III.PROZA
B. 1932- 1939
14. USPOŁECNIONA PROZA EKSPRESJONIZUJĄCA
- charakterystyka:
o ekspresjonizm bardziej stonowany
o nowe związki z naturalizmem i psychologicznym realizmem prostoty
o problemy społeczne w postaci wielkich idei przesiąkniętych moralizmem, irracjonalizmem
§ pacyfizm
o emocjonalne zaangażowanie pisarza
o hiperbole, wyjaskrawienia
o bohaterami ludzie- symbole, jednostki
ANDRZEJ STRUG
- Żółty Krzyż 1932- 1933; charakterystyka:
o powieść sensacyjno- szpiegowska
o halucynacjonizm, oniryzm
o niesamowite zjawiska psychologiczne (telepatia, rozdwojenie jaźni)
o ekspresjonistyczny styl
o motyw szpiega wchodzącego w skórę innego człowieka
o skomplikowana akcja (w 30-tych latach coraz rzadsza)
o filmopodobieństwo
o akcja w Niemczech i Francji, zachodni front
o oskarżenia wobec I wojny światowej
o symboliczne zamordowanie Evy Evard, aktorki filmowej, jako domniemanego szpiega
- W Niebotyczach byczo jest... 1934- 1935
o pozycja niedokończona
o antysanacyjna satyra
ANATOL STERN
o psychiczne anomalie (rozdwojenie jaźni)
o halucynacjonizm
- Namiętny pielgrzym 1933; charakterystyka:
o debiut prozatorski niedawnego futurysty
o wpływy Dostojewskiego
o moralitet
o motyw diabła będącego sobowtórem bohatera
o samobójstwo
EWA SZELBURG- ZAREMBINA
o realizm, upolitycznienie
- dylogia Wędrówka Joanny 1935, Ludzie z wosku 1936
- Krzyże z papieru 1934- opowiadania i reportaże społeczne i polityczne;
o koniec XIX- pocz. XX wieku, rewolucja 1905
o uszczegółowiona, ukonkretniona rzeczywistość
o fabuła podporządkowana stereotypom ludowej baśni grozy (prymitywizm)
o deformacje przez widzenia senne (oniryzm)
ZEGADŁOWICZ
- Zmory 1935; charakterystyka:
o naturalizm, ekspresjonizm
o lata szkolne Mikołaja
o kontynuacja Żywota Mikołaja Srebrempisanego- odmienna, bo w międzyczasie Zegadłowicz zmienił się w antyklerykała i libertyna
o oskarżycielsko- pamfletowe przedstawienie szkoły galicyjskiej
o dojrzewanie seksualne i inicjacja
- Motory 1938; charakterystyka:
o granice pornografii- nie przeszła przez cenzurę
o bohater Fałn- 9 kochanek- 9 muz- motorów
o ginie jako aktywny komunista w czasie robotniczych rozruchów
- Martwe morze 1939- charakterystyka (utwór odchodzący od ekspresjonizmu):
o turpistyczny naturalizm
o komunizm
o marazm szarego człowieka na prowincji
JAN WITTLIN
- Sól ziemi 1936; charakterystyka:
o 1 część niedokończonej Powieści o cierpliwym piechurze
o ekspresjonizm ideowy:
§ antymilitaryzm
§ bohater- prostaczek, Piotr Niewiadomski
o wojna widziana przez walczących „od dołu” (perspektywa „armatniego mięsa”)
o zespolenie perspektyw narracyjnych; połączenie patosu z ironią
§ bohatera
§ narratora
o Piotr Niewiadomski
feldfebl Bachmatiuk
o zmiana tonacji emocjonalnej ekspresjonizmu- wyższy poziom artystycznej świadomości, intelektualne skomplikowanie
LEON CHWISTEK
- Pałace Boga 1932- 1934/1939?; charakterystyka:
o o zbawcach niosących ludziom posłanie miłości
o utwór zachowany we fragmentach i zrekonstruowany
o elementy powieści i traktatu filozoficznego
o krytyka współczesnego świata w duchu marksizmu częściowo
o utopijna wizja szczęśliwej ludzkości- możliwość rozwoju intelektualnego i artystycznego
o krytyka według 7 grzechów głównych
o bohater, Iridion Poniflet, kardynał, potem metropolita Cerkwii; przyszły zbawca ludzkości
o wpływy twórczości Micińskiego
§ nietzscheańskie: kult indywidualności, wola potęgi i wodzostwa
§ zafascynowanie chrześcijaństwem wschodnim
§ erotyzm i mistycyzm
NOWAKOWSKI
- Błękitna kotwica; charakterystyka:
o prosty, banalny styl
o ekspresjonistyczny bohater: charyzmatyk, głosiciel ewangelii miłości; major Gorzeń
o klęska bohatera opuszczonego przez tłumy, które wpierw go wielbiły
o mechanizm zbiorowej psychozy uwielbienia
1
Scintilla