Duchy.pdf
(
186 KB
)
Pobierz
Duchy
Duchy
Aibhill Dreamstoher
:
Halloween
to wigilia Wszystkich Świętych. Dawniej w Wielkiej
Brytanii i Irlandii tego dnia obchodzono celtyckie święto Samhain, kończące rok w
czasach Celtów i Anglosasów. Ostatni wieczór października był „wieczorem starego
roku”, karnawałem duchów. Na wzgórzach rozpalano wielkie ogniska by je odstraszać.
Tego dnia dusze zmarłych odwiedzały swoje rodzinne domy, wszędzie panoszyły się
duchy, czarownice, duchy i gobliny. Starano się wówczas zdobyć łaskę
nadprzyrodzonych mocy, rządzących naturą… Poniższy artykuł jest poświęcony duchom
– istotom na wskroś magicznym. Pierwotnie miał być także o duchach i omenach śmierci
(
szyszymorach
i
ponurakach
), jednak zbyt mała ilość wolnego czasu nie pozwoliła mi na
to, wszak do szkoły trzeba się przygotować. Jeżeli chodzi o treść to nie jest
zachwycająca, nie wyczerpałam tematu jak to mam w zwyczaju. Mam nadzieję, że mi
wybaczycie.
Duchy to niematerialne istoty pojawiające się nagle i niespodziewanie, bezcielesne
widziadła, zjawy składające się z mlecznej, mglistej pary lub przypominające ludzi
postacie z krwi i kości o nadprzyrodzonych umiejętnościach rozpływania się w powietrzu
czy przenikania przez ściany. Określenie „duch” najczęściej odnosi się do dusz ludzi
zmarłych – zarówno tych, które przebywają w zaświatach, skąd mogą powracać na
pewien czas na ziemię (duchy przodków) oraz tych, którzy błąkają się po ziemi jako
upiory ze względu na niedopełnienie wymaganych rytuałów pogrzebowych... (już się robi
strasznie…)
Wiarę w istnienie duchów poświadcza tradycja rozmaitych kręgów kulturowych. Obecne
były w folklorze i religii wielu narodów, odgrywały szczególną rolę w mitach, baśniach i
legendach pochodzących z różnych stron świata. Budziły lęk i grozę, często ich
pojawienie było zapowiedzią tragicznych wydarzeń...
Rozwój uczuć wyższych, czyli cech typowo ludzkich nastąpił u bezpośredniego przodka
człowieka, Neandertalczyka. Miał on rozwinięte życie duchowe, połączone z magią i
religijnymi kultami, ściśle związanymi z poszczególnymi fazami Księżyca, stąd też kult
ten nazwano lunarnym [łacińskie
luna
to księżyc]. Przykładem tych kultów są sposoby
grzebania zmarłych – groby wyposażano obficie darami w postaci ubiorów, ozdób,
narzędzi i elementów uzbrojenie myśliwskiego. Wynikało to głównie z obawy przed
powrotem zmarłego z zaświatów, ogarniętego chęcią upomnienie się o swój dobytek. Na
1
wszelki wypadek jednak związano zmarłego rzemieniami, a grób okładano ciężkimi
głazami. Lęk naszego paleolitycznego przodka dowodził że uświadomił on sobie zupełną
bezsilność wobec zjawisk, na które nie potrafił w żaden sposób wpływać. Od tej chwili
kulty i wierzenia na stałe weszły do kultury człowieka, by przez długie tysiąclecia
ewoluować i przybierać różne formy…
Egipcjanie wierzyli, że zmarli powracają we własnych, ożywionych ciałach stąd wywodzi
się zwyczaj mumifikowania zwłok. W innych kulturach duchy mogły się jawić jako
demony, zwierzęta bądź rośliny. W starożytnej Grecji i Rzymie duchy zmarłych
przybierały często postać ponurych cieni, czarnych plam albo też niewidzialnych,
podobnych poltergeistom (hałaśliwych duchów przywiązujących się do konkretnej osoby)
widm. Większość starożytnych społeczeństw, zarówno wschodniego jak i zachodniego
świata, przyjmowało, że duchy są bardzo realnym i jednocześnie bardzo naturalnym
zjawiskiem, a w wielu kulturach obchodzono w ciągu roku specjalne uroczystości,
których celem było zapewnienie sobie dobrych układów ze zmarłymi. Słowiańskie Dziady
to uroczystość obchodzona kilka razy w roku między pospólstwem w wielu powiatach
Litwy, Prus i Kurlandii, na pamiątkę dziadów, czyli zmarłych przodków. Paliło się
wówczas ogniska, przynosiło jedzenie na groby i spożywało tam posiłek. Podczas
odbywających się wiosną rzymskich Lemuriów właściciele domów wstawali w środku i
przemierzali wszystkie komnaty, rzucając za siebie ziarna bobu wymawiając
jednocześnie następujące słowa: „Tymi ziarnami bobu wykupuję siebie i swą rodzinę”.
Obchodząc każde pomieszczenie dookoła powtarzali to zdanie dziewięciokrotnie, by
mieć pewność, że zmarli mają dość czasu na zebranie darów. Następnie osoba
sprawująca rytuał uderzała w ciężki brązowy cymbał i wykrzykiwała: „Odejdźcie, duchy
mych przodków!”, co podobno sprawiało, że wszelkie niespokojne dusze pokornie
wracały do swego świata na kolejny rok.
W średniowieczu wiara w duchy podsycana była opowieściami o dziwnych odgłosach
wydobywających się z grobów lub krypt, w których spoczywali zmarli. Przerażeni ludzie
wzywali wtedy księdza, który odprawiał swego rodzaju egzorcyzmy. Nikomu nie
przychodziło do głowy, że w grobie leży i naprawdę umiera żywy człowiek…
W miarę rozwoju medycyny ludzie coraz częściej zamiast do grobu najpierw trafiali na
stoły w prosektoriach. Choć długo sekcje zwłok były zabronione, to jednak żądni wiedzy
naukowcy, lekarze i przyrodnicy potrafili wykradać zwłoki z zakładów pogrzebowych lub
nawet wprost z cmentarza. Zdarzało się czasem, ze potraktowany chirurgicznym
skalpelem „nieboszczyk” nagle ożywał. Do końca XIX wieku wiedza medyczna
ówczesnych lekarzy wciąż była na tyle mała, ze stan głębokiej śpiączki lub letargu łatwo
można było uznać za zgon. Coraz częściej więc decydowano się na otwarcie grobów, w
których „straszyło'”. Niestety niejednokrotnie było juz za późno.
W 1856 roku na jednym z angielskich cmentarzy postanowiono dokonać ekshumacji
grobu, z którego dobiegały dziwne odgłosy. Uzyskanie pozwolenia na ten czyn nie było
jednak prosta rzeczą i zanim miejscowy ksiądz oraz policja wyrazili na to zgodę, minęło
trochę czasu. Jakież musiało być przerażenie uczestników całej operacji, gdy po odbiciu
wieka trumny ujrzeli straszliwie powykręcane ciało młodego mężczyzny z poobgryzanymi
2
z bólu do krwi palcami. Nieszczęśnik udusił się zanim nadeszła pomoc.
Dokładnie 37 lat później, także w Anglii, w podobnych okolicznościach otwarto grób
kobiety w zaawansowanej ciąży. W trumnie odkryto zwłoki uduszonej niewiasty i...
martwego noworodka, który przyszedł na świat podczas rozpaczliwych wysiłków matki
chcącej wydostać się z pułapki.
W judaizmie, islamie i religii chrześcijańskiej duchami są anioły, czyli duchy czyste i
diabły – demony, duchy nieczyste. Z innych religii znane jest pojęcie duchów
opiekuńczych, których przychylność człowiek stara się pozyskać modlitwami czy darami
oraz złych duchów, których negatywnego wpływu starał się uniknąć ofiarami lub
odpowiednimi zabiegami magicznymi. Wyznawcy wedyzmu uważali, że wokół człowieka
znajduje się niewidzialny świat zapełniony demonami, duchami i geniuszami, które
stanowiły uosobienie sił i zjawisk przyrody.
Starożytne duchy budziły szacunek, nie lęk. Obecnie jednak cała wiedza – czy też
dotycząca faktów, czy fikcji - o duchach przedstawia je jako przerażające istoty,
pojawiające się tylko wtedy, gdy dusza zmarłego z jakiejś przyczyny nie mogła znaleźć
spokoju i ukojenia. Niektóre niespokojne duchy, jak Jakub Marley z „Opowieści wigilijnej”
Karola Dickensa, zostały skazane na potępieńczą tułaczkę za popełnione za życia
grzechy. Inne wędrują po świecie, ponieważ spotkała je nagła, niespodziewana, a
czasem niesprawiedliwa śmierć. Duchy te nawiedzają o północy miejsca związane z ich
życiem, np. zamki chcąc zemścić się na swoich oprawcach.
Beanish Hall w angielskim hrabstwie Durham nawiedza duch
młodej nieszczęśnicy, która udusiła się schowana do skrzyni –
według legendy chciała w ten sposób uniknąć narzuconego jej
małżeństwa. Można jedynie mieć nadzieję, że narzeczony był w
istocie tak paskudny, jak myślała. Z kolei w Dunstanburgh Hall
straszy czternastowieczny hrabia Lancaster w odwecie za
wyjątkowo partacko wykonane ściecie własnej głowy. Jak
twierdzili świadkowie, niedoświadczony kat uderzał toporem aż
jedenaście razy, nim w końcu odciął głowę hrabiego. Nawet
najtwardsi woje mdleli na ten widok (bleee).
Kiedy duch zostaje wygnany w świat, musi zwykle błąkać się z
miejsca na miejsce, nawiedzając domy albo cmentarze dopóty, dopóty nie pomści swej
krzywdy albo się nie wyzwoli. Najpowszechniejszym sposobem pozbycia się
niechcianego ducha jest wynajęcie zawodowego egzorcysty, chociaż niekiedy duchy
znikają, jeśli pochowa się ich doczesne szczątki na rozstaju dróg. Jako że mają fatalną
orientację w terenie, ten drobny trik zbija je z tropu na wieczne czasy.
***
3
To była postać demoniczna, uosobienie czystego zła,
która chciała opanować moją duszę…
Było to przerażające przeżycie, wykraczające
poza wszystko, co może się zdarzyć w rzeczywistym
świecie, ponieważ pozostawało w sprzeczności
z rzeczywistością, a jednocześnie było całkowicie
autentyczne.
Ta wypowiedź, pochodząca z sondy obejmującej tysiące ludzi z całego świata, świadczy,
że nawet bez środków halucynogennych umysł wytwarza dziwne przeżycia, które w
dawnych czasach przypisano by działaniu czarów. Wielu ludzi w ciągu swego życia
ląduje w półcieniu świadomości, w którym odczuwa obecność zagrażającego im zła.
Zjawisko to, nazywane przez współczesnych naukowców porażeniem przysennym,
znane było już wiele wieków temu.
Zauroczony pan młody
niemieckiego malarza i grafika
Hansa Baldunga Griena to typowy, renesansowy obraz człowieka, którego we śnie
dręczą zwierzęta, gobliny i czarodzieje. Barwny opis omamów towarzyszących porażeniu
przysennemu można znaleźć w noweli
La Horla
Guy de Maupassanta, w której główną
rolę odgrywa przerażająca postać Horli. Zjawisko to mogło być również źródłem inspiracji
dla Henry’ego Fuselego, który w 1781 roku namalował obraz
Nocny koszmar
,
przedstawiający goblina siedzącego na brzuchu śpiącej kobiety. Ów goblin odwiedził
wiele krajów. Słowo
incubus
, oznaczające demona atakującego ludzi we śnie, wywodzi
się od łacińskiego
incubare
czyli „leżeć na”. W Nowej Finlandii paraliż przysenny jest
znany jako „stara wiedźma”, ponieważ często kojarzy się go z wizerunkiem starej,
brzydkiej jędzy, kucającej na piersi sparaliżowanej osoby i czasami duszącej ofiarę.
Chińczycy mówią o
gui ya
, czyli nacisku ducha, gdy zjawa siada na śpiących i ich
atakuje. W niektórych regionach Niemiec określa się takie duchy mianem
Hexendrückem
. Daleko, w Indiach Zachodnich, znana jest
kokma
- mały duch, który
podskakuje na piersi śpiącego i chwyta go za gardło. W starożytnej Japonii za paraliż
przysenny obciążano odpowiedzialnością ogromnego demona. W wielu językach istnieją
słowa, określające złośliwe nocne duch i mające wspólne pochodzenie: czeskie
muere
,
polska
zmora
, rosyjskie
kikimora
, francuskie
cauchemar
, staroangielskie
maere
i
pranordyjskie
mara
.
W dawnych czasach ludzie, którzy często doświadczali stanu między snem a jawą,
stawali się szamanami i twierdzili, że potrafią dotrzeć do świata duchów. Tymczasem
poczucie czyjejś obecności, strach, omamy słuchowe i wzrokowe są zdaniem
naukowców wynikiem przejścia mózgu do stanu zwiększonej czujności, spowodowanego
przez procesy w śródmózgowiu, których normalnych zadaniem jest rozstrzyganie
niejednoznaczności związanych z zagrożeniem. (Jestem ciekawa ile osób dziś spokojnie
zaśnie…) Tak więc możemy spekulować czy duchy istnieją naprawdę, czy też są
wytworem naszej wyobraźni…
4
Kiedyś, dawno temu, świat nieskażony i rzadko zaludniony, zamieszkiwały liczne
duchy, duszki i bóstwa. Gnieździły się właściwie wszędzie: w żywiołach - ogniu, wodzie,
powietrzu i ziemi; w przyrodzie - w górach, skałach, jeziorach, lasach i drzewach.
Obecne były w gwiazdach, w wietrze, w piorunach, niektóre wcielały się w zwierzęta i
ptaki, inne w ludzi. Zasiedlały ludzkie domostwa i gospodarskie zagrody. Jedne
opiekowały się inwentarzem, członkami rodziny, pomagały w polu, w pracach domowych,
w polowaniu i w walce, inne szkodziły i psociły ile wlazło: plątały przędzę, wypijały mleko,
kradły kury, łamały koniom nogi, wciągały wędrowców do bagna, nasyłały szarańczę,
choroby i wojny.
Każda kultura miała swoje bóstwa i demony, także nasza – polska, słowiańska.
Chrześcijaństwo potępiało rodzime duchy, usiłując wtrącić je do chrześcijańskiego piekła.
Ale część z nich przetrwała w nazwach, przysłowiach, zwyczajach ludowych, przesądach
i legendach. Nie ukrywam, że kultura słowiańska jest fascynująca. Poniżej znajduje się
krótka charakterystyka najciekawszych słowiańskich duchów i demonów:
• Boginki lub Mamuny - zamieniały malutkie dzieci na "odmieńce" i "podrzutki". Szkodziły
też kobietom w ciąży. Na wszelki wypadek powinno się wiązać noworodkowi czerwoną
kokardkę na rączce. Mamuny mieszkały w lasach i były porośnięte rudym włosiem na
całym ciele.
• Latawiec i latawica - To zwykle dusze wisielców i straconych złoczyńców. Demony te
miały pieczę nad zjawiskami atmosferycznymi. Osobliwie gustowały w wirach i trąbach
powietrznych, zaś odmiana zwana "płanetnik" uwielbiała urządzać gradobicia i oberwania
chmury. Naturalnie ze szkodą dla ludzi. Demony te były z gatunku złośliwych ale w sumie
mało groźnych. Co więcej można je było "obłaskawiać" za pomocą specjalnych zaklęć
czy modlitw albo obfitego poczęstunku i wtedy demon taki wręcz sprzyjał wybranym
ludziom. Dość często bywał to młynarz, któremu latawica dmuchała odpowiednio w
skrzydła wiatraka, jednocześnie zabierając wiatr konkurencji.
• Licho – zły demon lasu.
• Nimfy, Świtezianki, Syreny, Wodnice - pięknymi ciałami, śpiewem i obietnicami wabiły w
odmęty wodne tak młodzieńców jak i nieszczęśliwe dziewczyny.
• Nocnica - męczy nocą dzieci, stąd ich płacz. Aby się jej pozbyć można zawołać na
pomoc Faunę - leśną babę; niestety dotyczy to tylko mieszkańców wsi.
• Omamy - zamieszkiwały tereny bagienne i podmokłe. Błędnymi ognikami zwabiały ludzi
na moczary i topiły.
• Płanetnicy - przybywali wraz z ulewą na chmurze deszczowej. Płanetnicy nie szkodzili
ludziom. Można ich było poznać po wodzie zawsze cieknącej z kubraków lub z
warkocza.
• Południce - zjawiały się w samo południe na polu, powodując wiry powietrzne i gniotąc
zboże. Niekiedy porywały dziecko zostawione bez opieki albo mordowały dorosłego,
który zasnął na miedzy. Południce powstają ze zwłok ofiar zabójstw, wypadków i
5
Plik z chomika:
Marwiee
Inne pliki z tego folderu:
Zagrożenia.pdf
(550 KB)
Yahya Harum - Fałszerstwa ewolucji.pdf
(1414 KB)
Wulgaryzmowy słownik polsko-angielski.doc
(101 KB)
Watykańskie Archiwum X.pdf
(128 KB)
Tajna wladza Swiata.doc
(494 KB)
Inne foldery tego chomika:
Zakazane ! Nielegalne ! Tajne !
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin