Choroby łojotokowe skóry są związane z funkcją gruczołów łojowych,
Należących do gruczołów holokrynowych, czyli takich, w których wydzielanie łoju jest związane z rozpadem komórek wydzielniczych. W zdecydowanej większości gruczoły łojowe są związane z mieszkami włosowymi, wyjątek stanowią tzw. gruczoły ektopowe, czyli wolne, występujące np. na wargach.
Gruczoły łojowe są licznie reprezentowane w okolicach łojotokowych:
-na skórze głowy, gdzie są związane z mieszkami włosów terminalnych, długich, a gruczoł łojowy jest duży
-na twarzy oraz w okolicach mostkowej i między łopatkowej: w tych miejscach są związane z mieszkami łojowymi przy włosach pośredniej wielkości,a gruczoły są duże i występują tylko u ludzi.
Na przestrzeni życia człowieka czynność wydzielnicza gruczołów łojowych ulega wahaniom, u noworodków jest wysoka,maleje w wieku wczesno dziecięcym i ponownie wzrasta w wieku pokwitania. Pod koniec wieku pokwitania stabilizuje się, a w wieku dojrzałym powoli się zmniejsza, wyraźniej się zmniejsza. Wydzielanie łoju stymulują androgeny, natomiast hamują estrogeny.
ŁOJOTOK
Istotą łojotoku jest wzmożone wydzielanie łoju skórnego. W obrębie twarzy zmiany obejmują czoło, nos, fałdy nosowo-policzkowe oraz fałdy zauszne. Skóra jest błyszcząca, tłusta,lepka, z rozszerzonymi ujściami gruczołów łojowych i zalegającymi w nich masami łojowo-rogowymi.
Do czynników usposabiających należą:
-predyspozycja genetyczna
-zaburzenia hormonalne (zwłaszcza hiperandrogenizm oraz nadmierne wytwarzanie progesteronu u kobiet)
-zaburzenia układu nerwowego (choroba Parkinsona)
-czynniki klimatyczne (wysoka temperatura otoczenia)
-czynniki emocjonalne
-rolę patogenetyczną przypisuje się również zakażeniu lipofilnym drożdżakiem Malassezia furfur.
Łojotok stanowi podłoże dla następujących chorób: trądziku pospolitego, trądziku różowatego, zapalenia skóry wokół ust i łojotokowego zapalenia skóry.
TRĄDZIK POSPOLITY
Trądzik pospolity jest przewlekłą, szeroko rozpowszechnioną chorobą stanowiącą duży problem terapeutyczny, psychologiczny i społeczny. Dotyczy głównie okolic łojotokowych, w 99% przypadków występuje na twarzy. Choroba dotyczy struktur anatomicznych związanych z włosem: mieszka włosowego i gruczołu łojowego (jednostka mieszkowo-łojowa).
Epidemiologia
Trądzik pospolity należy do jednej z najczęstszych chorób skóry. Rozpoczyna się głównie w wieku pokwitania. Jako choroba występująca w młodym wieku, a zarazem przewlekła,wywiera negatywny wpływ na aspekt emocjonalny i socjalny życia. We wczesnym życiu dorosłym częstość zachorowań spada, a nawet schorzenie może ustępować samoistnie, niekiedy jednak może występować u osób starszych jako tzw. trądzik późny. Generalnie kobiety i mężczyźni zapadają na trądzik z równą częstotliwością, jednak cięższe postacie występują u mężczyzn. Pierwsze objawy trądziku u dziewcząt, w porównaniu z chłopcami, występują 1-2 lata wcześniej. Najczęściej obserwuje się postać łagodną schorzenia(w około 85%), natomiast postać ciężka dotyczy 15% przypadków. Szczyt zachorowań przypada na 14-17 r. ż. U kobiet i 16-19r.ż. U mężczyzn.
Etiopatogeneza
· Przerost gruczołów łojowych i zwiększona produkcja sebum
· Nadmierne rogowacenie przewodów wyprowadzających i ujść gruczołów łojowych
· Kolonizacja przewodów wyprowadzających przez Propionibacterium acnes
· Stan zapalny i odpowiedź immunologiczna
· Czynniki genetyczne (choroba poligenowa, u 45% chorych jeden z rodziców również chorował na trądzik.)
· Leki, kosmetyki (steroidy, lit, fenytoina, izoniazyd, dziegcie, oleje mineralne)
· Higiena (czystość skóry)
· Zaburzenia hormonalne (androgeny zwiększają wytwarzanie łoju, pod ich wpływem dochodzi do powiększenia gruczołów łojowych).
Poszczególne elementy etiopatogenetyczne mogą być różnie reprezentowane, na co mają wpływ ( z wyjątkiem czynników środowiskowych) skłonności osobniczo uwarunkowane genetycznie, co z kolei rzutuje na stan kliniczny chorych. Cechą charakterystyczną schorzenia jest bowiem wielopostaciowość morfologii klinicznej.
Objawy kliniczne
· Nasilony łojotok
· Wykwity niezapalne: zaskórniki otwarte lub zamknięte- tzw. wykwity pierwotne
· wykwity zapalne :grudki, krosty, nacieki zapalne, guzki, cysty.
· Zmiany pozapalne: blizny zanikowe, blizny przerosłe, przebarwienia.
Pierwotne wykwity niezapalne mają początkowo postać mikrozaskórników, następnie zaskórników zamkniętych,tzw. białych główek, w dalszej kolejności, na skutek rozszerzenia ujść przewodów wyprowadzających i utleniania zawartych w łoju kwasów tłuszczowych przybierają postać zaskórników otwartych- czarnych główek, widocznych na skórze jako ciemne punkciki. Zawarte w zaskórnikach otwartych czopy łojowe zawierają bakterie związane z mieszkiem włosowym z rodzaju Propionibacterium oraz Staphylococcus.
Zaskórniki są punktem wyjścia wykwitów zapalnych, takich jak krosta, grudka, guzek,ropień i przetoki, a w dalszej kolejności- zmian pozapalnych,torbieli i blizn.
Lokalizacja zmian
· 99% twarz
· 90% plecy
· 70% klatka piersiowa
Postacie kliniczne trądziku w zależności od nasilenia zmian
· Trądzik łagodny ( zaskórnikowy , grudkowy,krostkowy)
· Umiarkowany(grudkowy/krostkowy,guzkowy)
· Ciężki (guzkowy, ropowiczy,skupiony, bliznowaciejący,piorunujący,odwrócony).
Postacie kliniczne trądziku w zależności od przewagi poszczególnych elementów w obrazie klinicznym
Inne postacie trądziku
Rozpoznanie różnicowe
Obraz trądziku jest na tyle charakterystyczny,że rozpoznanie na ogół nie nastręcza trudności .
W niektórych przypadkach wymaga różnicowania z:
· ropnym zapaleniem mieszków włosowych- brak zaskórników
· trądzikiem różowatym- również brak zaskórników, obecne objawy naczyniowe, starszy wiek chorych
Leczenie trądziku pospolitego
Istnieje wiele metod leczenia zależnych od postaci klinicznej choroby.
Leczenie miejscowe
· Retinoidy: np. tretinoin,adapalen, tazaroten.Pochodne witaminy A, hamują tworzenie i zmniejszają liczbę i dojrzewanie mikrozaskórników, zmniejszają liczbę zmian zapalnych, umożliwiają prawidłowe złuszczanie naskórka, niektóre wykazują również działanie przeciwzapalne. Leki te są preparatami pierwszego rzutu w łagodnym i średnio nasilonym stanie zapalnym zaleca się stosowanie łącznie z antybiotykami.Dawkowanie : zwykle 1-2 razy dziennie . Leczenie rozpoczyna się od niższych stężeń. Działania niepożądane:zaczerwienienie, pieczenie, złuszczanie skóry.
· Kwas salicylowy (roztwór 2%) stosowany 2-3 razy dziennie w celu usunięcia nadmiaru łoju oraz udrożnienia zaskórników
· Kwas azelainowy (Skinoren,Hascoderm)Lek II rzutu, zalecany w trądziku zaskórnikowym i łagodnych postaciach trądziku grudkowo-krostkowego. Wykazuje działanie przeciwbakteryjne, keratolityczne, przeciwłojotokowe oraz przeciwzapalne. Preparat dodatkowo zmniejsza hiperpigmentację pozapalną, dlatego też jest wykorzystywany w leczeniu przebarwień pozapalnych.
· Antybiotyki:np. Erytromycyna i klindamycyna ( Dalacin T)
· Nadtlenek benzoilu ( oxy wash)-działa komedolitycznie, keratolitycznie, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie.
-działania niepożądane: wysuszenie, podrażnienie skóry
· Preparaty złożone, np. Isoterexin Zineryt (cynk + erytromycyna)
· Krioterapia, np. ciekłym azotem
· Glikokortykosteroidy podawane doogniskowo:-wskazania: głębokie nacieki i cysty- dawkowanie : 0,1-0,2 ml triamcynolonu w stężeniu 2-4 mg/ml
· Peelingi chemiczne
· Fototerapia, helioterapia
Leczenie ogólne
· Antybiotyki i chemioterapeutyki,np. Tetracyklina, Tetralysal, doksycyklina, limecyklina, erytromycyna, minocyklina, biseptolAntybiotyki redukują liczbę bakterii, zaleca się ich stosowanie w umiarkowanym i ciężkim trądziku, niektóre dodatkowo zmniejszają stan zapalny.
· Retinoidy : IzotretynoinaIzotretynoina jest podstawą w leczeniu ciężkiego trądziku, obecnie też stosowana w trądziku średnim nieodpowiadającym na inne leczenie. Dzieła keratolitycznie ,przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie. Leczenie trwa ok. 16-20 tygodni, do osiągnięcia kumulacyjnej dawki leku – 120mg/kg m.c. Działania niepożądane:-Objawy skórne : wysychanie błon śluzowych (np. krwawienie z nosa), zapalenie czerwieni warg, rumień twarzy, zapalenie skóry twarzy, zapalenie spojówek i brzegów powiek, suchość skóry, wyprysk, przerzedzenie włosów -Objawy
Gelida