malarstwa katakumbowego oraz rozwiązań spotykanych mozaikach zachowanych w rzymskiej bazylice Santa Maria Maggiore.
Sztuka wczesnochrześcijańska Wschodu
Plan domu chrześcijan w Dura Europos (baptysterium - podłużne pomieszczenie w prawym górnym rogu)
Mozaika z kościoła w Tabgha w Izraelu (V wiek)
Sztuka wczesnochrześcijańska Wschodu rozwijała się na terenie Syrii i Palestyny. Nad rzeką Eufrat, w Dura Europos znaleziono najstarszy znany przykład świątyni chrześcijańskiej. Był to tzw. Dom kościoła, prywatny budynek służący rzymskim legionistom do sprawowania liturgii. Pomieszczenia wokół wewnętrznego dziedzińca pełniły nowe funkcje związane z potrzebami chrześcijan. Odnaleziono fragmenty basenu z baldachimem w pomieszczeniu służącym jako baptysterium, salę zebrań z podium dla biskupa, salę katechumenów. W ruinach zburzonego przez Persów miasta odnaleziono starsze niż większość zachowanych w katakumbach malowideł. Przedstawiono na nich np. postać Dobrego Pasterza, scenę uzdrowienia paralityka, przejście Piotra po wodzie.
W odkrytych grobowcach w Palmiry odnaleziono reliefy ukazujące rzymskie boginie zwycięstwa, uskrzydlone Wiktorie, podtrzymujące medaliony z podobizną zmarłych. Istnieją przypuszczenia, że stosowany sposób ukazania zmarłego rozwinięto w ikonografii w wizerunek Zbawiciela przedstawianego na tarczy lub medalionie podtrzymywanym przez aniołów. Najstarsze sarkofagi z takim przedstawieniem postaci Jezusa zostały wykonane z marmuru greckiego używanego przez artystów syryjskich.
Najstarsze odnalezione manuskrypty najprawdopodobniej powstały w Antiochii lub w Konstantynopolu. Najbardziej znana jest Wiedeńska Genesis przechowywana w Bibliotece Narodowej w Wiedniu. Jej powstanie datowane jest na VI wiek choć trwają spory czy powstał na początku, czy w drugiej połowie tego stulecia. Iluminacja przedstawia następujące po sobie sceny bez ich rozdzielenia. Taka kontynuacja jest typowa dla sztuki rzymskiej ale roślinność i zwierzęta (np. wielbłądy) występujące na ilustracji są typowe dla okolic położonych we wschodniej części imperium. Biblijny tekst manuskryptu zapisany został w języku greckim. Podobnie wyglądają dwa inne znane manuskrypty: Ewangeliarz z Sinope i Ewangeliarz z Rossano. Odkryto także pochodzące z końca VI wieku manuskrypty zapisane w języku Syryjskim. Ich ilustracje wykonane są w podobnej stylistyce. W Bibliotece Laurenziana we Florencji znajduje się tzw. Kodeks Rabuli. Jest to najstarszy, zachowany w całości ewangeliarz. Został skopiowany przez syryjskich artystów w klasztorze św. Jana w Zagha (Mezopotamia). Ukończono go w 586 r. W scenie Ukrzyżowania ukazano Chrystusa w monarszym stroju - długiej purpurowej tunice z złotymi pasami. Ubiór i otwarcie oczu symbolizują triumf życia nad śmiercią. Ilustracja Wniebowstąpienia ukazuje Jezusa w owalnej mandorli unoszonej przez aniołów. Są to motywy, które weszły do ikonografii chrześcijańskiej i często pojawiały się w sztuce romańskiej na zachodzie Europy.
Znane są zapiski z IV wieku mówiące o istnieniu w tym czasie obrazów tablicowych. Najprawdopodobniej nie przetrwały do naszych czasów. Odkryto ikony datowane na VI - VIII wiek. Wykonane były techniką enkaustyki, sposób malowania i technika ich wykonania jest wspólna z ...
8. EGIPT-EBUNEMA
m
9. BAZYLIKA WCZESNOCHRZEŚCIJAŃSKA
Sztuka wczesnochrześcijańskąlJlsztuRą : starochrześcijańska - sztuka pierwszych chrześcijan, wyrażająca ich przynależność religijną, powstająca w basenie Morza Śródziemnego. Przyjmowany zasięg czasowy jest różny. W najszerszym rozumieniu sztuka wczesnochrześcijańska obejmuje okres od II do VII wieku; w węższym, stosowanym m.in. przez André Grabara, obejmuje lata ok. 220-395 (czyli okres od pojawienia się pierwszych znanych przykładów sztuki chrześcijańskiej do podziału cesarstwa rzymskiego na część wschodnią i zachodnią).
Zabytki architektury sprzed 313 roku, które można powiązać z kultem chrześcijańskim, są nieliczne. Najważniejszą przyczyną był fakt, iż chrześcijaństwo było wówczas nielegalne.
Do sprawowania obrzędów nie był także potrzebny specjalny budynek; wierni zbierali się w prywatnych domach, przekazywanych na użytek wspólnoty (tzw. domus ecclesiae)..
Przykładem jest dom w Dura Europos z III wieku, w którego ruinach odnaleziono fragmenty basenu z baldachimem. Pomieszczenie to interpretowane jest jako baptysterium, a zdobione jest częściowo zachowanymi malowidłami, m.in. z postacią Dobrego Pasterza, sceną uzdrowienia paralityka, przejściem Piotra po wodzie. Podobne domy odkryto w Ostii, Lullingston w Anglii, Kirkbize w Syrii.
Po ukazaniu sie edvktu mediolańskiego religia została objęta patronatem cesarstwa. Za sprawą Konstantyna Wielkiego, jego matki Heleny oraz wielu ich naśladowców (biskupów i miejscowych wspólnot) powstały liczne budowle.
Fundowane budowle oparte były na rzymskich wzorcach. Przeważały podłużne bazyliki, wzorowane na rzymskich bazylikach handlowo-sądowych. Świątynie chrześcijańskie nie mogły bowiem czerpać z modelu świątyni pogańskiej, ze względu na różne funkcje (w pogańskiej świątyni kult sprawowano na zewnątrz, nie była ona przystosowana do gromadzenia wiernych wewnątrz). Od samego początku występowały także budowle na planie centralnym, związane najczęściej z kultem świętych męczenników (tzw. martyria) oraz baptysteria. Architektura budowli wznoszonych przez rodzinę cesarską była naśladowana w całym imperium. W ten sposob ukształtowały sie dwa typy powszechnie przyjętego budynku kultowego:
* 12
lubiejaszczury