Najważniejsze z dróg rzutowych to drogi przewodzące bodźce czuciowe i ruchowe. Bodźce ruchowe powstają w ośrodkach korowych i podkorowych znajdujących się w kresomózgowiu.
Kora ruchowa znajduje się w zakręcie przedśrodkowym, przedniej części płacika okołośrodkowego, należy do układu piramidowego, który odpowiedzialny jest za ruchy zamiarowe. Do przodu od niej w tylnych częściach zakrętów czołowych leży również kora ruchowa będąca korą ośrodka pozapiramidowego, który nadzoruje pewne automatyzmy ruchowe, koordynuje ruchy, odpowiada za napięcie mięśniowe.
Oprócz ośrodków korowych, układ pozapiramidowy ma swoje ośrodki podkorowe rozmieszczone w różnych częściach OUN: ciało prążkowane w kresomózgowiu, istota czarna i jądro czerwienne w śródmózgowiu, w rdzeniu przedłużonym jądra oliwki, jądra tworu siatkowatego.
Włókna nerwowe, które wychodzą z kory ruchowej, biegną z kory ruchowej przez torebkę zewnętrzną, trafiają do śródmózgowia do odnóg mózgu, przechodzą przez brzuszną część mostu i trafiają do rdzenia przedłużonego.
Włókna ruchowe ukł. piramidowego dzielimy na dwie grupy: drogi korowo-rdzeniowe i korowo jądrowe. Drogi korowo-rdzeniowe zakończą się w neuronach ruchowych rogów przednich rdzenia kręgowego (na wszystkich jego poziomach). Drogi zakończą się w jądrach ruchowych nerwów czaszkowych i mózgu (w śródmózgowiu, moście, rdzeniu przedłużonym).
Z ośrodków ruchowych, do których docierają drogi wychodzące z kory ruchowej zaczyna się neuron obwodowy - akson komórki nerwowej, która będzie leżała w tym ośrodku (np. w rogu przednim rdzenia kręgowego), opuszczająca centralny układ nerwowy i w strukturach obwodowego układu nerwowego dociera do efektora, którym są mięśnie poprzecznie prążkowane.
Drogi korowo-rdzeniowe, po dotarciu do rdzenia przedłużonego, tworzą struktury zwane piramidami. Większość włókien nerwowych przechodzi na stronę przeciwną rdzenia przedłużonego i wchodzi do sznura bocznego rdzenia kręgowego - włókna te nazywamy drogą korowo-rdzeniową boczną. Pozostała (mniejsza) część włókien nerwowych, które dotarły do piramidy rdzenia przedłużonego biegną dalej w dół do rdzenia kręgowego po tej samej stronie w sznurze przednim, tworząc drogę korowo-rdzeniową przednią.
Wszystkie te włókna nerwowe na jakimś poziomie skończą się w neuronach ruchowych rogu przedniego rdzenia.
W kierunku przeciwnym będą przebiegały nerwy czuciowe. Czucie powierzchowne głębokie następuje w różnego rodzaju doznaniach, nie istnieje jeden receptor i jedna droga nerwowa dla wszystkich bodźców czuciowych. Receptory powierzchowne znajdują się w skórze i warstwie podskórnej tkanki tłuszczowej. Receptory głębokie położone są w mięśniach, ścięgnach, okostnej, torebkach stawowych. Wszystkie zarejestrowane pobudzenia przewodzone są przez włókna czuciowe do rdzenia kręgowego i dalej są przewodzone w kierunku wzgórza, a w ostatnim etapie w kierunku kory czuciowej leżącej w płacie ciemieniowym w zakręcie zaśrodkowym i w tylnym odcinku płacika okołośrodkowego
Większość dróg czuciowych nosi nazwę dróg rdzeniowo-wzgórzowych. To są drogi, które podzielone są na trzy neurony, które się ze sobą łączą. Pierwszy neuron to komórka położona w zwoju rdzeniowym nerwu rdzeniowego. To komórka rzekomo, która posiada dwie wypustki: obwodową (długa, łącząca się receptorem) dośrodkowa (która ze zwoju rdzeniowego wnika do rdzenia tworząc synaptyczne połączenie z komórką czuciową, która tam się znajduje).
Akson wychodzący z komórki nerwowej rogu tylnego biegnie następnie do wzgórza. W zależności od tego, w którym sznurze biegnie i jaki rodzaj bodźców przewodzi drogi rdzeniowo-wzgórzowe dzielimy na drogę rdzeniowo-wzgórzową przednią (w sznurze przednim) i boczną (w szurze bocznym). Na poziomie neuromeru, do którego dotarł bodziec do rogu tylnego aksony wychodzące z komórek czuciowych przechodzą na stronę przeciwną rdzenia i wchodzą albo do sznura przedniego, albo bocznego i tam zagninają się pod kątem prostym i biegną do góry, przechodzą przez rdzeń przedłużony, przez grzbietową część mostu, następnie przez nakrywkę śródmózgowia i trafiają do różnych jąder wzgórza. Tam kończą się tworząc połączenie z komórką czuciową danego jądra wzgórza, które wysyła aksony do kory czuciowej
Mamy zatem trzy odcinki przepływu tego bodźca czuciowego zarejestrowanego przez receptor 1 ) droga między receptorem a rogiem tylnym rdzenia kręgowego, 2) droga między rogiem tylnym rdzenia kręgowego a jądrem wzgórza, 3) odcinek prowadzi ze wzgórza do kory czuciowej. Na poziomie drugiego neuronu dochodzi do skrzyżowania ze strony prawej na lewą i odwrotnie.
Droga rdzeniowo-wzgórzowa przednia przewodzi bodźce związane z dotykiem i uciskiem, natomiast drogą rdzeniowo wzgórzową-boczną przewodzone są bodźce termiczne oraz bodźce bólowe.
Inny rodzaj dróg nerwowych, które łączą rdzeń kręgowy z wyższymi piętrami centralnego układu nerwowego to drogi sznura tylnego. Położenie komórki czuciowej jest identyczne: w zwoju nerwu rdzeniowego, wypustka obwodowa również łączy się z receptorem i przewodzi bodźce dośrodkowo (od receptora do ciała komórki). Druga wypustka tej samej komórki (dośrodkowa) wchodzi do rdzenia kręgowego, ale nie dociera do rogu tylnego, tylko wchodzi do sznura tylnego i wraz ze sznurem tylnym biegnie do rdzenia przedłużonego. Aksony kończą się w komórkach jądra smukłego, albo klinowatego, które w rdzeniu przedłużonym się znajdują. Stamtąd wychodzi wypustka drugiego neuronu, która przechodzi na stronę przeciwną rdzenia przedłużonego i tą samą drogą j/w rdzeniowo-wzgórzową dociera do jąder wzgórza, skąd rozpoczyna się neuron trzeci, biegnący do kory czuciowej.
Włókna nerwowe wychodzące z jądra smukłego lub klinowatego rdzenia przedłużonego, które krzyżują się tu biegnąc w przeciwnych stronach noszą nazwę wstęgi przyśrodkowej, stąd skrzyżowanie tych włókien nerwowych w rdzeniu przedłużonym nazywamy skrzyżowaniem wstęg. Tymi drogami - wstępującymi sznura tylnego (tylnosznurowymi) przewodzone jest czucie dotyku i ucisku oraz czucie głębokie (np. czucie wibracji).
Trzeci rodzaj dróg czuciowych to drogi łączące rdzeń kręgowy z móżdżkiem: drogę rdzeniowo-móżdżkową przednią i drogę rdzeniowo-móżdżkową tylną. Obie z nich to drogi dwuneuronowe. Pierwszy neuron wygląda tak jak typowy neuron pierwszy dróg czuciowych (komórka w zwoju rdzeniowym posiadająca dwie wypustki: obwodową, która łączy się z receptorem i dośrodkową która wnika do rdzenia kręgowego, docierając do rogu tylnego rdzenia, łącząc się z komórkami, które tu się znajdują). Neuron drugiej komórki wychodzącej z rogu tylnego rdzenia kręgowego biegnie zawsze w sznurze bocznym. W przypadku drogi rdzeniowo-móżdżkowej przedniej przechodzi na stronę przeciwną do sznura bocznego, w przypadku drogi rdzeniowo-móżdżkowej tylnej biegnie w sznurze bocznym po tej samej stronie stamtąd przechodzi do mostu. Drogi rdzeniowo-móżdżkowe różnią się długością: przednia jest dłuższa, ponieważ biegnąc w rdzeniu kręgowym dociera do rdzenia przedłużonego, stąd do mostu, śródmózgowia i dopiero konarem górnym do móżdżku (w rejonie płata grudkowo-płatkowego). Krótsza droga rdzeniowo-móżdżkowa tylna biegnąc w rdzeniu kręgowym dociera do rdzenia przedłużonego i stamtąd bezpośrednio konarem dolnym dociera do móżdżku. Informacje z receptorów głębokich, biegnące do móżdżku, przewodzone są różnymi drogami.
Drogi rdzeniowo-móżdżkowe przewodzą czucie głębokie, ale nieuświadomione (stan napięcia mięśniowego, ukrwienie okostnej, stan więzadeł, informacje jak ułożone są kończyny, które mięśnie się kurczą).
W rdzeniu kręgowym istnieją drogi nerwowe, które łączą określone piętra rdzenia kręgowego nie wychodząc poza rdzeń. Drogi te są odpowiedzialne za różnego rodzaju odruchy rdzeniowe i jego automatyzmy. Wiele narządów wewnętrznych (głównie jamy brzusznej i miednicy) sterowanych jest bezpośrednio z rdzenia kręgowego. Z narządu wędruje impuls czuciowy do rogów tylnych rdzenia kręgowego, stąd neuron pośredniczący przekazuje go do rogu przedniego (komórki ruchowej), a z niego wychodzi do efektora.
Odruch to niekontrolowana przez świadomość reakcja organizmu wywołana działaniem jakiegoś bodźca. Do najprostszych odruchów sterowanych przez struktury rdzenia kręgowego należą odruchy ścięgniste. Jednym z nich jest odruch kolanowy: drażnienie ścięgien mięśnia czworogłowego albo więzadeł rzepki. Impuls biegnie do rdzenia kręgowego, stąd płynie odpowiedź w postaci impulsu „skurcz” do mięśnia czworogłowego prostującego staw kolanowy. Odruch ten nie podlega kontroli kory mózgowej (w niektórych wypadkach kora potrafi w stanie napięcia emocjonalnego zablokować odruch, ale tylko na chwilę), a ośrodki leżą na poziomie konkretnego neuromeru rdzenia kręgowego.
Rdzeń kręgowy kontroluje działanie narządów wewnętrznych (pęcherza moczowego, jelita grubego). Ich ośrodki znajdują się na piętrach rdzenia kręgowego i przypadku uszkodzeń połączenia między rdzeniem a korą narządy te mogą być opróżniane w sposób odruchowy (wypróżnianie pęcherza moczowego na skutek braku kontroli przez korę mózgową; stany emocjonalne też mogą spowodować utratę kontroli). Przerwanie rdzenia ośrodki położone w obrębie odcinka szyjnego kontrolują mięśnie klatki piersiowej (w tym przepony). Jeśli rdzeń zostanie w tym miejscu przerwany (neuromery powyżej C4) dochodzi do uduszenia, z powodu przerwania połączeń biegnących do mięśni oddechowych.
karolcia09