III.PROZA
A. 1918- 1932
b) 1926- 1932
9. NURTY EKSPRESJONIZUJĄCE: PRYMITYWIZM, ONIRYZM, METAFORYZM
- charakterystyka:
o subiektywizacja świata przedstawionego
o niezwykłość psychiczna bohaterów
o indywidualizacja języka
o podkreślanie „literackości”
EKSPRESJONIZM FRANCISZKAŃSKO- PRYMITYWISTYCZNY
- przedstawiciele:
o Jan Wiktor
o Emil Zegadłowicz
JAN WIKTOR
- charakterystyka
o elementy fantastyki (zwierzęta)
o program odnowy moralnej przez miłość i dobro
o antyurbanizm, antycywilizacja
o pochwała wsi
- teksty:
o Przez łzy 1922
o Burek 1925
o Legendy o grajku Bożym 1925
o Srogi pies i sentymentalny zając 1925
o Tęcza nad sercem 1928- kreowana na mistyczkę stara gazeciarka
o Zwariowane miasto 1931- antyurbanizm; pamflet na pogoń za sensacją i alienację w nowej kulturze
o Eros na podwórzu 1932
EMIL ZEGADŁOWICZ
o umiarkowany prymitywizm
o w latach 20-tych prokatolicki (Żywot...) w 30-tych odejście od kościoła (Uśmiech)
- teksty
o Żywot Mikołaja Srebrempisanego: Godzina przed jutrznią, Spod młyńskich kamieni, Cień nad falami; charakterystyka:
§ 1927- 1929
§ autobiografia dzieciństwa
§ prymitywizm ludowy i dziecięcy
§ ukazanie psychiki dziecka skłonnej do wielkiej wyobraźni
§ elementy wizyjności, realizmu
§ od 1936 wydawane jako Uśmiech
ONIRYZM EKSPRESJONIZUJĄCY
- twórcy:
o Ewa Szelburg- Zarembina
o Andrzej Strug
o Stefan Flukowski
EWA SZELBURG- ZAREMBINA
o tematyka dzieciństwa w ponure atmosferze legendy
o koszmarne sny, nieszczęścia, lęki, urazy
o rozwój w kierunku mowy pozornie zależnej
o sen z punktu widzenia narratora
o Dokąd? 1927; poezjoproza, barokowość,
o Dziewczyna z zimorodkiem 1928
o Chusta św. Weroniki 1930
ANDRZEJ STRUG
o sen z punktu widzenia bohatera
o utwory w całości mogą być rozpatrywane jako proza realistyczna
o Fortuna kasjera Śpiewankiewicza 1928; kasjer, który okradł bank; wynaturzenia kapitalizmu
o Żołnierz spod St. Beat 1929; żołnierz francuski z lat Iwś.
STEFAN FLUKOWSKI
o Pada deszcz 1931- opowiadania Sen kota, Sen psa
o świat rzeczywisty na granicy koszmarnego snu
o postawa poszukiwacza, eksperymentatora
METAFORYZM
o Juliusz Kaden- Bandrowski
JULIUSZ KADEN BANDROWSKI
o pozostaje wierny problematyce polityczno- społecznej
o Czarne skrzydła 1925- w prasie; wydanie późniejsze, w zmienionej formie
§ połączenie reportażu z polityczną karykaturą
§ modelowa katastrofa w kopani
§ Zagłębie
§ oskarżenia w stosunku do obcego kapitału
§ satyra z PPS
§ robotnik Jan Duś- komunista, ukazany z sympatią, ginie podczas pożaru kopani
§ Tadeusz Mieniewski- bohater powieści
§ behawioryzm
§ książka atakowana z prawicy i lewicy
MARIA KUNCEWICZOWA
o realistyczne funkcje metafory; bardziej powściągliwa
o analiza psychologiczna
o nowe spojrzenie na kobietę
o jej późniejsza twórczość będzie bardziej podobna do Nałkowskiej
o Twarz mężczyzny 1928; autobiografia dziewczyny podlotka
o Przymierze z dzieckiem 1927
1
Scintilla