I/ HW jako nauka, jej przedmiot badań, zadania, cele.
1 powstanie i rozwój HW jako nauki
2 przedmiot badań HW: dzieje praktyki i teorii pedagogicznej
3 miejsce HW wśród nauk humanistycznych
4 rola i znaczenie HW w kształceniu pedagogicznym
HW – ( historia à to, co działo się za przyczyną człowieka;
wychowanie à proces , charakterystyczne działanie systematyczne, mające przygotować człowieka do życia w zmieniającym się społeczeństwie)
Nauka – dorobek ludzkości, wiedza
-przyrodnicza, społeczna, techniczna, kulturowa
-oparta na prawach naukowych, na hipotezach
HW jest nauką
1. posiada własny przedmiot badań (praktyka i teoria pedagogiczna)
2. posiada własną terminologię (Podstawowym pojęciem HW jest wychowanie na przestrzeni dziejów; pokrewne pojęcia: nauczanie, uczenie się, osobowość[zbiór cech względnie stałych], kultura, czas wolny, kształcenie, środowisko
3. posiada własne metody badawcze – analiza źródeł
systemy nauk
– humanistyczne – społeczne (odnoszące się do człowieka) nauki badające zjawiska kultury (np. religię, język, literaturę, sztukę) w ich różnorodnych przejawach i hist. rozwoju;
– ścisłe – matematyczno - przyrodnicze (zajmują się przyrodą ożywioną i nieożywioną)
HW zalicza się do nauk humanistycznych;
CELE – ukształtowanie wiedzy i kultury pedagogicznej przez:
* ukazanie dróg historii rozwoju szkolnictwa i myśli pedagogicznej
* wykazanie związku między praktyką a teorią wychowania i ekonomią, stanem społecznym i jego kulturą
* wyjaśnianie współczesnych form wychowania i myśli pedagogicznej przez rozpatrywanie ich historycznego rodowodu
* wyrabianie zmysłu krytycznego i zdolności do refleksji
è Wyprowadzenie genezy współczesnych prądów i kierunków pedagogicznych, kształtowanie rozumienia związku zjawisk edukacyjnych ze złożoną rzeczywistością społeczno-kulturową epoki i państwa oraz ukazanie podstaw teoretycznych i prób praktycznej realizacji różnych reform edukacyjnych, które mogą stanowić źródła dzisiejszych inspiracji pedagogicznych.
Dzieje wychowania i myśli pedagogicznej począwszy od wychowania u ludów pierwotnych, poprzez wychowanie w starożytnych kulturach Wschodu, Grecji i Rzymu, prowadząc do poznania bogatych tradycji pedagogiki europejskiej od średniowiecza, aż po dzieje najnowsze - do 1961r. Szczególne miejsce w problematyce wykładów i konwersatoriów zajmują dzieje wychowania i myśli pedagogicznej w Polsce. Analizowane są nowatorskie idee oraz reformy pedagogiczne. Studenci zapoznają się także z zagadnieniami metodologicznymi historii wychowania.
IV/ Wychowanie rzymskie
2. kształcenie mówcy wg M. F. Kwintyliana
Kwintylian, Marcus Fabius Quintilianus (ok. 35-ok. 95), retoryk, pedagog i adwokat pochodzący z Hiszpanii, z rodziny nauczycielskiej W 69 roku n.e. jako pierwszy w Rzymie, od cesarza Wespazjana otrzymał etat publicznego profesora wymowy, opłacanego z kasy państwowej, przeszedł po dwudziestu latach pracy na emeryturę i w tym czasie, wolny od innych zajęć, zaczął pod naciskiem przyjaciół pisać O wychowaniu mówcy.. Za zasługi przyznano mu tytuł senatora
. Wszystkie jego wskazania wychowawcze, dydaktyczne i programowe, bez względu na to, jakiego dotyczą poziomu wiedzy, zmierzają tylko do jednego celu: wykształcenia mówcy i temu celowi podporządkowują wszystkie czynności pedagogiczne. Mówca, w ujęciu Kwintyliana, miał się odznaczać najwyższymi zaletami moralnymi i wszechstronną wiedzą. Powinien być biegłym znawcą całego dorobku kulturalnego ludzkości, a równocześnie doświadczonym działaczem politycznym. Umiejętność czynnego występowania w życiu i brania udziału w rozwiązywaniu różnych bieżących zagadnień miała górować nad jego teoretycznym przygotowaniem do życia. Żeby wychować odpowiednio mądrego, a zarazem pełnego poczucia realizmu człowieka, należało go otoczyć troskliwą opieką od najwcześniejszego okresu życia. Kwintylian uważał, że każdy ma dostateczne zdolności do nauki. Dzieci niezdolnych jest na ogół mało, a takich, na których wysiłek wychowawczy zupełnie nie oddziałuje, wcale nie ma na świecie. Aby wychowaniu przyszłego mówcy zapewnić odpowiedni poziom, należy dobierać z dużą ostrożnością zarówno niańki dla małego dziecka, jak i pedagogów dla chłopca w okresie rozpoczynania przez niego bardziej systematycznej nauki. Wszystkie osoby stykające się z dzieckiem w każdym okresie jego życia, powinny odznaczać się wysokim poziomem moralnym i starannym wykształceniem językowym. Kwintylian wysunął postulat systematycznego rozwijania umysłu dzieci już we wczesnym okresie ich życia. Rozwój ten miał być wynikiem specjalnych metod przystosowanych do wieku przedszkolnego. Wykluczały one wszelki przymus, zbyt wielkie wymagania i ostre traktowanie dzieci, ponieważ to wszystko mogło łatwo doprowadzić do znienawidzenia nauki przez młodych chłopców. Nauka dzieci w wieku przedszkolnym powinna być jak najbardziej zbliżona do zabawy, w której każde osiągnięcie dziecka należało nagradzać pochwałami, a do pokonywania każdej trudności zachęcać budzeniem ambicji. Zrywając z kilkuwiekowym zwyczajem nauczania małych dzieci nazw liter przed poznaniem ich kształtu, Kwintylian domagał się połączeni tych dwóch odrębnych czynności w jedną i uczenia nazw liter jednocześnie z ich pisaniem. Dużo też uwagi poświecił sposobom uczenia dzieci pisani, zwłaszcza szybkiego i czytelnego, sprawie odpowiedniego dobierania zdań dyktowanych dzieciom, zawierających zawsze odpowiednią treść moralną, wreszcie nauce czytania. Przeciwstawiał się nauczaniu chłopców w domu. Aby zaspokoić potrzeby administracji państwowej, należało przejść od wychowania domowego do kształcenia dzieci w szkołach publicznych, dostępnych dla wszystkich wolnych Rzymian. (twierdzono, że szkoła publiczna może wywierać demoralizujący wpływ na chłopców, a także, iż uczeń mający do dyspozycji nauczyciela prywatnego rozwija się znacznie szybciej i wszechstronniej, ponieważ cała uwaga wychowawcy skupia się wyłącznie na nim) Kwintylian zauważa, że jakkolwiek demoralizacja w szkole jest ułatwiona, jednakże gorszy jeszcze wpływ może wywrzeć nauczyciel domowy, jeśli trafi się na nieodpowiedniego, a przy tym większość błędów przynoszą uczniowie z domu do szkoły. Nie zgadza się on również z twierdzeniem, że dziecko w wychowaniu domowym łatwiej zdobywa wiedzę. Zdaniem Kwintyliana wszyscy ambitni i naprawdę zdolni nauczyciele stronią od pracy w domach prywatnych, ponieważ lepiej się czują w otoczeni większej liczby uczniów. W szkole uczy się korzystając nie tylko z wiedzy nauczyciela i jego wskazówek, ale także z odpowiedzi kolegów, a nawet z ich błędów i niepowodzeń. Zdolny, ambitny nauczyciel, mający pod opieką wielu uczniów, zdobywa się zazwyczaj na większy wysiłek umysłowy i dydaktyczny niż wówczas, gdy jest odpowiedzialny tylko za jednego chłopca. Zdolny nauczyciel może bez trudu uczyć większą grupę dzieci, zwracając główną uwagę na mniej zdolnych i słabych, a najzdolniejszym udzielając tylko od czasu do czasu koniecznych wskazówek i pobudzając ich ambicję do dalszych wysiłków. Najważniejszym argumentem za posyłaniem chłopca do szkoły, zamiast kształcenia go w domu, było przygotowanie go do kariery mówcy. Każdy mówca musiał stale występować przed licznym gronem słuchaczy i żyć na oczach całego społeczeństwa, do czego należało się przygotowywać już od wczesnych lat życia. Zamykanie chłopca w domu, w otoczeniu tylko najbliższych, zabijało w nim odwagę, wywoływało strach przed ludźmi. Jedynie w wychowaniu zbiorowym można rozwijać w chłopcu ambicję, która uchodziła w pedagogice rzymskiej okresu cesarstwa za jeden z najważniejszych czynników wychowawczych. Chęć otrzymania pochwały z ust nauczyciela i obawa nagany skłaniają chłopca do największych wysiłków, stają się motorem wszystkich jego postępów w nauce. Kwintylian podkreślał, że każdy gramatysta czy retor powinien tuż po przyjęciu nowych chłopców do szkoły dążyć przede wszystkim do poznania ich charakterów i czuciowego reagowania na różne bodźce zewnętrzne oraz zdolności. Kwintylian uważał, że powinno organizować się przerwy między lekcjami, a nawet zezwalać na zabawy. Kwintylian przekonywał, że chłopcy nie powinni żyć w nieustannym napięciu uwagi, że chęci do nauki nie można wymusić u nikogo siłą, że uczniowie wypoczęci wykazują w pracy więcej zapału i wytrwałości. Zezwalając na organizowanie zabaw dla uczniów ·należy zachować odpowiedni umiar, aby ich nie przyzwyczajać do bezczynności. Kwintylian całkowicie potępiał kary fizyczne. Wychodził on z założenia, że kary fizyczne poniżają godność człowieka, że są najcięższą zniewagą. Wymierzają ją w nadmiarze najczęściej nauczyciele domowi, którzy w ten sposób usiłują zmniejszyć skutki własnego niedbalstwa czy też nieporadności.
Kwintylian nie ustalał wieku chłopca mającego przejść do szkoły średniej, lecz zgodnie ze swoją zasadą wczesnego rozpoczynania nauki twierdził, że powinien on uczęszczać do szkoły gramatysty z chwilą, gdy przyswoi sobie umiejętność pisania i czytania. Naukę w niej polecał rozpoczynać od nauki gramatyki greckiej i dopiero po jej poznaniu miało następować nauczanie gramatyki łacińskiej. Szkołę średnią uważał za fundament, na który powinien opierać się cały rozwój umysłowy chłopca. Szkołę gramatysty dzielił na dwie części. Pierwsza z nich obejmowała naukę ścisłej gramatyki, a więc części mowy, deklinacje, koniugacje, wszelkiego rodzaju barbaryzmy i błędy, etymologię i ortografię. Druga część poświęcona była lekturze i interpretacji dzieł poetyckich. Przy tej okazji gramatysta uczył chłopca recytacji, umiejętności krótkiego streszczani czytanych utworów własnymi słowami oraz sztuki ich skracania bez zmieniania sensu. Zalecał realizowanie programu wykształcenia ogólnego, nazywanego przez niego greckim terminem ekyklios paideja (wykształcenie encyklopedyczne). Radził też nauczać w szkole średniej arytmetyki i geometrii. Różnorodność jest konieczna dla efektywnej nauki. Po lekcjach pisania powinny następować godziny czytania, a po monotonności lektury jakiś inny przedmiot.
Po „ogólnej” szkole średniej, następowała szkoła retoryczna, wyraźnie specjalistyczna i wychowywała kandydatów na mówców. Czas przechodzeni ze szkoły średniej do retorycznej nie był ściśle określony(ok. 13-14 lat) Retor powinien być opanowany, dokładny, aby potrafił dyskretnie kontrolować postępowanie ucznia, któremu zstępował ojca, a równocześnie, aby był jego przyjacielem. Retor powinien starannie wystrzegać się wszystkich wad i błędów, ponieważ zwalcza je u uczniów. Będąc stale wobec nich życzliwy i przyjacielski powinien jednocześnie umieć okazywać im swoje niezadowolenie. Nie powinien nigdy wymierzać kary w złości, chociaż, z drugiej strony, nie wolno mu było puszczać płazem żadnego błędu. Program kształcenia retorycznego dzielił się na: 1. ćwiczenia w pisanym i ustnym przygotowaniu przemówień na różne tematy oraz ich wygłaszaniu; 2. studiowanie autorów-prozaików wraz z krytyczną interpretacją ich tekstów; 3. nauczanie przepisów i reguł retorycznych. Mówca powinien być tak wykształcony, aby potrafił przemawiać we wszystkich sprawach nie tylko na zebraniach publicznych, ale również w życiu towarzyskim, a nawet domowym.
*
+ Hiszpan; adwokat; pierwszy publiczny nauczyciel – emerytura po 20 latach pracy.
+ I-sza teoria wychowania i wykształcenia zawodowego
+ postulat systematycznego rozwoju dzieci, od najmłodszych lat (wykształcone niańki, zabawa), nazwy liter wraz z pisownią
+ szkoła średnia – publiczna (dla wszystkich), potem szkoła retoryczna
VIII/ wychowanie humanistyczne w Polsce
1 Wpływ humanizmu na polską myśl pedagogiczną
a/ A Frycz Modrzewski
b/ S Petrycy
c/ S Marycjusz
d/ E Glinczer – Skrzetuski
W epoce Odrodzenia wielkie zmiany dokonują się w pedagogice. Pedagogowie- humaniści starają się przeciwstawić średniowiecznemu systemowi wychowania, jego dogmatyzmowi i supremacji kościoła. Podejmują walkę ze scholastycznym charakterem nauki i religijno-kościelnym charakterem wychowania. Humanizm tej epoki obejmował przeważnie dwory książęce i zamożną burżuazję..
Nowy program kształcenia umysłowego kładzie nacisk na wszechstronny rozwój umysłu i jest programem świeckim. Teologia i filozofia scholastyczna są z niego wykluczone. Kultem otacza się języki starożytne, zwłaszcza łacinę, ale nie skażoną łacinę kościelną, lecz czystą, klasyczną mowę Cycerona i Horacego. Wykształcenie szkolne jest przede wszystkim wykształceniem językowym, humaniści w dużej mierze dbają o wychowanie fizyczne. Zamiast propagowanego przez Kościół umartwiania ciała, pragną wychować ludzi zdrowych, dzielnych i radosnych. Twierdzono, że łagodnością można uzyskać lepsze rezultaty aniżeli surowymi karami
A Frycz Modrzewski 1503-1572 r., ze średnio zamożnej szlachty, studia AK, domagał się równych kar dla zbrodniarzy wywodzących się ze wszystkich stanów społecznych. Postulat ten, wyprzedzający sądownictwa europejskiego o dwa wieki, był tylko częścią rozległego programu opartego na gruntownie przemyślanych poglądach religijno – filozoficznych, autor
„O poprawie Rzeczypospolitej”( z 5 części: „O prawach”, „O wojnie”, „O obyczajach” „O kościele” i „O szkole”.), państwo ma objąć opiekę nad oświatą, tworzenie świeckich szkół, rozwój szkolnictwa. Głosił potrzebę reformy państwa – równość obywateli wobec prawa, dostępność szkół, unarodowienie kościoła(król na czele). Równy start życiowy dzieciom różnych stanów, zniesienie przywileju dziedziczenia szlachectwa. Tradycję przystosować do nowych potrzeb (nie niszczyć)
wychowanie moralne: (pierwsze lata życia – fundamenty)
1 rozwój fizyczny
2 prostota i surowość – bez przesady; obowiązki codzienne; zachowanie w życiu publicznym i prywatnym nie może być kwestią religii.
3 praca (nawet zmuszać rózgą)
rodzice podejmują decyzję, czy oddać dziecko do szkół, państwo powinno opiekować się szkołami (część dochodów klasztornych na utrzymanie szkół)
dobieranie uczniów wg uzdolnień
program nauczania (dwa stopnie)
1 triwium, gramatyka i retoryka – przygotowanie ogólne
2 nauka szczegółowa – dla korzyści w wieku dojrzałym, j. klasyczne, filozofia, styl wymowy, deklamacja
! samorząd uczniowski
Sebastian Petrycy z Pilzna (1554-1626), polski pisarz, filozof, lekarz. Studia w Akademii Krakowskiej na wydziale sztuk wyzwolonych. Praca pedagogiczna – szkoła parafialna w Olkuszu, następnie wykładowca filozofii w Akademii i profesor poetyki w szkole przygotowującej na nauczycieli retoryki (kolegium Nowodworskiego). 1589 wyjechał do Włoch i uzyskał na uniwersytecie w Padwie doktorat medycyny. Był lekarzem biskupa Maciejowskiego, Oleśnickich, Lubomirskich. Wychowanie może dowolnie kształtować umysł człowieka
· akceptuje podział na stany: biedni – rzemiosło, bogaci – filozofia, medycyna
· Państwo powinno opiekować się szkołą to jeden z głównych obowiązków władzy; opracować programy; ustalić cele wychowania i kierunki
· troska o nauczycieli
· niesienie przywilejów szlacheckich
· majątki kleru przeznaczyć na stypendia dla uczniów
· nauczyciele jak najlepsze kształcenie
· krytyka kolegiów jezuickich – strach, bojaźń nie są dobre dla zdobywania wiedzy
· wychowanie wg Petrycego (lekarz!!) pielęgnacja niemowląt – odżywianie, nie krępować ruchów strojem, nie przegrzewać, szkoły szermiercze – wychowanie fizyczne
program kształcenia:
K elementarny czytanie i pisanie, triwium (gramatyka, retoryka, dialektyka) nauka w trakcie gier, zabaw, ćwiczeń fizycznych
K średni (szlachta) retoryka, filozofia moralna, retoryka, poetyka, historia, prawo, języki obce: łacina, hiszpański, włoski.
K wyższy (mieszczanie) dostosowanie wiedzy do przyszłych zadań; wszechstronność, wiadomości powierzchowne (medycyna, prawo, teologia, języki – stosunki handlowe, sąsiednie kraje)
K wychowanie estetyczne – muzyka, rysunki, malarstwo
K wychowanie dziewcząt (pierwszy w Polsce) Niższość umysłu kobiety; nauczać: moralności, białogłowskie zabawy (przędzenie, haft, szycie) Wstyd i uczciwość panieńska
Szymon Marycjusz (Maricius) mieszczanin z Pilzna, profesor literatury łacińskiej na Uniwersytecie Krakowskim, doktor praw; kanclerz biskupa chełmińskiego Jana Lubomirskiego
„O szkołach, czyli..” to pierwsza polska książka traktująca o zagadnieniach organizacyjnych – pedagogika i dydaktyka – protest przeciwko obojętności władz wobec potrzeb szkolnictwa wyższego. utwór świecki.
SZKOŁY:
è należyte wychowanie świeckie
è dobrobyt, pokój, bezpieczeństwo
è utrzymanie jedności społeczeństwa
è o organizację szkół ma dbać całe społeczeństwo (unowocześnienie programu, poprawa sytuacji nauczycieli, dobór nauczycieli à wartość uniwersytetu zależy od profesorów!)
è odpowiednia oświata dla króla, szlachty mas ludowych (oświata środkiem poskramiania ludu)
è krytyczny stosunek do retoryki (wymowa konieczna jest tylko adwokatom, politykom)
è krytyka nieuctwa i demoralizacji kleru (jego rolą powinno być obalenie przywilejów szlacheckich)
Erazm Glinczer Skrzetuski jest autorem pierwszego podręcznika wychowania dla rodziców. (powołuje się na Arystotelesa, Kwintyliana, biblię)
wychowanie synów: legalne związki, matki powinny same karmić swoje dzieci, ograniczać zły wpływ innych dorosłych osób, surowe wychowanie (prostota, skromność, bezwzględność karania), troska o rozwój fizyczny i moralny.
synowie mieszczańscy – „człowiek bez nauki jest podobny do wołu czy cielęcia”, nauka rzemiosła nie wystarcza, należy posyłać syna do szkół. synowie szlacheccy – dwór magnacki (pod warunkiem, ze wcześniej zdobędą zasady moralne i wiedzę) lub szkoła
VIII / 2. Akademia Zamojska (wg Kurdybachy)
...
longin1983