XVI-XVII w., była ich wielofunkcyjność. Na działce znajdował się kompleks budynków zawierających pomieszczenia, w których właściciel- wraz z rodziną i domownikami- mieszkał (budynek frontalny), pracował (w przyziemiu budynku frontowego)oraz przechowywał swój dobytek (w piwnicy, na wyższych kondygnacjach, na poddaszu), niezależnie od tego, czy był to dom kupca, czy rzemieślnika. Nawet rezydencje patrycjuszy w programie swym uwzględniały pomieszczenia handlowo-reprezentacyjne i magazynowe.
Głównym elementem zabudowy był budynek znajdujący się przy ulicy i bezpośrednio z niej dostępny, a zajmujący całą szerokość działki. Dzięki takim budynkom rynek i pobliskie ulice uzyskiwały pierzeje zwarte. Elementami pozostałymi były oficyny, usytuowane przy bocznej granicy działki oraz oficyna poprzeczna, znajdująca się w głębi działki. Jeśli długość działki była równa szerokości bloku, owa oficyna poprzeczna tworzyła pierzeje ulicy znajdującej się na tyłach bloku zabudowy. W oficynie bocznej znajdowały się niektóre pomieszczenia gospodarcze, np. kuchnia. Mieszkała tutaj również służba i czeladź, mieściły się w niej łaźnie dla domowników, pomieszczenia dla hodowanych zwierząt itd. Oficyna boczna połączona była z pomieszczeniami znajdującymi się na piętrze budynku frontowego bezpośrednio, bądź za pośrednictwem krytej galerii (połączonej z podwórzem schodami), wiodącej także do ustępu, a niekiedy także do oficyny poprzecznej. Gdy nie było oficyny bocznej, galeria łączyła, wzdłuż muru granicznego, piętro domu frontowego z piętrem oficyny poprzecznej W oficynie poprzecznej znajdowały się dodatkowe pomieszczenia mieszkalne, produkcyjne i przede wszystkim magazynowe.
Fronty poszczególnych domów były zazwyczaj wąskie i miały od 6-8 m. W XV w. kamienice były dwutraktowe. Już w końcu wieku XV rozpoczęto pogłębianie zabudowy działek przez dostawianie od tyłu kamienicy frontowej trzeciego traktu. Zjawisko to staje się typowe w XVI i XVII w., oddziałując silnie na rozplanowanie nowo stawianych domów. Dotyczy to zwłaszcza domów rzemieślniczych, w których obszerna izba tylna, tzw. „na zadzi", była głównym pomieszczeniem produkcyjnym i reprezentacyjnym. Zapewne tu przyjmowało się klientów, omawiało zamówienia itd.
Prawdopodobnie inną funkcję pełniła izba tylna w domach kupieckich, zwłaszcza w kamienicach północnej RP, gdzie reprezentacyjnym pomieszczeniem, w którym załatwiano transakcje handlowe, była niezwykle obszerna sień, zajmująca niekiedy całą szerokość domu, najwyższa ze wszystkich pomieszczeń, również bogato zdobiona (np. kamienica „Pod Lwem" w Toruniu).
W układach wielopasmowych wznoszono jedną lub więcej izb w trzecim trakcie, a znane są również przykłady narastania większej liczby traktów. Pogłębianie zabudowy powodowało wydzielenie traktów wewnętrznych, nieoświetlonych, przeznaczonych na klatki schodowe lub urządzenia gospodarcze i grzewcze.
Bardzo wiele kamienic nie było tworem jednorodnym (np. Toruń, Kraków, Zamość). Powstawały one etapami i bardzo często w konstrukcji drewnianej, wymienianej stopniowo na ściany murowane. Dotyczy to zwłaszcza izb w trzecim trakcie w parterowych domach miejskich, które w okresie XVI-XVII w. przebudowano z drewnianych na murowane. W większości miast małych i średnich przeważała zabudowa drewniana.
Po 1500 r. następuje zróżnicowanie zabudowy miejskiej pomiędzy Polską południową i północną. Na terenie Małopolski widoczne są powiązania kulturowe i obyczajowe z terenami Śląska, Czech, Moraw i południowo-wschodnich Niemiec, natomiast w Polsce północnej, zwłaszcza na Pomorzu, na rozpowszechniający się typ zabudowy bardzo silnie oddziaływują wpływy północnoeuropejskie, zwłaszcza z Niderlandów.
Cechą charakterystyczną kamienicy mieszczańskiej na obszarze północnej Rzeczypospolitej była niezwykle obszerna i wysoka sień, zajmująca całą szerokość frontowej części kamienicy, która pełniła funkcje handlowo- reprezentacyjne. Brak jest tutaj charakterystycznej dla Polski południowej „izby na zadzi" (związanej na tych terenach- jak się wydaje- przede wszystkim z domami rzemieślników). Geneza tego typu kamienicy sięga średniowiecza, lecz w okresie Odrodzenia zmieniła się dość zasadniczo jego funkcja. Dawna kamienica- spichrz nabiera charakteru mieszkalno- reprezentacyjnego. Funkcje magazynowe przejęły budynki w głębi działki, gdzie pojawił się murowany spichrz z wjazdem na podwórze. W większych miastach północnych (Toruń, Gdańsk i in.) przeważały kamienice szczytowe, trójtraktowe, np. gdańska kamienica „Pod Lwem".
lubiejaszczury