KRAJOBRAZ.doc

Wykład 1 19.02.07

KRAJOBRAZ: to scalony obraz środowiska naturalnego i antropogenicznego. To jedna fizjonomia.

KRAJOBRAZ NATURALNY  jest odzwierciedleniem kompleksów abiotycznych. Powstał w wyniku oddziaływania sił przyrody.

KRAJOBRAZ KULTUROWY: jest wynikiem oddziaływania człowieka na krajobraz naturalny. Odzwierciedla historię, wiedzę i zaradność społeczeństwa.

Badaniami krajobrazu kiedyś zajmowali się geografowie. Wg nich krajobraz to geokompleks; w ujęciu typologicznym to układ hierarchiczny: zespół elementów niższego rzędu, tworzy elementy wyższego rzędu.

Geografia fizyczna kompleksowa (geoekologia)

Krajobraz inaczej to ponadsystemowy poziom organizacji populacji.

Fizyka

-fale magnetyczne

-kwarki

-cząstki elementarne (proton, neutron)

Chemia

-atomy

-cząsteczki (tlen, alkohol)

-makrocząsteczki (białko, hemoglobina, chlorofil itp.)

Biologia

-komórka

-organizmy wielokomórkowe à kolonia

Ekologia ogólna

-organizmy wielokomórkowe à kolonia

-populacja

-biocenoza

-ekosystem

Ekologia krajobrazu

-ekosystem

-fizjoarenoza

-kkf (krajobrazowy kompleks fizjocenoz)

-krajobraz

: makroregion, podprowincja, prowincja, dział

Ochrona przyrody

-biom – odpowiada klimatowi w danej strefie klimatycznej istnieje 8 typów biomów.

-biosfera – to cała przestrzeń przyrodnicza kuli ziemskiej, jest wykorzystywana do życia przez wszystkie organizmy żywe. Jest 5 królestw

Astronomia

-układ słoneczny

-galaktyka

-skupisko galaktyk

-wszechświat

Astrologia

Ekologia krajobrazu – termin ten wprowadził Ernest Troll w 30’ XXw. Jest nauką młodą.

Krajobrazu nie da się zafałszować.

ARCHITEKTURA KRAJOBRAZU  to nauka o kompozycji abiotycznych, biotycznych i antropogenicznych składowych krajobrazu. To umiejętności komponowania i badania.

W Polsce mamy 4 klasy krajobrazu naturalnego są to:

-niziny

-wyżyny

-góry

-doliny i obniżenia .

Klasy dzielą się na rodzaje, a te na gatunki.

KRAJOBRAZ

ànizinny

*krajobrazy równinne i faliste, o bardzo małych deniwelacjach terenu. Charakterystyczne są krajobrazy Mazowsza

*krajobrazy pagórkowate o wyraźnym zróżnicowaniu rzeźby terenu, ale o niewielkim wzniesieniu ponad poziom morza, do 200m. występują na pojezierzu Rawskim i P. Ełckim.

*krajobrazy wzgórzowe – występują na Pojezierzu Suwalskim. Deniwelacje do kilkudziesięciu metrów deniwelacji względnej.

àwyżynny

*krajobrazy lessowe; podatne na erozje, charakteryzuje je gęsta sieć wąwozów. Wyżyna Lubelska, Roztocze Zach, Płaskowyż Płosowicki

*krajobraz węglanowy i gipsowy(à ten występuje tylko w Niecce Nidziańskiej; Jaskółcze Ogony to kryształy z gipsu). Zaś ostańce ze skał węglanowych wystają ponad teren np. Jura Krakowsko – Częstochowska. Elementy spotykamy na Roztoczu Środkowym.

*krajobraz glinokrzemianowy i krzemianowy. Krzemianowy występuje tylko w  Górach Świętokrzyskich (gołoborza) a  glinokrzemianowy na terenie Karpat, ale bez Tatr, na pogórzu.

àgórski

*krajobraz średniogórski: występuje w znacznych partiach Beskidów, Bieszczad, Sudetów.

*krajobraz wysokogórski – tylko Tatry

àdolinowy i obniżeń

*krajobraz zalewanych den dolin ->rys

*krajobraz taras (tarasów) nadzalewowych

*krajobraz obniżeń denudacyjnych

*krajobraz równin bagiennych

T. nadzalewowy (dolina Bugu, Wieprza, Warty)

-16 tys lat temu: rozwój cywilizacji. Krajobraz zamieszkiwały dobre lub złe duchy.

-6-9 tys: etap wyspowego przekształcenia krajobrazu; wyspy uprawiane przez człowieka.

-2-3tys: strefowe przekształcenia krajobrazu, wyspy rolnicze przekształciły się w strefy. Powstały wyspy osadnicze.

-200 lat temu: początek strefowej industrializacji (uprzemysłowienia) i wyspowego skażenia krajobrazu. To XIX. Powstały ośrodki przemysłowe, jest rewolucja przemysłowa. Wschodnie Wybrzeże USA, Zagłębie Ruhry czy Zagłębie Śląskie.

-100 lat temu: początek globalnego przekształceni środowiska.

Lata 80’ XXw: w Polsce jest 27 stref OEZ (Obszary Ekologicznego Zagrożenia) zajmowały 11%powierzchni Polski, żyło w nich 30% Polaków. Współczesne normy na tych obszarach były przekroczone kilkadziesiąt lub kilkaset razy.

Obszary E.Z na Lubelszczyźnie

1)Chełmsko – Rejowiecki  - pyły z cementowni, 80ton pyłu na 1 ha na rok

2)Tarnobrzeski: siarka, CS2- siarczek węgla, siarkowodór, dwutlenek siarki

3)Puławski – to Zakłady Azotowe, tlenki azotu, NH3 – amoniak. Zanieczyszczenie lasów sięga aż do Lubartowa; obszar śmierci lasów to kilka km2.

Działania Ochrony Środowiska doprowadziły do zlikwidowania OEZ, zasięg zanieczyszczeń został zminimalizowany, normy nie są przekraczane.

30lat temu: strefowa likwidacja skażeń, rekultywacja terenów zdegradowanych.

1972r – I światowa konferencja poświęcona Ochronie Środowiska. ONZ. Początek ekorozwoju – rozwoju zrównoważonego.

1992r – konferencja ONZ „Szczyt Ziemi” w Rio de Janeria, przyjęto Agendę 21, w której zawarta została zasada kształtowania środowiska, którymi kraje maja się kierować przy rozwoju. Uchwalono konwencję klimatyczną i konwencję o różnorodności biologicznej ( zatrzymać wyginiecie, ochrona dziedzictwa gatunkowego planety).

STOPIEŃ ANTROPOGENICZNYCH PRZEKSZTAŁCEŃ

1)krajobraz pierwotny

2) krajobraz naturalny: ślady człowieka są niewidoczne np. w strefach Amazonii, Arktyki, Antarktydy, w niedostępnych pasmach gór. W Polsce w strefach ochrony ścisłej w P.N.

3) krajobraz prawienaturalny: ślady działalności człowieka stanowią niewielki udział do ogółu P.N

4) krajobraz półnaturalny: elementy przyrodnicze i kulturowe pozostają w równowadze

5) krajobraz kulturowy harmonijny: dominują krajobrazy rolnicze z wyspami osadniczymi i elementy naturalne

6) krajobraz kulturowy dysharmonijny: elementy naturalne to niewielki dodatek

7) krajobraz zdewastowany – antykulturowy: środowisko przyrodnicze jest zniszczone, brak harmonii, liczne konflikty miedzy gospodarczymi sposobami ……

Wykład 2 26.02.07

Wskaźniki harmonii krajobrazu

1)zgodność struktury i kształtu

2)zgodność lub podobieństwo materiału

3)kontynuacja dziedzictwa kulturowego, tradycja miejsca

4)zgodność, harmonia funkcji

5)zgodność kolorystyczna, harmonia barw

6)zgodność faktury (powierzchnia)

Wystarczy aby jedna cecha  z powyższych się nie zgadzała i już niszczy ona harmonię.

OCENA STOPNIA ANTROPOGENICZNEGO PRZEKSZTAŁCENIA KRAJOBRAZU

I 1)metoda polega na ocenie udziału różnych form pokrycia terenu na danym obszarze – analiza zdjęć lotniczych, map, planów.

Mierzymy powierzchnię zajmowaną przez formy naturalne lub zbliżone do naturalnych – jezioro, lasy, torfowiska na danym terenie. Formy półnaturalne, formy antropogeniczne – zabudowa, drogi, wyrobiska, zwałowiska. Porównując udział % między tymi 3 można obliczyć ich ranking wg przekształcenia antropogenicznego.

2)ważnym elementem oceny naturalności krajobrazu jest wielkość poszczególnych form użytkowania terenu i ich kształt.

W krajobrazie naturalnym nie ma linii prostej – to człowiek ją wprowadził.

Analiza kształtu poszczególnych płatów – obliczamy proporcje między długością linii prostych i linii falistych na badanym obszarze. Te linie proste to nie tylko drogi, ale też linie styku form pokrycia i użytkowania terenu np. linia styku lasu i łąki, lasu i torfowisk.

Podział linii stykowych

1)naturalne – woda/ szuwar, szuwar/torfowisko, torfowisko/las

2)półnaturalne – woda/ łąka, torfowisko / łąka, las/ pole

3)antropogeniczne – łąka/ pole, pole / droga, pole / zabudowa

3)wielkość płatów – średnia powierzchnia o takiej samej formie terenu. Krajobraz naturalny = rozległe obszary o takiej samej formie pokrycia, człowiek rozcina te naturalne struktury przyrodnicze à fragmentacja krajobrazu

II polega na analizie panoramiczej

Widok – to fragment krajobrazu rejestrowany przez obserwatora w jednym polu widzenia (bez poruszania głową)

Panorama –sekwencja sąsiadujących ze sobą widoków

Oceniamy udział linii prostych w kompozycji panoramy

-plany

-płaty

-linie

-obiekty (czasem zredukowane do punktu) – pojedyncze drzewa, skały, domy

Zaznaczamy i mierzymy długość wszystkich linii prostych i falistych na panoramie, odczytujemy  wskaźnik przekształcenia, a później porównujemy panoramy – która jest silniej przekształcona.

Autor modelu – prof. Janusz Janecki

A pierwszej metody – prof. Chmielewski.

Powinniśmy zróżnicować linie na  twarde i miękkie

-im więcej miękkich i falistych, tym większy stopień naturalności krajobrazu

-kompozycja harmonijna monotonna – gdy brak w panoramie punktów zatrzymujących wzrok

-ciekawsze efekty oprócz planów i płatów są obiekty skupiające naszą uwagę = dominanty(element panoramy wyróżniający się wysokością lub wielkością)/ akcent(wyróżnia się kształtem lub barwą)

subdominanty- elementy wyróżniające się wielkością, ale mniejsze od dominantów.

Możemy wyróżnić w krajobrazie wnętrza krajobrazowe –ich elementy to:

1)podłoże – łąka, lustro jeziora

2)ściany wnętrza – ściany doliny, lasu, budynków

3)sklepienie – nieba, korony drzew

TEORIA STRUKTURY I FUNKCJONOWANIA PRZESTRZENI PRZYRODNICZEJ

Przestrzeń przyrodnicza to przestrzeń wykorzystywana do życia przez organizmy żywe.

Różne dyscypliny próbują analizować strukturę przestrzeni przyrodniczej poprzez wyodrębnianie hierarchicznie zorganizowanych w niej systemu jednostek. Największe doświadczenie ma geografia fizyczna kompleksowa.