WYKŁAD 1
Normy- nakazy, zakazy (konkretne)
Normy moralne- odróżniają dobro od zła.
Etyka- to nauka filozoficzna, różni się od filozofii moralności. Etyka
dzieli się na 3 główne nurty:
1)EUDAJMONIZM
2)DEONTONOMIZM
3)PERSONALIZM
Ad 1)
EUDAJMONIZM: określony w starożytnej Grecji, aż do średniowiecza. Etycy
godzili się, że kryterium dobro od zła odróżnia szczęście. Szczęście
→ natura
pyt: Co to znaczy być szczęśliwym?
Odp. Żyć zgodnie z naturą
Z eudajmonizmu wykształciły się 4 kierunki:
hedonizm- żyć zgodnie z naturą to żyć przyjemnie, do przyjemności
prowadzi dobro, a zło prowadzi do nieprzyjemności. Przyjemność:
- zmysłowa
- percepcyjna (myślowa)
Arsytyk z Cyreny „Przyjemne jest to, co jest dobre dla naszych
zmysłów”
Epikur „Najwyższą formą przyjemności jest nie odczuwać bólu”
Demokryt „Bez umiaru nie ma spokoju ducha”
eudajmonizm transcendentny- Platon „Ciało to jest grób dla duszy”
(Idea); „Do szczęścia prowadzi to co prowadzi do świata idei”
Filozofia chrześcijańska „Dobre to co prowadzi do nieba”, „Na ziemi
nie ma szczęścia tylko TAM” (czyt. niebo)
perfekcjonizm- Arystoteles „Żyć zgodnie z naturą znaczy osiągnąć
osobistą doskonałość”, Ciało + dusza
utylitaryzm- szczęście zrelatywizowane do społeczeństwa. Szczęście to
to co prowadzi do korzyści większej grupy osób. To co moralnie dobre
prowadzi do większej dozy poczucia szczęścia większej grupy osób.
PLUSY EUDAJMONIZMU:
+zawsze chodzi o moje szczęście, godność jest uszanowana
+szacunek do własnego rozumienia
MINUSY:
subiektywizm, brak spojrzenia obiektywnego
zmienność (dziś tak, jutro inaczej pojmuje się dobro)
Ad 2.
DEONTONOMIZM: „deontoz”- zakazać; kryterium poza człowiekiem; Norma
moralności jest zgodna z nakazem (dobre) lub zakazem (złe).
→ nakazy pozaziemskie (z zewnątrz, nie z tego świata)
→ nakazy władzy stanowionej (zgodne z prawem)
→ nakaz związany z grupą społeczną
→ nakaz autorytetów
PLUSY:
+obiektywizm
+bezwarunkowość
pominięcie roli jednostki, jej dobrej woli i poznania rozumowego
Normy wg Kołakowskiego:
(-) „Im mniej pewne i im bardziej oddalone są oczekiwane wyniki naszych
zachowań, tym mniej inherentne zło takich czynności daje się
usprawiedliwić”
(-) „Użycie przemocy w obronie może być usprawiedliwione ale im mniej
bezpośrednia przemoc, której my sami jesteśmy obiektem, tym mniej mamy
usprawiedliwień dla użycia przemocy.
(-) „niektóre czynności są bezwarunkowo złe i nie dają się
usprawiedliwić żadnymi możliwymi zyskami, jako, że ich zło inherentne jest
szczególnie wielkie”
(-) są czynności złe ze względu na motywację, „takimi są wszystkie
czynności inspirowane zawiścią i nienawiścią”
(-) „Tylko zadawanie cierpienia jest złem, nie zaś samo cierpienie”
(-) „Cywilizacja nasza byłaby zagrożona rozkładem, gdybyśmy się dali
przekonać, że kryteria dobra i zła już to w ogóle nie dają się
ustalić (...)
Karl R. Popper (1902-1994) „nie zdążaj do zapomnienia szczęścia
środkami politycznymi. Zdążaj raczej do eliminacji konkretnych cierpień”
Deontonomizm heteronomiczny (Kant- niemiecki filozof):
→ świat widzimy nie takim jaki jest ale jakim my go widzimy
→ imperatyw kategoryczny
→ nakaz tkwi w każdym z ludzi na tym świecie „postępuj tak jak gdyby
maksyma Twojego postępowania przez Twoją wolę miała się stać ogólnym
prawem przyrody” (in. nie rób drugiemu co tobie nie miłe)
→ obiektywne, bezwarunkowe, zgodne z rozumem i naszą wolą
→ powszechna świadomość etyczna „niebo gwieździste nade mną i prawo
moralne we mnie”
Ad 3.
PERSONALIZM (persona- osoba)
→ zgodność albo niezgodność danego czynu
→ dobre to co prowadzi do poszanowania osoby ludzkiej
→ XX wiek odwołuje się do Sokratesa, Kanta
→ A. Szweitzer (pianista, filozof)
→ Boecjusz „Indywidualna substancja natury rozumnej”
→ (nawet ludziki z kosmosu mogą być uznane jako „osoby”)
→ godność, odcinają się od warunków godnego życia (nie chodzi o
godność jako dobre imię)
→ Pięć cech godności:
a) przyrodzona (wewnętrzna właściwość człowieka)
b) powszechna (przysługuje wszystkim ludziom)
c)nienabywalna
d)niezmywalna
e) jest czymś zadanym, co trzeba rozwinąć
„Człowiek to byt osobowy, rozumny i wolny, który w pełni zrealizuje
się tylko w miłości do innych”
→ podkreśla społeczny charakter człowieka
Trzy prawa człowieka (inklinacje)”
1.do zachowania życia
2.do przekazania życia
3.do poznania prawdy życia w wolności, życia w społeczeństwie.
Człowiek różni się od przyrody → jeśli nie musisz niszczyć życia to
tego nie niszcz.
nie wszystkich ludzi godność jest taka sama
traktowanie wszystkich na równi jest niesprawiedliwe wobec tych, którzy
dają z siebie więcej
WYKŁAD 2
Składniki czynu moralnego:
1.Przedmiot czyny (co zostało zrobione?)
2.Intencja czynu moralnego (dlaczego to zostało zrobione?)
3.Okoliczności (co?kto?jak?)
INTELEKTUALIZM ETYCZNY- wystarczy wiedzieć co jest dobre aby postępować
dobrze (Sokrates)
Pyt: czy mogę skłamać wtedy, kiedy mam na myśli dobro człowieka?
„Każda półprawda jest całościowym kłamstwem” (przysłowie
żydowskie)
Kłamstwo- podawanie fałszu za prawdę (Lew Tołstoj)
„Mówienie rzeczy fałszywych w niegodziwej intencji” (Stoicy)
„Kłamstwo to wypowiedź fałszywa, naruszająca czyjeś prawo do
prawdy” (H. Grocjusz)
Arystoteles „To wada polegająca na braku umiaru. W wyniku, których
przypisuje się cechy, których się nie posiada lub zauważa się stopień ....
(...?..)
(F. Celine) „Kłamstwo to marzenie złapane na gorącym uczynku”
„Świadome podanie fałszu za prawdę lub prawdy relatywnie niepewnej w
celu zrealizowania jakieś wartości, przy czym okłamywany nie zna prawdy z
zamiarem spowodowania czyjeś szkody”
Rodzaj kłamstw: grube i delikatne
Elementy bez których nie było by kłamstwa:
tam gdzie jest podmiot kłamstwa
świadomość i dobrowolność
tam, gdzie jest odbiorcą kłamstwa
przedmiot (treść) (fałsz podawany za prawdę)
intencja (dlaczego robisz to co robisz?
Nośnik kłamstwa
konflikt wartości (trudna prawda → łatwe kłamstwo)
Kłamstwa nie ma tam, gdzie zabraknie któregoś elementu.
Cechy kłamstwa:
Ciemne, pokrętne, niewyraźne a prawda jasna i prosta
Ekonomia kłamstwa (tam, gdzie kłamiemy tam kalkulujemy, wartościujemy)
Aksjologicznie niejednoznaczne
Skrytość (nieszczerość)
Wielość twarzy kłamstwa (prawda jest jedna)
Skomplikowanie
Dynamiczna kaskadowość
Holistyczny charakter
Jaskrawość zła w momencie zdemaskowania kłamstwa
Charakter czasowy
Charakter indywidualny lub społeczny
Wszystkie rodzaje kłamstwa czynią szkodę kłamiącemu
Sokrates „człowiek skazany jest na kłamstwo. Rodzi i umiera jako
kłamca. Jest aktorem”
A. Kempiński „Społeczeństwo by nie funkcjonowało, gdyby nie
posługiwało się kłamstwem”
Arystoteles „Kłamstwo jest wynikiem ludzkiej niedoskonałości”
Kłamanie a intelektualizm etyczny (...?...), Platon
Dopuszczalność kłamstwa- Puryci „wszelkie kłamstwo jest złe
ALWIN-MMJ30