6
Prof. dr hab. Elżbieta Barbara Zybert „Organizacja i zarządzanie bibliotekami”.
1. PODSTAWOWE KIERUNKI W ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU.
1. Nurt naukowy – z końca XIX i początku XX wieku.
a. Szkoła naukowego zarządzania.
F.W. Taylor
Podstawowe czynniki wpływające na małą wydajność pracy:
a. Wadliwy system wynagrodzenia
b. Złe wykorzystanie energii
c. Brak zgodności predyspozycji do wymagań pracy
Naukowe zarządzanie według Taylora:
· w sposób naukowy (czyli opierający się na doświadczeniu i badaniach) należy dobierać pracowników oraz ich szkolić,
· współpraca z robotnikami i zapewnienie by praca była wykonywana zgodnie z zasadami naukowymi,
· właściwy podział odpowiedzialności i pracy między pracowników, kierowników,
· stosowanie metod naukowych.
Taylor postrzegał pracę, która ma być wykonana w sposób całościowy:
normy reguły + maszyny + czynnik ludzki
· instrumentalne traktowanie pracowników (pracownik wkomponowany w pracę, aby w razie czego można go było wymienić)
· na poziomie wykonawczym (robole) są motywowani tylko ekonomicznie (wyższa płaca = lepsza praca)
· należy osiągnąć duży efekt przy minimalizacji marnotrawstwa
SYSTEM TEYLORA:
1. badanie i precyzyjne ustalanie sposobu wykonywania oraz czasu trwania każdej najdrobniejszej czynności
2. upowszechnienie wśród robotników wzorcowych sposobów wykonania
3. nagrodzenie tych, którzy je stosują
4. prowadzenie podziału pracy kierowniczej
· jakość wyprodukowanych elementów nie była przedmiotem troski tylko ilość
· Taylor dążył do efektywności zwracając szczególną uwagę na czas zupełnie nie licząc się z pracownikiem – człowiekiem i jego odczuciami i potrzebami
· teoria Taylora została przeniesiona do oświaty, gdzie osiąganie efektów egzekwowano strachem.
E.L. Gilberht – małżeństwo
· ważny jest czas jak u Taylora, ale też ruch, który jest elementem wykonywanej pracy.
Robotnicy wykonują dwa rodzaje czynności:
1. potrzebne
2. zbędne, które wydłużają czas pracy
· określili oni elementarne czynności potrzebne do wykonania czegoś zwane THERBLIGI, było ich 17.
· Wywieszone w widocznym dla robotników miejscu miały oszczędzić wydawania robotnikom poleceń
· Robotnik wykonuje dwa rodzaje ruchów, które powodują dwa rodzaje zmęczenia:
a. Nieuniknione – będące wynikiem potrzebnych ruchów
b. Zbędne – od wykonywania zbędnych ruchów, zmęczenie to zmniejszało efektywność pracy. Jest ono wynikiem nieodpowiednich warunków pracy (ubranie ochronne, oświetlenie).
· Zwracali oni uwagę na potrzeby pracownika, jednak nie po to aby go uszczęśliwić a po to aby zwiększyć efektywność.
HENRY GANTT
· Zmodyfikował on system stworzony przez Taylora.
· Opracował plan dzienny
· Zaproponował system bonusowy, premiowy
· Ustalił normy pracy
Norma wykonawcza = nagroda
· System ten stosowano do jednostki, ale też do grupy (jak wszyscy w danym zespole wykonali normę to nagrodę otrzymywał też brygadzista) – „przodownicy pracy”
· Opracował TEORIĘ GANTA – ilość pracy w określonym czasie, dało to początek myśli nad czasem pracy i planowaniem go.
[Jest kilka metod planowania, organizacji metod pracy:
v Metoda ABC
· Oszacowanie wartości zadań(które możemy wykonywać w określonym czasie)
· Przypisanie zadań do grup ABC
· Przeznaczenie odpowiedniej ilości czasu
A (zadanie pilne) – przynajmniej 10-15% - w tej grupie mogą się znaleźć tylko priorytetowe zadania
B (zadanie w drugiej kolejności) – 20%
C (zadanie w trzeciej kolejności) – 65%
v Zasada Pareto 20:80
· Ok. 20% wszystkich czynności decyduje o 80% efektów pracy
· 80% wszystkich czynności decyduje o 20% efektów pracy
· Wskazaniem jest skupić się na najważniejszych 20% działań i dzięki temu uzyskać 80% ich skuteczności
· Niewykonanie spraw drugorzędnych obniży sukces o 20%, zaś zaniedbanie czynności pierwszorzędnych obniży sukces o 80%.
v Metoda Seiwerta (Zejwerta)
· Jeśli mamy niepowodzenia w efektywnym wykorzystywaniu czasu pracy to znaczy, że go nie planujemy
· Należy ustalić rezerwy czasowe, np. w systemie 60-20-20
Ok. 60% - czas na zadania zaplanowane
20% - zadania spontaniczne
20% - sprawy nieprzewidziane np. problemy techniczne]
b. Szkoła klasyczna
· Głównym przedstawicielem był HENRY FAYOL.
· Skupiona na kadrze kierowniczej
· ZAŁOŻENIA SZKOŁY KLASYCZNEJ:
1. Podział pracy – wyróżnić czynności operacyjne od czynności zarządzających.
2. Autorytet – rozpatrywany w dwóch aspektach:
a. Tradycyjny:
· Osobisty – wynikający z wiedzy i doświadczenia
· Formalny – wynikający ze stanowiska i uprawniający do wydawania poleceń.
Formalny powinien się pokrywać z osobistym, bo sam autorytet formalny nie spowoduje respektowania poleceń.
b. Odpowiedzialność powiązana z władzą
· Gdy ktoś jest odpowiedzialny musi mieć władzę by egzekwować to co zleca
3. Dyscyplina – posłuszeństwo, pilność pracownika
4. Jedność rozkazodawstwa – pracownik powinien otrzymywać jednoznaczne polecenia (przełożeni hierarchiczni i funkcjonalni)
5. Jedność kierownictwa – optymalne struktury liniowe: 1 stanowisko podlega 1 stanowisku nadrzędnemu
6. Podporządkowanie interesu osobistego interesowi ogółu – ludzie łączą się w organizacje bo sami nie są w stanie realizować zadań, dlatego dobro ogółu zawsze będzie powyżej dobra jednostki.
7. Wynagrodzenie – jest motywatorem, musi być satysfakcjonujące dla pracodawcy i pracownika. Powinno być ono uczciwe acz nie wygórowane (skupiał się tutaj Fayol na kierownikach)
8. Centralizacja – wszystkie działania ograniczające rolę szeregowego pracownika, skupienie władzy na górze struktury organizacyjnej ( za nią opowiadał się Fayol)
Decentralizacja – rozszerzenie uprawnień niższych szczebli.
9. Hierarchia – hierarchiczna droga służbowa załatwiania różnych spraw. Szeregowy pracownik nie idzie do kierownika tylko brygadzisty itd.
· Fayol twierdził, że to metoda optymalna, ale wydłużała ona realizację powierzonych zadań, dlatego stworzył on pomost (kładkę) Fayola: Pracownik X z poziomu A może bezpośrednio kontaktować się z X z pionu B, wtedy gdy bezpośredni przełożony oddelegował swoje uprawnienia temu pracownikowi i jest on na bieżąco informowany o ustaleniach między tymi pracownikami X i X i między X i X nie dochodzi do konfliktów.
10. Ład – wszystko i wszyscy muszą mieć swoje miejsce
11. Ludzkie traktowanie pracownika
12. Stabilizacja personelu – pracownicy są zatrudniani na dłużej co zapewnia doświadczenie, poczucie bezpieczeństwa
13. Inicjatywa – pracownik uczestniczy w procesie planowania, motywuje się personel aby wychodził z inicjatywą.
14. Zgranie personelu (harmonia) – ta zasada ma zintegrować pracowników zespołu i wzmóc identyfikację z daną firmą.
Fayol (Francja)
Taylor (USA)
Nurt naukowy
Skupiony na kadrze kierowniczej
Skupiony na robotnikach
Zauważone potrzeby pracowników, ludzi
Nie zauważa potrzeb pracownika, liczy się tylko efekt
c. Szkoła naukowego administrowania
2. Nurt stosunków międzyludzkich
Przedmiotem zarządzania jest proces generowania usług, produktów, realizowany przez pewnych ludzi. I to ludzie są najważniejsi.
a. Szkoła behawioralna
· Skupia uwagę na zachowaniach i potrzebach jednostek, aspiracjach, motywacjach i zachowaniach całej organizacji; integracji ludzi w miejscu pracy, charakterystyczne dla tej szkoły jest rozpoznawanie tych potrzeb
ELTON MAYO
· W każdej organizacji formalnej są grupy nieformalne. Jeśli będą one w opozycji do władzy/kierownictwa to produkcja nie wyjdzie ponad normę, dobry kierownik potrafi takie grupy wykorzystać
· Pracownicy są bardziej zmotywowani przez uznanie społeczne niż bodźce ekonomiczne
· Pracownicy na starania kierownictwa, które służą poprawie warunków pracy
· Pracownicy muszą czuć się potrzebni.
Szkoła behawioralna zastąpiła koncepcje człowieka (pracownika) materialnego człowiekiem (pracownikiem) społecznym.
b. Szkoła samorealizacji
· Umożliwia pracownikom partycypowanie w procesach decyzyjnych
· Rozwijanie demokracji
· Tworzenie grup społecznych
CHESTER BERNARD
· Cele organizacji i cele jednostkowe powinny być w stanie równowagi (pracownik daje coś z siebie i w zamian jest zauważany i doceniany)
· Strefa obojętności pracownika – każda organizacja jest w stanie funkcjonować przez jakiś czas wówczas gdy przełożony umie określić sferę obojętności pracownika.
Strefa obojętności pracownika – wszelkie działania, decyzje, które przełożony przekazuje pracownikowi a on wykonuje je bez buntu i żadnych wątpliwości. Im jest ta strefa większa tym łatwiej kierować pracownikiem.
Reasumując nurt stosunków międzyludzkich:
v Człowiek w warunkach pracy nie może być motywowany tylko ekonomicznie. Bardzo ważny jest czynnik społeczny
v Należy uwzględnić grupy nieformalne
v Równowaga między celami jednostki i celami organizacji
v Należy dążyć do pokrycia autorytetu osobistego z formalnym, wtedy ta strefa obojętności pracownika będzie bardzo szeroka.
3. Szkoła ilościowa
· szkoła teorii decyzji
· wykorzystuje w zarządzaniu metodologię nauk ścisłych
· Dla potrzeb tego zarządzania:
a. Tworzy się zespoły specjalistów z różnych dziedzin
b. Zespół buduje modele matematyczne (algorytmy)
...
miki99s