Kościół Maronitów na Bliskim Wschodzie był głównym bastionem rzymskiego katolicyzmu, ale jego romanizacja miała miejsce dopiero w czasie krucjat. Zajmowali oni większą część Libanu w środkowej części tzw. Wielkiej Syrii. Kościół ten jest w wysokim stopniu zorganizowany, a wyższe warstwy jego hierarchii z biegiem lat powiększyły szeregi ludzi wykształconych.
Dzieje wczesnego chrześcijaństwa na obszarze Fenicji nie są dobrze znane. Legenda głosi, że to sam św. Piotr Apostoł zakrzewił nową wiarę w sercach fenickich kupców.
Nie budzące wątpliwości najwcześniejsze tradycje chrześcijaństwa pochodzą z IV wieku, kiedy to w górach Libanu osiadł św. Maron. Poświecił się życiu zakonnemu, a założona przez niego wspólnota głosiła Słowo Boże na tym terenie. Po śmierci założyciela nad jego grobem zbudowano kościół, który stał się ważnym sanktuarium i miejscem, wokół, którego powstał później klasztor.
Rozłam między maronitami a Bizancjum miał miejsce za panowania cesarza Herakliusza[1]. Chodziło o ... przekonanie mnichów do nowej doktryny Macedoniusza[2], którą uważał za silny czynnik w zwalczaniu schizmy monofizyckiej[3], będącej rezultatem soboru chalcedońskiego[4]… Syryjczycy libańscy jednak pozostali nieugięci w swym monoletyzmie[5] i stopniowo oddzielili się zarówno od chrześcijan wyznania ortodoksyjnego jak i jakobickiego...[6]. Oderwanie się od kościoła zachodniego przypieczętował najazd arabski, który zakończył prześladowania chrześcijańskich „heretyków” pochodzących z Bizancjum. Drugim czynnikiem zwiększającym autonomię było wygnanie patriarchy antiocheńskiego do Konstantynopola, chrześcijanie libańscy wybrali własnego, narodowego patriarchę, który przyjął tytuł „Patriarchy Antiochii i Wschodu”.
Tym, który zdecydowanie odseparował maronitów od patriarchy w Antiochii był św. Jan Maron żyjący na przełomie VII/VIII wieku. Obwołał się patriarchą – elektem. Za jego patriarchatu mnisi nękani byli tak przez Greków, jak i Arabów. Obie grupy dopuszczały się łupieżczych najazdów na teren klasztoru, zabijając jednocześnie mnichów. Patriarsze – elektowi nie pozostawili innej drogi, jak tylko ukryć swoje zgromadzenie w skalistej dolinie Qadiszy, gdzie pozostali niedostępni aż do wypraw krzyżowych.
Jako, że maronici stanowią dość liczna grupę wyznaniową w Libanie umocnili pozycję swego kościoła w życiu kraju. Schronieniem maronitów są góry - określają się mianem ludzi z gór – Ahl al – Dżabal, w których skryli się uciekając przed prześladowaniami w średniowieczu, ale też później w czasach panowania Turków Osmańskich.
Kościół maronicki na tle innych wyznań kościoła rzymskiego zachował wiele odrębnych charakterystycznych cech: autonomię lokalną – patriarcha Antiochii i całego Wschodu, dawna syriacką[7] liturgię (z małymi poprawkami dla zachowania zgodności z wyznaniem rzymskim), statut rodzinny – zezwalający duchownym niższego szczebla na zawieranie małżeństw (współcześnie zwyczaj ten zanika).
[1] Herakliusz – cesarz bizantyjski panujący w latach 610 – 641. Cesarz prowadził aktywną politykę religijną - popierał doktrynę monoteletyzmu
[2] Macedoniusz - biskup Konstantynopola, podczas wczesnej części pergameńskiego okresu Kościoła, był głęboko zaangażowany w ostre kontrowersje, związane głównie z naturą Ojca, Syna i Ducha Świętego. Jest szczególnie znany ze swego sprzeciwu wobec błędu na temat osobowości Ducha Świętego oraz jego konsubstancjonalności i równości z Ojcem i z Synem.
[3] Monofizytyzm - - kierunek w teologii chrześcijańskiej przyjmujący, że w Chrystusie jest tylko jedna natura boska, a ludzka natura zaraz po wcieleniu została wchłonięta przez boską. Pogląd ten został sformułowany przez mnicha z Konstantynopola, Eutychesa.
[4] Sobór chalcedoński – czwarty sobór powszechny biskupów chrześcijańskich, który odbywał się w dniach 8-31 października 451 roku w kościele św. Eufemii w Chalcedonie. Został zwołany przez cesarza Marcjana i zatwierdzony przez papieża Leona I Wielkiego listem do tegoż cesarza.Sobór uzgodnił wiarę dotyczącą istnienia dwóch natur w Chrystusie, boskiej i ludzkiej, z wiarą w to, że jednocześnie jest On jedną Osobą – unia osobowa. Był to najliczniejszy sobór starożytności
[5] Monotelyzm – uznanie, iż wola Jezusa Chrystusa zarówno boska jak i ludzka jest jedna i niepodzielna.
[6] Aziz S. Atiya, Historia Kościołów Wschodnich, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1978, s.340/341.
[7] Termin „syriacka” odnosi się głównie do języka, ale dla uniknięcia skojarzeń z „syryjskim”, mówię o „syrjackich” Kościołach.
scullytailedsquirrel