Data utworzenia 2001-06-06 5:29
GLEBA- powierzchniowa w-wa ziemi, która uległa przekształc. Pod wpływem biosfery, hydrosf., klimatu, rzeźby terenu, oddziaływ. czł. Wstępnym procesem jest
tworzenie zwietrzliny skalnej pod wpływem słońca, wody, org.żywych: wietrzenie chem., fiz.,biol. Gleba to podstaw. skł. środow.nat. i jeden z podstaw. elementów życia na ziemi. Jest siedliskiem życia org.,utworem dynamicznym, w którym zachodzą ciągłe przemiany zw.org. w zw. nieorg. i odrotnie. Dzięki org. w glebie, spełnia ona ważne funkcje sanitarne. G. makroskopowo jednolita skł. się z 3 warstw: stałej 50%, płynnej 25%, gazowej 25%. Skład fazy stałej: -subst.min. 90%, -subst. org. zbudow. w 90% z humusu 10%.
SKŁAD CHEMICZNY GlEB:
W skł. chem. g. wchodzi 14 pierwiastków: Al.,C,Ca,Cl,Fe, H,K,Mg,N,Na, O,P,S Si + Mn, Mo,Cu,Co,Pb,Zn,Ti,B.W min. części g. przeważają związki Si,Al.,Fe,Ca. Krzem występuje w postaci krzemionki(60-95%) Zawartość glinu w g. 5-12%. Żelazo występuje w g. w formie Fe2+ i Fe3+. Wapń występuje w postaci CaCO3. Jego zawartość waha się od ilości śladowych do kilkudziesięciu %. Zawartość pozostałych pierw. – od pojedynczych ppm do 1%.
% UDZIAŁ NAJCZĘŚCIEJ WYSTĘP. TYPÓW GLEB W POLSCE:
- 82% bielicowe, płowe ,brunatne
– 9% błotne, -5% mady, -2% czarne ziemie,-1% czarnoziemy –1% rędziny.
STRUKTURA GLEBY:
Jest to ten jej stan, przy którym osiąga ona budowę agregatową, zabezpieczającą roślinom optymalne warunki wodne powierzchniowe, cieplne. Poszczególne gruzełki mają dużo przestrzeni kapilarnych, które wypełniają się wodą kapilarną większych przestrzeniach – woda grawitacyjna O2. Po jej spłynięciu, w wolne miejsca wchodzi powietrze atm., które dostarcza roślinom tlenu. Wodę czerpią rośliny z kapilar w gruzełkach
PROFIL GLEBOWY:
Procesy glebotwórcze prowadzą do wykształcenia się w skale macierzystej stref tzw. poziomów genetycznych, przebiegających równolegle do powierzchni g., a zróżnicow. pod wzgl. wł. fiz. i chem –zróżnicowaniemorfolo-giczne. Profil glebowy - pionowy przekrój przez całą miąższość warstwy Ziemi objętej procesem glebotwór.; Głębokość p.g. jest zmienna, lecz poza strefą tropik. nie przekracza zwykle 1,5 m;Na p.g. składają się poziomy glebowe (gleba), których następstwo w p.g. pozwala zaliczyć badaną glebę do określonego typu, już w warunkach polowych; p.g. charakteryzuje budowę gleby i jest gł. podstawą systematyki gleb. Ao- ściółka, A- poziom akumulacyjny, E- p. eluwialny I(B)- p. iluwialny, C- p. substratu (skały macierz.) G- p. glejowy – p. substratu Od poziomów genet. należy odróżnić w-wy, które powstają w procesach skałotwórczych, wcześniejszych w stosunku do tworzenia się g.
WŁASNOŚCI POZIOMÓW I PODPOZIOMóW:
Poziomy gł. oznacza się dużymi literami alfabetu łac., a cechy towarzyszące – małymi. Do poziomów gł. należą:
1. p.organicznyAo- występuje w g. min. i min-org. Skł. Się z obumarłych i znajdujących się w różnym stopniu zmumifikowania szczątków zwierzęcych. P.o. w g. organicznych charakteryzuje się miąższością >30cm.
2. p.próchniczy A- występuje w g. min. o profilu nienaruszonym z wyj. większości bielic. Ma różną miąższość; barwę od jasnoszarej do czarnej, w zależności od stopnia zmumifikowania materii. Zawartość subst. org. w g. do uprawy roślin-1-2%. Poziom A – gł. strefa rozwoju roślin.
3. p. eluwialny (wymywania) E – jest w glebach bielicowych i bielicach bezpośrednio pod Ao i A. Powstaje wskutek działania zakwaszonych r-rów glebowych, przesiąkających w głąb profilu. Jego grubość to kilkadziesiąt cm. Barwa – jasnoszara.
4. p. iluwialny (wmywania) B – tworzy się w wyniku nagromadzenia wymytych Al2O3 i FeO3 z poziomów nad nim położonych. Barwa-rdzawoszara lub jasnobrunatna.
5. p. skały macierzystej C – stanowi część profilu glebowego w minimalny sposób zmieniony przez procesy glebotwórcze.
6. p. glejowy G – powstaje w g. o wysokiej wilgotności, gdzie niski poziom tlenu prowadzi do procesów redukcyjnych, przebiegających pod wpływem drobnoustrojów. Barwa – popielata, niebieskawa pochodzi od zredukow. zw. Fe i Mn.
CEL BADANIA GLEB:
Poznanie g. i jej przemian jest ważne dla oceny stanu g., stopnia jej dewastacji, poznania jej wł. morfolog., cech chem.,fiz fiz.-chem.
GŁ.CECHY MORFOLOGIC.:
g. określamy na podstawie oceny p.g., barwy, struktury układu g. , miąższości i nowotworów glebo.
MIĄŻSZOŚCIĄ nazywamy łączną głębokość wszystkich jednakowych genet. poziomów profilu glebowego od powierzchni do skały macierzystej. G. ze skał niemasywnych mają najmniejsze profile stąd podział g. na: 1. całkowicie głębokie >150cm, 2. niecałkowicie głębokie <150cm, 3.4. średniopłytkie i płytkie <50. BARWA zmienia się w zależności od wilgotności, nasłonecznienia i stopnia rozdrobnienia. Na b. g. ma wpływ b. jej części składowych. Próchnica nadaje g. barwę czarną, ciemnoszarą. Zw. Fe2+ - szarozielonkawąlub szaroniebieską, a zw. Fe3+ - żółtą, szarobrunatną do rdzawoczerwonej. B. ma wpływ na chłonność ciepła i jego przewodnictwo. STRUKTURA GLEBY to stan połączenia niejednorodnych elementarnych cz-czek fazy stałej. S.g. org. i min. znacznie różnią się od siebie. Często spotykane typy agregatów strukturalnych g. min. to struktura: warstwowa, słupkowa, pryzmatowa. S.g. org. może być: ziarnista, proszkowa, gruzełkowata.
UKŁAD GLEBOWY charakteryzuje sposób ułożenia względem siebie agregatów i ziaren. Mamy 4 rodzaje układów 1. luźny – luźne ułożenie ziaren i agregatów, nie sklejonych ze sobą piasków, żwirów. 2. pulchny – ułożenie makroporów sprzyja tworzeniu porowatości wewątrz- i między- gruzełkowej. Należą tu g. utworzone z lessów oraz g. murszowo-torfowe. Ma on optymalne warunki powietrzno- wilgotnościowe oraz cieplne dla rozwoju roślin. 3. zwięzły – agregaty przylegają do siebie na tyle szczelnie, że przestrzenie makroporowate stają się min. Należą tu utwory pylaste, mady. 4. zbity – ścisłe przyleganie do siebie ziaren różnej wielkości, które tworzą bezstrukturalną masę glebową. Należą tu g. gliniaste ciężkie.
NOWOTWORY GLEBOWE (KONKRECJE) powstają w wyniku procesu glebotwór. Ich cechą jest odmienność morfolog. Odróżniają się od otaczającej masy glebowej składem, masą i kształtem. Są pochodzenia chem. i w zależności od tego stanowią je skupienia łatwo rozpuszczalne sole chlorków, siarczanów, sodu, magnezu, wapnia, CaCO3, tl. Fe glinu i manganu.
FIZYCZNE WŁ. GLEBY:
Podstawą oceny wł. fiz. g. jest jej układ trójfazowy. Polega on na tym, że składniki g. są w 3 stanach. Cz-ki org., min. i min.-org. stanowią fazę stałą. R-r glebowy to f. ciekła. Powietrze w g. , wypełniające wymiennie z f.c. pory, to f. gazowa. Do gł. wł. fiz. g. zaliczamy:1.SKŁAD GRANULO- METRYCZNY – Do gł. skł. g. należą cz-ki mineralne powstałe z wietrzenia skały macierzystej. Mineralne skł. g. to: min. krzemianowe ( kwarc, skalenie) , min. bezkrzemowe (kalcyt, gips) min. ilaste (illit). Większość cz-czek może być różna, dlatego cz-ki glebowe o podobnym składzie i wł. fiz. zgrupowano we frakcje. W Polsce – podział materiału glebowego na 2 grupy:
a) części szkieletowe:
- frakcja kamieni >20 nm
- frakcja żwiru 20 -1 nm
b) części ziemiste:
- f. piasku 1-0,1 nm
- f. pyłu 0,1 – 0,02 nm
- części spławialne <0,02 nm :
ił pyłowy gruby, ił pyłowy drobny, ił koloidalny. Skł. granulom. określa udział frakcji w jednostce masy gleby. Jest to podstawowa cecha gleby, zw. z jakością materiału macierzysteg. Stanowi wskaźnik wł. pow.-wodnych, skł. chem. i podatności g. na erozję. 2. GĘSTOŚĆ GLEBY jest to masa 1m3 suchej g. o nienaruszonej strukturze. Zależna od uziarnienia i struktury g. Gęstość właściwa rzeczyw. – ile x stałe cz-ki g. bez pow. i wody mają > masę od wody zajmującej tą samą V. G. ta zależy od skł. mineralicznego g. Gęstość obj. to stosunek masy próbki g. naturalnej w jej układzie do jej V całkowitej. Im większa gęst. obj., tym g. bardziej zbita i tym mniejsza jej porowatość. 3. POROWAT. I ZWIĘZŁOŚC Zwięzłość g. – siła, z jaką cz-ki glebowe są ze sobą spojone. Jej pomiar to określenie siły, jaka jest potrzebna do jej rozcinania. Porowatość - S wolnych przestrzeni nie zapełnionych materiałem g. Istnieje p. kapilarna i niekapilarna. Przeciętna p. ok.50% objętości g 4. PLASTYCZNOŚĆ- dzięki niej g. w stanie wilgotnym może się formować w różne kształty. P. zależy od wymiarów cz-czek. 5. LEPKOŚĆ wyraża się zdolnością przylegania mat. glebowego do przedmiotów. Zależy od wilgot. i skł. mech. g. 6.PĘCZNIENIE I KURCZENIE ma miejsce w g. zasobnych w cz-ki koloidalne. P. polega na zwiększeniu przez g. V, przy nawilgotnianiu i odwrot.
7. WODNE WŁ. G. - Woda w różnych postaciach: 1. wolna – przepływa w g. pod wł. ciężarem z góry na dół. 2. kapilarna – jest w najwęższych kanalikach glebowych, rusza się we wszystkich kierunkach, to podstawowy zapas wilgoci w g. 3. błonkowa – powleka cz-ki i gruzełki, trudnodostępna roślino 4. higroskopowa – b. silnie zw. z g. , dostaje się do niej z atm., występuje w g. ciężkich i próchniczych. 5. molekularna – zatrzymywana przez cz-ki g. siłami adhezji, zależy od rodzaju koloidów. 6. para wodna – wchodzi w skł. pow. glebowego w porach. 8. WŁ. CIEPLNE zw. są z poj. cieplną, przewodnictwem. Intensywność nagrzewania i szybkość utraty Q gleby zw. są z jej barwą i wilgotn. Q pochodzi: prom.słon., Q z powietrza, Q z proc. biolog.
WŁ. CHEM. I FIZ.-CHEM. :
Chemiczne wł. g. określa skład chem. g., formy i zw. pierwiastków i ich przemiany. Badania prowadzi się w celu oznaczenia gł. : = zawartości subst. org. w g. – w glebach prawidłowo użytkowanych równow. między subst. org. a powstawaniem zw. próchnicowy Przyspieszona mineralizacja świadczy o np. zakwaszeniu, akumulacji subst. toksycznych. Zawartość subst. org. oznacza się metodą barwową, z ubytku masy próbki w czasie jej wyżarzania. = zawartości C org. utlenialnego oraz zawartości próchnicy – są one miarą ilości subst. org. oraz wskażnikiem stopnia jej humifikacji. Na podstawie ilości C w g. oznacza się zawartość próchnicy, stosując przelicznik 58% (zawartość C w subst. próchnicowej). Oznaczeni polega na utl. C do CO2 w środow. silnie kw. Z zastosowaniem utleniaczy.
= zawartości N w g. – zależy od ilości i jakości subst. org. i od stopnia jej rozkładu (wskaźnik – stosunek C do N). Na ogólną zawartość N w g. skł. się N org. i jego zw. min. Oznacza się też zawart. Pb,Co,Cd,Ni,Mg,Mn. Wł. fiz.-chem. określone są odczynem pH, zdolnościami sorpcyjnymi i oxydo-reduk : = pH g. – decyduje o nim stęż. jonów H+ i OH- . Określa aktywność biolog. g. Stosunek ilości tych jonów może być w równowadze – pH neutralne. Ilościowa przewaga jonów H+ - ś. kw.; OH- - ś. zasad. Odczyn pH g. wyznacza się 2 metodami: - potencjometrycz. - pomiar D potencjałów między półogniwam – kolorymetrycz. – pomiar barwy cieczy powstającej z reakcji g. z płynem Helliga.
= zdolność sorpcyjna gleby- to abs. przez całą masę absorbenta par i gazów oraz cz-czek niezdysocjow. i jonów z r-ru, też abs., która polega na pochłanianiu tych subst. na powierzchni absorbenta. O sorpcji w g. decyduje koloid. faza stała (cz-ki 2*10-3mm). W ich skład wchodzą : koloidy glebowe, wodorotl. Fe i Al., minerały ilaste, próchnica, kompleksy ilasto-próchnicze. Mamy sorpcję: wymienną, chemiczną i biologiczną. W g. – sorpcja wymienna, polegająca na wymianie jonów zaabs. Na powierzchni koloidów glebowych równoważnej chemicznie ilości jonów z r-ru g. Całkowitą ilość kationu, którą może zaabs. 100g g. nazywamy pojemnością sorp. gleby. = procesy oxydo-reduk. – podczas przemian subst. gleb. Zachodzą procesy redox-polegające na oddawaniu e- lub ich przyłączaniu. Podczas przemian subst. org, dominują nieodwr. procesy utl.
STAN I ŹRÓDŁA ZAGROŻ. G.:
Nadmierna koncentracja przemysłu, urbanizacja, intensyfikacja rozwoju rolnictwa spowodowały wzrost zanieczyszczenia mający zły wpływ na ekosystemy, zdrowie i życie. Zagrożenia wynikają z: pogłębiającego się niedoboru wody, zanieczyszcz. wód, atm., urbanizacji, industrializacji, degradacji gleb. Degradacja to pomniejszanie lub zniszczenie ekolog. I produkcyjnej wartości gleby. Formy i czynniki d.g.:
# zakwaszenie i zniekształcenie wł. chem. g. – zanieczyszcz. atm. powoduje przenikanie do g. subst. kwaśnych; koncentracja nawożenia min.; składow. kw. odpadów.
# mechani. zniekształc. gruntów i niszczenie gleby i szaty rośl. – techniczna zabudowa powierzchni; składow. odpadów; górnictwo odkrywk., zapadliska. # zniekształ. rzeźby terenu i pokrywy glebowej- erozja wodna, eoliczna, eksploat. kopalin, wyrobiska i zwałowiska, budownictwo mieszkaniowe.
# wylesienie i rolnicze użytkowanie suchych i jałowych gruntów – e. wodna i eoliczna, wyjaławianie, rozkład próchnicy, stepowienie.
# przesuszenie lub zawodnienie gruntów- melioracje odwad., obniżenie poziomu wód grunt., likwidowanie roślinności. # chem. zanieczysz. g. – przemysł: metale ciężkie, ww, Rolnictwo: złe stosow. nawozów min. i pestycydów; składowiska odpadów chem.; szlaki komunikac. # biolog. zaniecz. g. – przedawkowanie gnojowicy, skład. odpadów. Czynniki degradujące dzielimy na: 1. naturalne (zachodzące bez czynnego udziału czł.) - zmiany klim., zmiany szaty rośl., przemieszczanie i degr. g. w wyniku erozji. 2. antropogeni. (powodowane przez czł.) – zanieczyszczenia: przemysł.-chem. np. Me ciężkimi Pb,Cd, kw. skł. mineralnymi i org.; chemizacja rolnictwa; eksploatacja kopalin; techniczna zabudowa i szlaki komunik.; działalność bytowa czł.; składow odpadów.
ŹRÓDŁA: gł. to zakł. przem. które emitują pyły zawierające metale ciężkie, gazy ( zw. S,N,F) Podobnie transport samoch. (Pb i ww).Duży udział ma rolnictwo, które w skutek postępującej chemizacji upraw obniża żyzność g.
DEGRADAC. WYWOŁANA PRZEZ E. WODNĄ I EOLIC.
E. w. to wymywanie cz-czek g. E.e. to unoszenie cz-czek g. przez wiatr. Erozja może spowodować całkowite zniszczenie profilu glebowego. Charakter i nasilenie procesów erozyj. Zależy od rzeźby terenu, skł. mech. gruntu, wielkości opadów, sposobu użytkowania terenu. Jej natężenie zależy od czynników we wzorze S=A*N*G*L*J*O*Z, S-straty g. [t/h], A- wielkość opadów, N- nachylenie terenu, G- podatność g. na e.w., L- dł. stoku, J- kształt zbocza, O- pokrywa roślinna, Z- zabiegi. W Polsce największe zagroż. Powodują różne formy e.w. Ok. 28% powierzchni jest nią zagrożona. W tym 3,5% podlega silnej erozji. Nieco mniejsza pow. jest zagroż. e.e. Z czego 1% podlega silnej erozji.
Degradacja jest wywołana pustynnieniem i stepowieniem. Są to procesy spowodow. postępującym niedoborem wody w g. i przyziemnej części atm. Nadmierne wylwsienie i odwodnienie oraz intensywne rolnictwo to gł. czynniki stepowienia gleb.
ZNIEKSZTAŁCENIA GRUNTU
Są to niekorzystne zmiany budowy i wł. powierzchni g. oraz zmiany w stosunkach wodnych na danym terenie. Grunt. zniekszt. są: zapadliska, wyrobiska i zwałowiska pokopalniane, składowiska odpadów, tereny zawodnione, zanieczyszcz. mech. i chem., tereny bez szaty rośl., osuwiska.
DEGRADACJA SPOWODOW. ZWIĄZKAMI CHEM .
Chem. zaniecz. g. powodują zachwianie równow. środow. glebowego. Jednym z przejawów tego jest zmęczenie gleb. Jest to ¯ jej żyzności przez zaniecz. lub złe nawożenie. ZANIECZYSZCZENIE GLEB 1. Przemysłowe – na skutek długotrwałego oddziaływania zanieczyszcz. i może być przyczyną poważnych zmian chem. i biolog. w g. Degradacja g. spowodowana jest: a) zw. S (SO2,SO3,FeS,H2S) – ich nadmiar działa źle w sposób pośredni I bezpośredni (zakwaszenie, hamowanie rozwoju drobnoustrojów, wyzwalanie subst. toksycznych) b) zw. Na (NaCl, Na2S, NaCO3) – zasolenie gleby, c) zw. azotowe (NH3,NO-3) – najgroźniejsze Nox – są prekursorami rakotwórczych nitrozoamin , d) ropa naftowa
e) zw. metali ciężkich (Pb,Hg,Zn) f) zw. radioaktywne (Sr90,Cs137)
2.Rolnicze – nieumiejętne nawożenie min. i nadmiar gnojowicy; używanie pestycydów i chem. regulatorów wzrostu roślin. Nadmierne wprowadzanie do g. nawozów min. powoduje: degrad. struktury g., zatrucie środowiska, zachwianie równow. jonowej w glebie. GNOJOWICA powstaje wskutek przemysłowej hodowli zw. metodą bezściółkową. Przy przedawkowaniu gnojow. Pojawia się nadmiar NOx, zagrożenia sanitarnego. PESTYCYDY to natur. lub sztu. subst. stosowane dla zwalczania chorób i szkodników roślin. Jednak niektóre kumulują się w tkan. Mogą przebywać w g. wiele lat
UBYTKI G. W WYNIKU WYŁĄCZENIA Z PRODUK-
CJI ROLNICZEJ:
Są to nieodwracalne ubytki połączone z dewastacją. Kierowane są pod obiekty przem., górnictwo, szlaki komun ¯ powierzchni u. g. jest nie do uniknięcia. Tworzenie nowej g. dokonuje się b.długo. Aby powstała w-wa o grub. 18cm, trzeba 1400-1700 lat.
SPOSOBY ZAGOSPODAROW. ZIEMI W POLSCE:
Przeznaczenie: tereny osadnicze miejskie, wiejskie; tereny komunikacji międzyosiedlowej; tereny przemysłowe i górnicze; wody śródlądowe; lasy (31%); użytki rolne(60%). Wzrostowi uległ udział w przeznaczaniu na tereny osiedlowe. Jednak istnieje spadek rekultywacji i zagospodarowania terenów.
WPŁYW ZANIECZYSZCZEŃ GLEB NA ŚRODOWISKO:
Rośliny uprawne w skażonym środow. kumulują zw. toksyczne. Jeśli są one paszą dla zwierząt lub pożywienie dla ludzi, to podobnie skażone będą te organizmy. Przyczyny, mechanizm oddziaływania i skutki skażeń gleby: 1. Kumulacja subst. toks. w glebie jest przyczyną skażenia łańcucha pokarmowego. 2. Prze- mieszczanie się środków chem. z gleby do wód ® eutrofizacja wód. 3. Zakwaszenie gleby wywołane zanieczyszczającymi powietrze zw. S i N ® do gleb i wód w postaci kw. deszczów lub suchego opadu powoduje hamowanie rozwoju mikroorg. i roślin. 4. Zatrucie gleby metalami ciężkimi (Ni,Hg,Cd) powoduje ich kumulację w roślinach 5. Zatrucie gleby nawozami min. przez nadmierne stosowanie, co prowadzi do ¯ jakości plonów
6. Przenawożenie gnojowicą powoduje zaburzenia wł. chem., fiz., biol. gleby i jej skażenie
7. Skażenie pestycydami w skutek nieumiejętnego stosowania – zatrucia ptactwa, zwierząt, ludzi.
SPOSOBY OCHRONY GLEB:
Ochrona gleb – zespół czynników prawnych, organizacyjnych i technicznych zmierzających do: 1. minimalizacji erozji, 2. przeciwdziałania chem. degradacji gleb 3. przeciwdziałania zakwaszeniu, przesuszeniu i zawodnieniu gleb, 4. ograniczania do minimum technicznych deformacji gruntów i mech. zanieczyszczenia gleb. 5. zachowania gruntu o walorach ekolog.-produkcyjnych.
ad. 1. Największą degrad. gleb w Polsce powoduje erozja wodna powierzchniowa. W działaniach chroniących g. przed erozją trzeba: zwiększyć zdolność wsiąkania wody w glebę; rozpruszyć strużki wody spływające po powierzchni – rozmywanie gleby; stosować płodozmiany i właściwe rozmieszczenie roślin. Ochrona gleb przed erozją to zabiegi uprawne, techniczno-melioracyjne i biolog.-tech. Mechaniczna uprawa i nawożenie poprawiają zdolności gromadzenia w g. i skł. pokarm. Ważną rolę pełni podnoszenie zawartości humusu. Na zboczach o różnym nachyleniu, stosuje się odpowiednie uprawy. Tereny o nachyleniu 3-6% są narażone na e. podczas topnienia śniegu lub gwałtownych deszczów. Powierzchnię stoków należy wzmacniać więc przez zadrzewianie. Tereny o spadku 6-20% to tereny erozyjne, gdzie wskazane jest terasowanie zboczy w razie wprowadzenia upraw. Tereny o spadku >20% nadają się tylko na użytki trwałe: pastwiska, lasy,sady. Zabiegi tech.-melior. sprowadzają się do regulowania v i kierunku spływu wód opadowych, ścieków za pomocą progów. Nadmiar wody powierzchniowej lub gruntowej odprowadza się umocnionym systemem sieci melior. Zabiegi biol.-gosp. polegają na zwiększaniu terenów zalesionych zwłaszcza na zboczach oraz stosowaniu płodozmianów. Drzewa hamują erozję wietrzną, ¯ parowanie wody, bo ¯ przepływ powietrza. Są barierą zatrzymującą szkodliwe emisje.
ad.2. Do sposobów chroniących g. przed degrad. ze strony przemysłu należy: = ograniczanie emisji pyłowo-gazowej, = budowa osłon biolog. w postaci pasów zieleni,
= właściwe składowanie odpadów przemysł.,
= wykorzystanie gleb najsłabszych ...
Maykell