Skrypt PPM.doc

Skrypt PPM

·         PPM w znaczeni wąskim

1st    Znaczenie wąskie

a.  Normy kolizyjne. Normy te rozgraniczają sfery działania sys­temów prawnych w przestrzeni przez określenie ich właściwości (kompetencji). Są więc normami dotyczącymi stosowania norm merytorycznych (normami o normach) i stąd w nauce prawa prywatnego międzynarodowego określa się je czasem mianem „norm kompetencyjnych". Kształtują wszak kompetencję sądu do orzekania według treści norm wchodzących w skład takiego albo innego systemu prawnego. Innymi słowy, określają, jakie prawo (prawo jakiego pań­stwa) powinno stanowić podstawę rozstrzygnięcia danej sprawy.

b.  Prawo prywatne międzynarodowe w swej kolizyjnej części obejmuje przeto ogół norm rozgraniczających - w stosunkach z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy - sfery działania systemów prawnych różnych państw przez określenie, które z nich należy stosować.

c.  Obecnie w państwach członkowskich Unii Europejskich wyróżnić należy dwa składniki: europejskie i krajowe prawo prywatne między­narodowe.

d.  Normy kolizyjne obcego prawa prywatnego międzynarodowego mogą być stoso­wane jedynie na podstawie i w granicach dopuszczonych przez normy kolizyjne obowiązujące w danym państwie. Rolę taką odgrywają normy o odesłaniu.

e.  Oprócz norm, za których pośrednictwem następuje wskazanie prawa właściwego (por. np. art. 9-35 ustawy z 1965 r.), istnieją normy powołane do wypełniania jedynie różnych funkcji pomocniczych (por. np. art. 2, 5, 6 ustawy z 1965 r.).

f.   Przepisy prawa prywatnego międzynarodowego ujmowanego wąsko są w przeważającej mierze przepisami bezwzględnie wiążącymi (iuris cogen-tis). Wola stron może stanowić podstawę wskazania prawa właściwego jedynie w przypadkach przewidzianych w ustawie z 1965 r. (por. art. 25 § 1 oraz art. 32 § 1 p.p.m.) lub w innych przepisach

g.  Stosunek z elementem obcym to taki stosunek, który nie jest w całości za­mknięty w obrębie jednego państwa (państwa, w którym dokonywana jest jego ocena).

2nd  Znaczenie szerokie

a.  Prawo prywatne międzynaro­dowe w znaczeniu szerokim obejmuje prawo prywatne międzynarodo­we w znaczeniu wąskim (jest to część kolizyjna tego prawa) oraz normy me­rytoryczne prawa prywatnego międzynarodowego.

b.  Cele unifikacji norm prawa materialnego są ambitne. Ujednolicenie to zmierza mianowicie do ostatecznego wyeliminowania konfliktów po­między systemami prawnymi różnych państw.

c.  Ujednolicone prawo - poza wyjątkiem, o którym była mowa wyżej - stosuje się tylko do sytuacji zawierających jakiś element międzynarodowy, tj. wykraczają­cych w pewien sposób poza ramy jednego obszaru prawnego (obszaru prawnego jednego państwa). W wyniku unifikacji dochodzi więc z reguły do powstania w państwach uczestniczących w przedsięwzięciu unifikacyjnym - w zakresie materii objętych aktem unifikacyjnym - swoistego dualizmu prawnego.

d.  Występują wówczas obok siebie dwa reżimy prawne: prawo ujednolicone regulujące sytu­acje (stany faktyczne) z elementem międzynarodowym oraz reżim odnoszący się do stosunków czysto wewnętrznych.

e.  Do prawa prywatnego międzynarodowego w znaczeniu szerokim należą te nor­my ujednoliconego prawa materialnego5, które odnoszą się wyłącznie do sytuacji (stosunków) z elementem międzynarodowym. Są one normami merytorycznymi. Ich właściwość nie opiera się na normie kolizyjnej. Są bowiem normami bez­pośrednio regulującymi stosunki, których dotyczą. Rzadko jednak stano­wią regulację wyczerpującą.

f.   W prawie merytorycznym poszczególnych państw napotkać można normy, które
dotyczą wyłącznie sytuacji odpowiednio powiązanych z obcym obszarem praw­
nym (sytuacji z elementem obcym, zagranicznym).

g.  Wśród norm tego rodzaju na uwagę zasługują zwłaszcza normy określające, jak należy w danym państwie traktować obce osoby fizyczne i prawne, czy i jakim podlegają ograniczeniom w nabywaniu i wykonywaniu praw w zakresie prawa cywilnego, rodzinnego i prawa pracy. Wchodzą one w skład tzw. prawa obcych (cudzoziemców).

h.  Prawo prywatne międzynarodowe w znaczeniu szerokim obejmuje normy ko­lizyjne, rozgraniczające sfery działania systemów prawnych różnych państw (przez określenie, które z nich należy stosować), oraz normy merytoryczne (ujednolicone lub czysto wewnętrzne), regulujące sytuacje (stosunki) z ele­mentem międzynarodowym (obcym).
 

·         Źródła prawa prywatnego międzynarodowego

1st    Akty prawa wewnętrznego

a.  Na plan pierwszy wśród źródeł krajowego prawa prywatnego międzynarodowego wysuwa się ustawa z 12 listopada 1965 r. (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze zm.). Ustawa określa - na co zwraca uwagę art. 1 § 1 - „prawo właściwe dla międzynarodowych stosunków osobistych i majątkowych w zakresie prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy". Weszła ona w ży­cie 1 lipca 1966 r. i uchyliła ustawę z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych międzynarodowych (Prawo prywatne międzynarodowe - Dz.U. Nr 101, poz. 581 ze zm.)

2nd  Umowy międzynarodowe

a.  Przepis art. 87 ust. 1 Konstytucji RP do źródeł powszechnie obowiązującego pra­wa w naszym kraju zalicza min. ratyfikowane umowy międzynarodowe. W myśl art. 91 ust. 1 Konstytucji ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bez­pośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Zgodnie z art. 91 ust. 2 Konstytucji umowa międzynarodowa ratyfiko­wana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową.

b.  Polska jest uczestnikiem wielu konwencji multilateralnych zawierających nor­my kolizyjne.

c.  W ostatnich latach Polska przystąpiła do wielu konwencji dotyczących zagad­nień rodzinnych i opiekuńczych.

d.  Regulację merytorycznoprawną oraz nieliczne normy kolizyjne zawiera Konwencja Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, sporządzona w Wiedniu 11 kwietnia 1980 r.

e.  Powiązana jest z nią konwencja o przedawnieniu w międzyna­rodowej sprzedaży towarów, sporządzona w Nowym Jorku 14 czerwca 1974 r.

f.   Wiele konwencji dotyczy zagadnień ściśle związanych z interesującą nas dziedziną prawa.

g.  Na uwagę zasługują liczne konwencje bilateralne.

3rd   Europejskie prawo prywatne międzynarodowe

a.  Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej oznacza przejęcie przez nasze państwo całego prawnego dorobku wspólnotowego, z zastrzeżeniem wynegocjowanych okresów przejściowych i innych odstępstw.

b.  W dniach 4-5 listopada 2004 r. na szczycie Rady Europejskiej przyjęty został „Program Haski: wzmacnianie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w Unii Europejskiej" (Dz.Urz. UE 2005 C 53/1).

c.  W dniu 11 lipca 2007 r. przyjęte zostało rozporządzenie (WE) nr 864/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady, dotyczące prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych - „Rzym II"10 (Dz.Urz. UE 2007 L 199/40)

d.  Z kolei 17 czerwca 2008 r. przyjęte zostało rozporządzenie „Rzym I" (Dz.Urz. UE 2008 L 177/6 ze zm.), określające prawo właściwe dla zobowiązań umow­nych.

4th    Prawo zwyczajowe

a.  Prawo zwyczajowe ciągle jeszcze w niektórych systemach prawnych odgrywa w zakresie prawa prywatnego międzynarodowego doniosłą rolę. Później też niż w innych dziedzinach prawa (w wielu systemach prawnych) ustępuje miejsca prawu stanowionemu.

NORMY KOLIZYJNE PRAWA PRYWATNEGO MIĘDZYNARODOWEGO

·         Zagadnienia ogólne

1st    Budowa normy kolizyjnej

a.  Normy kolizyjne prawa prywatnego międzynarodowego, w odróżnieniu od norm prawa merytorycznego, nie regulują wprost stosunków życiowych, lecz jedynie wskazują, jakie prawo merytoryczne (prawo jakiego państwa) jest w danym wypadku właściwe.

b.  Hipoteza normy kolizyjnej zawiera zwykle opis ujętej abstrakcyjnie (stypizowanej) sytuacji życiowej lub grupy takich sytuacji, do której lub do któ­rych dana norma się odnosi. Ta część normy kolizyjnej nosi nazwę zakresu (zob. §5). Nadto - według H. Trammera - w hipotezie normy kolizyjnej mieści się „opis pewnych okoliczności uzupełniających zakres - mających stanowić bazę fak­tyczną łącznika"

c.  W dyspozycji normy kolizyjnej mieści się nakaz zastosowania prawa jakiegoś obszaru państwowego oraz kryterium wskazujące w sposób abstrakcyjny, o pra­wo jakiego państwa chodzi w danej normie, noszące nazwę łącznika (zob. § 6)

d.  Według H. Trammera łącznik (wskaźnik abstrakcyjny) zawiera przede wszystkim określnik nominalny, składający się z dwóch elementów: z podstawy i z do­pełniacza. Podstawą określnika nominalnego jest np. „obywatelstwo", „miejsce zamieszkania", „miejsce położenia". Dopełniaczem określnika nominalnego jest np. „spadkodawcy", „dziecka", „rzeczy"

e.  W każdej normie kolizyjnej występuje subokreślnik temporalny. W przepisach ustawy z 1965 r. wyrażają go takie zwroty, jak: „z chwili urodzenia", „z chwili uznania", „z chwili występowania z żądaniem", „z chwili śmierci", „z chwili doko­nania czynności", „każdoczesne".

f.   Subokreślnik temporalny określa, z jakiej chwili powiązanie (wyznaczone za po­średnictwem kryterium spełniającego rolę łącznika) między daną sytuacją ży­ciową (mieszczącą się w zakresie normy kolizyjnej) a odpowiednim obszarem prawnym (obszarem jakiegoś państwa) rozstrzyga o właściwości prawa.

g.  W celu wyrażenia nakazu zastosowania prawa jakiegoś obszaru państwowego przepisy ustawy z 1965 r. posługują się takimi zwrotami, jak: coś „podlega pra­wu państwa”, do czegoś „właściwe jest prawo państwa” lub „stosuje się prawo państwa”, o czymś „rozstrzyga prawo państwa”.

2nd  Rodzaje norm kolizyjnych

a.  Najczęściej spotykany jest podział norm kolizyjnych na normy zupełne, normy  jednostronne i niezupełne normy dwustronne.

b.  Normy zupełne wskazują dla określonych sytuacji (stosunków) prawo właściwe bez względu na to, czy jest nim prawo własne, czy obce. Odnoszą się więc także do sytuacji powiązanych wyłącznie z obcymi obszarami prawny­mi. Normy takie przeważają w naszej ustawie z 1965 r.

c.  Normy jednostronne określają jedynie zakres zastosowania prawa własnego do stosunków odpowiednio powiązanych z własnym obszarem praw­nym (np. art. 10, 11 § 2 p.p.m.). Z kolei niezupełne normy dwustronne okreś­lają sferę działania prawa własnego oraz tylko częściowo prawa obcego.

d.  Wyróżnić też można normy kolizyjne pierwszego stopnia, rozgraniczające sfe­ry działania praw merytorycznych różnych państw w przestrzeni, oraz normy kolizyjne drugiego stopnia (nadrzędne normy prawa prywatnego międzynaro­dowego), rozgraniczające sfery działania norm kolizyjnych pierwszego stopnia różnych państw.

e.  Według powszechnie przyjętej (niepisanej) normy kolizyj­nej drugiego stopnia sądy każdego państwa stosują w pierwszej kolejności własne normy kolizyjne pierwszego stopnia.

3rd   Zakres normy kolizyjnej

a.  Jak już Jak już o tym była mowa, zakres normy kolizyjnej zawiera oznaczenie rodzaju sytuacji (stosunków), jakich dana norma dotyczy, a więc opis pewnej stypi­zowanej sytuacji lub grupy takich sytuacji, które norma ta obejmuje.

b.  Dopiero zatem po zastosowaniu normy kolizyjnej i ustaleniu prawa właściwego można stwierdzić, czy konkretna sytuacja życiowa, podciągnięta pod zakres odpowiedniej normy kolizyjnej, jest - według właściwe­go dla niej prawa merytorycznego - stosunkiem prawnym i jakim.

4th    Łącznik normy kolizyjnej – Uwagi ogólne

a.  Łącznik to termin używany na oznaczenie elementu (czynnika, probierza, kryterium), ze względu na który do danego stosunku stosuje się normy określonego systemu prawnego.

b.  Łączniki nawiązujące do różnych postaci więzi pomiędzy osobą fizyczną lub prawną a określonym obszarem prawnym (takich jak obywatelstwo, zamieszkanie lub pobyt osoby fi­zycznej, siedziba lub miejsce utworzenia osoby prawnej) noszą nazwę łączników personalnych (podmiotowych, osobistych, osobowych). Jeżeli rolę łącznika od­grywa inne kryterium (np. miejsce położenia rzeczy, dokonania czynności praw­nej, wykonania zobowiązania, siedziby władzy orzekającej), mamy wówczas do czynienia z łącznikiem przedmiotowym. Z kolei wybór prawa bywa określany (co jest jednak w nauce sporne) mianem ...