykluczamy konieczno¶ci deficytu budżetowego; gdy następuje cykliczny spadek koniunktury, stosowanie automatycznych stabilizatorów ma sens. Ponadto pożyczki, których celem jest finansowanie inwestycji rz±dowych, zaci±gane bez nadmiernego pogłębiania deficytu, mog± grac istotn± rolę w zwiększaniu podaży.”
· „Państwo musi aktywnie działać na rzecz większego zatrudnienia, nie poprzestaj±c jedynie na biernej pomocy dla ofiar niepowodzeń gospodarczych.”
· „Nowoczesna socjaldemokracja pragnie przekształcić socjaln± „siatkę bezpieczeństwa”, opart± na uprawnieniach do ¶wiadczeń, w trampolinę sprzyjaj±ca osobistej odpowiedzialno¶ci.”
· „Sprawiedliwo¶ć społeczna w naszych krajach wymaga czego¶ więcej niż dystrybucji zasiłków. Naszym celem jest zwiększenie równo¶ć szans bez względu na rasę, wiek i niepełnosprawno¶ć, tak aby zwalczać społeczna marginalizacje i zagwarantować równo¶ć kobiet i mężczyzn.”
Musimy zatem:
· sprawić by praca stała się opłacalna dla rodzin i pojedynczych osób. Lwia czę¶ć dochodu musi zostawać w kieszeni tych, którzy te pieni±dze zarobili.
· Zachęcać pracodawców do składania ofert „pierwszej” pracy poprzez zmniejszanie obci±żeń podatkowych i składek ubezpieczeniowych od niskich wynagrodzeń. Zbadać trzeba możliwo¶ć obniżenia pozapłacowych kosztów pracy poprzez nałożenie podatków ekologicznych.
· Wprowadzić programy adaptacyjne dla osób długo pozostaj±cych bez pracy i innych grup społecznie upo¶ledzonych, daj±c im możliwo¶ć ponownego wej¶cia na rynek pracy – jednak tylko, jeżeli nabyte przez nich prawa poci±gaj± za sob± realizację obowi±zków.
· Ocenić ponownie wszystkich pobieraj±cych zasiłki – w tym rencistów wieku produkcyjnym – pod k±tem ich możliwo¶ci zarobkowych, a następnie zreformować państwowe urzędy zatrudnienia, tak by pomagały osobom zdolnym do pracy w ich znalezieniu.”
· „Wspierać przedsiębiorczo¶ć i zakładanie własnych firm jako skuteczn± ¶cieżkę wyj¶cia z bezrobocia. Decyzje takie wi±ż± się dla osób, które je podejmuj±, ze znacznym ryzykiem. Musimy im pomagać, minimalizuj±c to ryzyko.
· Celem tej deklaracji jest nadanie impetu tendencjom modernizacyjnym. Wzywamy wszystkich socjaldemokratów Europy, aby nie przeoczyli historycznej szansy odnowy. Naszym największym kapitałem na przyszło¶ć jest różnorodno¶ć pogl±dów. Nasze społeczeństwa oczekuj±, że z owych różnorodno¶ci do¶wiadczeń stworzymy spójny program.
· Wspólnie poprowadĽmy socjaldemokrację do sukcesu w nadchodz±cym stuleciu. Niech polityka Trzeciej Drogi i Nowego ¦rodka stanie się nadziej± Europy.”
Wg A. Giddensa, „Polityka Trzeciej Drogi zmierza ku nowemu mieszanemu systemowi gospodarczemu. Istniały dwa warianty starego mieszanego systemu gospodarczego. Pierwszy oznaczał oddzielenie sektora państwowego od prywatnego, ale z pozostawieniem sporej czę¶ci przemysłu w rękach publicznych. Drugi – to społeczna gospodarka rynkowa. W obu wersjach rynki s± w dużej mierze podporz±dkowane państwu. Natomiast nowy mieszany system gospodarczy d±ży do tego, by sektor publiczny i prywatny wzajemnie się wzmacniały, żeby została wykorzystana dynamika rynków – ale bez utraty z pola widzenia interesu publicznego. Chodzi więc o wyważenie proporcji między regulacj± a deregulacj± na poziomie zarówno ponadnarodowym, jak też państwowym i lokalnym oraz o równowagę pierwiastków ekonomicznych i nieekonomicznych w życiu społeczeństw.”
„Program Trzeciej Drogi” wg Giddensa w dziesięciu hasłach:
· Radykalny ¶rodek
· Nowe demokratyczne państwo (państwo bez wrogów)
· Aktywne społeczeństwo obywatelskie
· Demokratyczna rodzina
· Nowa gospodarka mieszana
· Równo¶ć jako uczestnictwo
· Pozytywna opieka społeczna
· Państwo inwestycji społecznych
· Kosmopolityczny naród
· Demokracja obywateli ¶wiata
Ralf Dahrendorf : „Trzecia droga miała wielu protoplastów – od gen. Franco po marszałka Tito. Prawie nigdy nie były to pomysły demokratyczne, może z wyj±tkiem „¦rodkowej drogi” Harolda Macmillana w latach 30. oraz „planowanego kapitalizmu” Andrew Skonfielda w latach 60. (obie koncepcje zreszt± maj± niewiele wspólnego z dzisiejsz± Trzeci± Droga). Z reguły Trzecia Droga była antydemokratyczna, ze skłonno¶ciami do korporatyzmu i syndykalizmu.”
„Wszystkie [propozycje trzeciej drogi] jednak – widać to na pierwszy rzut oka – składaj± się na niezwykle „miękki” projekt polityczny. Premier Blair z upodobaniem domaga się twardych decyzji, jednak jego Wielka Idea (Big Idea) jest prób± uniknięcia takich decyzji.”
„Czyżby Trzecia Droga była tylko alejk±, któr± spaceruje się przy ładnej pogodzie i z której się zejdzie na tradycyjny – i pragmatyczny – szlak polityczny w momencie, gdy trzeba będzie podj±ć naprawdę twarde decyzje?”
„Problem jest oczywisty. Nazwałem go „kwadratur± koła”: jak poł±czyć długotrwały wzrost dobrobytu ze społeczna solidarno¶ci±, nie rezygnuj±c z instytucji gwarancji wolno¶ci?
... Istnieje zatem Wielkie Pytanie (Big Question), brakuje za¶ szczegółowych rozwi±zań, które złożyłyby się na wielk± odpowiedĽ.”
Trzecia droga w Polsce – na kratce!!!
2. MAKROEKONOMIA – CELE I ZADANIA....
Nurty w ekonomii:
Struktura ekonomii:
1933 – Ragner Frisch wyróżnia te dwa działy ekonomii
John M. Keynes nie jest twórc± makroekonomii!
Klasyczne wyja¶nienie wzrostu gospodarczego:
· zdolno¶ci produkcyjne w gospodarcze wykorzystane s± w pełni;
· panuje pełne zatrudnienie w gospodarce (gdyby było bezrobocie to zniknęłoby ono dzięki spadkowi płac – d±żeniu do równowagi na rynku pracy);
· ceny i płace szybko dostosowuj± się do zmian, przywracaj±c równowagę pomiędzy popytem i podaż± (ceny i płace s± dostatecznie elastyczne – w istocie zakłada się doskonał± elastyczno¶ć).
Model klasyczny:
Gospodarka w modelu klasycznym dostosowuje się do stanu równowagi przede wszystkim dzięki zmianom cen i płac. Proces ten ilustrowany jest często w sposób graficzny tak jak to przedstawiono powyżej. Zgodnie z tym modelem, w okresie zmniejszenia popytu (czemu odpowiada przesunięcie krzywej popytu w dół, na lewo) oczekiwać możemy spadku cen, natomiast w okresie wzrostu popytu (przesunięcie krzywej popytu w górę, na prawo) wzrostu cen.
Model Keynesowski:
Model keynesowski był reakcj± na pogl±dy klasyków. Dochodzenie do stanu równowagi w modelu keynesowskim dokonuje się przede wszystkim dzięki zmianom w sferze produkcji a nie poprzez dostosowania cenowe. Założenia tego modelu można sformułować zatem następuj±co:
· poziom produkcji może być mniejszy lub większy od potencjalnego (w krótkim lub ¶rednim okresie);
· - ceny i płace nie s± elastyczne (sztywno¶ć cen i płac można przyj±ć zarówno w krótkim okresie jak i w długim okresie – bo np. płace ustalane s± poprzez układy zbiorowe ze zwi±zkami zawodowymi).
...
urocza_iwonka