Polityka gospodarcza
Temat: polityka gospodarcza. Problemy i kierunki rozwoju
PG to:
- realizowanie teorii ekonomii w praktyce
- związek polityka/gospodarka
- sterowanie gospodarką by utrzymać władzę/ reelekcja (cykl koniunkturalny tyle ile władza = 4 lata)
I – zdobyć władzę
II – utrzymać
III – doprowadzić do reelekcji
Lata 80-te thatcheryzm – wbrew elektoratowi
Rząd PiS – becikowe, polityka socjalna
Polska system podatkowy:
- ostatnia kampania 3 x 15 PIT, CIT, VAT
- obecnie 18 i 38% osoby fizyczne, 19% osoby prawne
Celem PG może być nie tyle rozwiązywanie problemów społeczeństwa, lecz utrzymanie władzy (już nie tylko gospodarczej) nawet za cenę kondycji gospodarczej
Świadome oddziaływanie jej podmiotów na gospodarkę za pomocą określonych narzędzi i środków, służących do osiągnięcia założonych przez jej podmioty celów w otoczeniu uwarunkowań doktrynalnych, wewnętrznych i zewnętrznych:
- wewnętrzne:
1. kapitał ludzki (struktura wiekowa i struktura wykształcenia)
2. zasoby naturalne
3. zasoby materialne (dobra wspólne)
- zewnętrzne:
1. położenie geograficzne
2. uczestnictwo w blokach integracyjnych, regionalnych
3. obecność w mnd. Blokach gospodarczych
Polska jest:
Od ’86 - MFW
Od ’95 – WTO
Od ’96 – OECD
Cechy PG:
- kształtuje państwo w sposób świadomy, bezpośredni lub pośredni
- PG to oddziaływanie, wpływanie państwa na gospodarkę
- państwo oddziałuje na gospodarkę by osiągnąć cele, zmieniać, stymulować i racjonalizować działalność gospodarczą
- PG i jej cele związane są z określonym, unikalnym dla danego kraju kontekstem historycznym, instytucjonalnym, społecznym i instrumentalnym
- oddziaływanie to oparte jest na prawach ekonomicznych oraz zachodzi w określonym czasie
Zadania PG:
- problem ingerencji państwa w gospodarkę
- ile rządu w gospodarce
Problem
Co jest źródłem nieefektywności w gospodarce: rynek czy państwo?
Zasadniczo państwo ingeruje ze względu na zawodność rynku
Balcerowicz – stanowisko liberalne, popiera idee banku centralnego
Kołodko – zawodny rynek, najważniejsza sfera budżetowa, podejście socjalne, bez banku centralnego, ważniejszy niski poziom bezrobocia, kosztem inflacji
Liberałowie:
- przede wszystkim rynek
- każdy odpowiedzialny za swój los
- podatek liniowy
Socjaliści:
- państwo
- zmniejszyć różnice w dochodach
- progresja
„ Socjalizm to równe dzielenie biedy, a kapitalizm nierówne dzielenie bogactwa” – M. Kissinger
PG: polityki makroekonomiczne i polityki mikroekonomiczne
Polityki makroekonomiczne:
· Polityka finansowa (budżetowa), w tym:
- polityka przychodowa, w tym fiskalna (podatkowa)
- wydatkowa
- zadłużeniowa
· Polityka pieniężna, w tym:
- polityka stóp %
- polityka rezerw obowiązkowych
· Zagraniczna polityka gospodarcza, w tym:
- polityka kursowa
- polityka handlu zagranicznego w tym polityka celna
- międzynarodowa polityka gospodarcza
Przykład: wolność gospodarcza a wzrost gospodarczy
- indeks wolności gospodarczej Fundacja Heritage i „ The Wall street Journal”
· Polityka handlowa
· Obciążenia fiskalne rządu
· Interwencje rządowe w gospodarkę
· Polityka pieniężna
· Przepływy kapitałowe
· Bankowość i finanse
· Płace i ceny
· Prawa własności
2007 -> indeks wolności gospodarczej
1. Hongkong
2. Singapur
3. Australia
4. USA
5. Nowa Zelandia
6. WB
7. Irlandia
8. Luksemburg
9. Szwajcaria
10. Kanada
Polska -> 2005 – 41 miejsce, 2007 – 87 miejsce
Cele polityki gospodarczej:
· Ekonomiczne (dążenie do długotrwałego wzrostu gospodarczego, wygładzanie wahań cyklu koniunkturalnego, zapewnienie dobrobytu i stabilizacji gospodarki, wzrost mierzony w PKB)
· Społeczne (oprócz dobrobytu, walka z wykluczeniem i marginalizacją społeczną oraz korygowanie pierwotnego podziału dochodów poprzez uzupełnienie dochodów, transferów lub ich ograniczanie poprzez wyższe podatki)
· Polityczne (kiedy założenia ideologiczne mają prymat nad regułami rynku, gospodarki np. gospodarka centralnie – planowana)
1967 RFN, ustawa o stabilności i wzroście, magiczny czworokąt celów PG, 4 cele:
Magiczny czworokąt:
- wzrost PKB (wzrost inflacji kiedy jest dynamiczny)
- zatrudnienie
- stabilne ceny (niski poziom inflacji, rządy prawicowe)
- równowaga w bilansie płatniczym (strumień dóbr i usług)
Te 4 cele są nie do osiągnięcia w okresie długim. Politycy zastanawiają się, jak mają być te 4 cele najdłużej utrzymane.
Inflacja: - wysoka – rządy lewicowe
- niska – rządy prawicowe
Efekt ballasy Samuelsona – poziom cen wielu dóbr w krajach o dużej produkcyjności pracy jest wyższy niż poziom cen takich samych dóbr w krajach o małej produkcyjności pracy (w szczególności chodzi tu o dobra niehandlowe). W efekcie, realny kurs walutowy w krajach bogatych jest zwykle wyższy niż 1. Inaczej mówiąc, kraje te są „droższe” niż kraje biedne, a ich waluty są „przewartościowane”
Wzrost PKB
PKB= C + I + G + Nx
Konsumpcja inwestycje wydatki rządu różnica między eksportem a importem
PKB – jest miarą tylko wzrostu, a nie rozwoju gospodarki
Np. Chiny – duży PKB, a w klasyfikacjach niżej niż inne państwa rozwijające się, od kilku lat mają problem z wyższą inflacją
Zjawiska przegrzania gospodarki:
· Nierównowaga wewnętrzna – wzrost dynamiczny cen jest inflacjogenny
· Nierównowaga zewnętrzna – pogłębiający się deficyt na rachunku obrotów bieżących
- ’97 – AWS- UW – wysokie bezrobocie, schładzanie gospodarki aż za bardzo
Państwa wysokorozwinięte – postęp technologiczny, rozwijają się wolniej od państw rozwijających się, gdzie jest wysoki wzrost PKB
PNB - miara wartości wszystkich dóbr i usług finalnych wytworzonych przez obywateli danego państwa oraz przez osoby prawne z siedzibą na jego terenie niezależnie od tego, czy podmioty te działają w kraju, czy za granicą. Pomijane są dochody obcokrajowców w danym państwie.
Zatrudnienie
- osoby zdolne do pracy
- walka z bezrobociem strukturalnym – niedoskonała struktura państwowa
Bezrobocie naturalne – 5-6 %, korzystne, w Polsce ok. 8 %, równowaga na rynku pracy
Stabilne ceny
Są zadanie banku centralnego, cel poprzez niską inflację, pozwala zaplanować strategię, działanie, wzbudzenie jak największego optymizmu
Inflacja CPI – indeks cen, spadek wartości pieniądza, jest koszykiem dóbr i usług, w Polsce – klasycznie w koszyku są np. pyry i cebula
Inflacja netto – poziom cen bez wzrostu cen paliw i żywności, zwana inflacją bazową, głównie stosowana dla celów banku centralnego
HICP – zharmonizowany – indeks cen konsumpcyjności, jest to średni poziom inflacji z ostatniego roku, CPI jest zawsze wyższe niż HCPI
HICP do strefy euro, średni poziom z ostatnich 12 miesięcy
Geneza inflacji:
- inflacja popytowa (nierównowaga na rynku pomiędzy popytem a podażą)
- inflacja kosztowa (przez wzrost kosztów produkcji, np. kiedy wzrastają ceny paliw)
- inflacja popytowo – kosztowa
Ze względu na wysokość inflacji:
- pełzająca (2-3 %)
- umiarkowana ( do 10 %)
- galopująca ( do 100 %)
- hiperinflacja (powyżej 100 %)
Równowaga w bilansie płatniczym:
Bilans płatniczy – wszystkie operacje między rezydentem krajowym a zagranicznym
Magiczny pięciokąt – czworokąt + sprawiedliwy podział dochodów i wydatków
Magiczny sześciokąt – m. pięciokąt + polityka ekologiczna (ekorozwój)
Im państwo bardziej rozwinięte tym bardziej zwraca uwagę na ekorozwój
Rodzaje celów:
· Cele systemowe (łady gospodarczego)
· Cele procesowe:
o Stabilizacyjne (np. wzrost gospodarczy)
o Podziałowe (podział dochodu)
· Cele strukturalne (zmiana struktury gospodarki)
Mierniki jakości realizacji celów PG:
Pięciokąt stabilizacji makroekonomicznej
1. PKB – roczne stopy wzrostu realnego PKB (powiązane z inflacją)
2. U – stopa bezrobocia (w porównaniu do roku poprzedniego)
3. HICP – roczna stopa inflacji
4. G – bilans skonsolidowanego sektora finansów publicznych (zadłużenie jednostek samorządu terytorialnego, deficyt, 3% PKB – deficyt budżetowy, 60% dług publiczny)
5. CA – saldo bilansu obrotów bieżących
Zadania PG
„między centralnym planowaniem” a „stróżem nocnym” – rola państwa w gospodarce
Niesprawności wolnego rynku:
· Problemy nieefektywności gospodarki rynkowej
· Problemy niehumanitarności gospodarki rynkowej
· Problemy niestabilności gospodarki rynkowej
1. Nieefektywność gospodarki rynkowej
Wolny rynek – monopolizacja, powstają kartele, żeby przeciwdziałać państwo wprowadza politykę konkurencyjności
Zakaz nadużywania pozycji dominującej, zakaz zmowy cenowej, Polska + UE = wspólna polityka konkurencji
Polityka substytucji – gdy sektor prywatny nie jest zainteresowany produkcją pewnych dóbr, to wtedy państwo musi to zapewnić bo są pożądane z punktu widzenia ludzi, ale są nieatrakcyjne dla rynku prywatnego
Polityka uzupełniania rynku o odpowiednie przepisy
2. Niehumanitarność
Dla bezrobotnych, ulgi podatkowe, renty i emerytury, składki zdrowotne -> często niesprawane
Polityka humanizująca – zapewnienie demokratyzacji praw pracowniczych (od państwa zależy między innymi wynagrodzenie, przepisy BHP, urlopy…)
3. Niestabilność
Występuje w sytuacji kryzysu i spadku koniunktury, ma znaczenie w okresie krótkim – należy reagować na to co się dzieje teraz
Cykl koniunkturalny (dno, recesja, musi zadziałać polityka stabilizacyjna)
Polityka stabilizacyjna – odpowiada za niwelowanie wahań koniunktury, jej instrumentem -> zarządzanie popytem
Polityka wzrostu gospodarczego – stwarzanie instrumentów, klimatu dla długotrwałego wzrostu gospodarczego
Polityka strukturalna – ochrona upadających przemysłów i wspieranie nowych gałęzi przemysłu
Teorie PG
1. Klasyczna „normatywna” teoria PG
2. Współczesna szkoła wyboru publicznego
1. Zakładała istnienie podmiotu polityki – polityków, którzy działają w imieniu jednolitej, niezróżnicowanej masy społecznej, społeczeństwa
2. Zakłada istnienie polityków i ich działanie w imieniu zorganizowanych grup społecznych – bezrobotni, rolnicy, sfera budżetowa, emeryci, renciści, przedsiębiorcy
W zależności od tego, do kogo polityk formułuje działanie, programy, cele polityki będą różne
HDI – wskaźnik rozwoju społecznego (Human Development Index)
Elementy HDI:
- PKB – per capita
- średnia długość życia
- wskaźnik wykształcenia
Norwegia, Japonia – najdłużej żyją
Solaryzacja – dostęp do szkolnictwa
Bhutan – b. biedny, ale wysoki wskaźnik szczęścia
HDI 2007 państwa wysoko rozwinięte:
1. Norwegia
2. Islandia
4. Irlandia
5. Szwecja
6. Kanada
7. Japonia
37) Polska
HDI – państwa średnio rozwinięte
64. Libia
65. Rosja
66. Macedonia
HDI –słabo rozwinięte, miernik rozwoju gospodarczego powstał w ’91 roku
PKB – miernik wzrostu gospodarczego, suma dóbr i usług finalnych wytworzonych w danym roku, w danym kraju. Niedoskonały, ponieważ:
- nie uwzględnia kosztów związanych ze zniszczeniem środowiska
- nie uwzględnia szarej strefy w gospodarce
- nie uwzględnia czasu wolnego jako dobra
PKB per capita – mierzone parytetem siły nabywczej, pokazuje różnicę w dochodach pomiędzy osobami oraz siłę nabywczą (ile za dany dochód możemy zdobyć dóbr i usług w danym państwie)
Standard hamburgera – Big Mac Index
Niedowartościowane są rynki wschodzące
Dochód na mieszkańca wg parytetu siły nabywczej (ceny stałe) w krajach OECD
- Luksemburg
- polska 47 %
GINI INDEX
Twórca Corrado Gini
GINI INDEX jest miarą nierówności w dystrybucji dochodów w społeczeństwie
państwa wysokorozwiniętego – mała grupa bogatych, liczna klasa średnia
- wskaźnik GINI w Europie:
- najwyższy w Rosji
- Polska po środku
Najmniejszy Belgia, Czechy, Szwecja
Ameryka Południowa – najwyższy
Subiektywny wskaźnik szczęścia – SWB
Bada zadowolenie danego narodu z jakości życia, poziomu szczęścia
Najwyższy wskaźnik – Bhutan
Od 1972 – wskaźnik Narodowego szczęścia Brutto
1. Rozwój ekonomiczny
2. Ekologia
3. Tradycyjna kultura
4. Wzmocnienie rządów
10 najszczęśliwszych narodów:
1. Dania
2. Szwajcaria
3. Austria
4. Islandia
5. Bahamy
6. Finlandia
7. Szwecja
8. Bhutan
9. Brunei
98) polska
Najmniej szczęśliwe kraje:
176) Kongo
177) Zimbabwe
178) Burundi
Krzywa Lorentza –obrazuje nierówności w rozkładzie dochodów
Istnieje linia całkowitej równości rozkładu dochodu w danym społeczeństwie, jest nią przekątna kwadratu – każdy członek społeczności (gospodarstwo domowe) dysponuje identycznym dochodem
Kształt tej krzywej może podlegać korekcie po zastosowaniu instrumentów polityki redystrybucyjnej przez dane państwo (podatki, transfery socjaln...
dawwoo