1. Rzym epoki królów
-od polowy VIII w.p.n.e. wyrósł Rzym nad rzeką Tybet. Tereny zamieszkiwali latynowie i palatynowie. Ekswikin do VII w.p.n.e.
-siedem wzgórz rzymskich, Etruskowie
-Sabinowie
-pochówki: dół do niego składano urnę z prochami w kształcie glinianego domku plus skromna zastawa wkładana do grobu. Stąd dowiadujemy się jak wyglądały nie zachowane do naszych czasów domy w kształcie prostokąta o zaokrąglonych bokach, budowane z gliny oraz z trzciny.
-druga polowa VI w.p.n.e. odbudowa miejska, planowanie, świątynie, budowle użyteczności publicznej, osuszono bagnistą dolinę Kloake powstało forum romanum. Do Kloaki Maximusa użyto kamienia którym wybrukowane teren, drewno oraz cegła. Wykształciła się świątynia typu toskańskiego (porty, ambulatio i podium) wzorowana na greckich, przysadzista, kryta dachem z akroterionami przykładem jest tutaj świątynia Jowisza Kapitolińskiego oraz Minerwy. Wykształciły się domusy-domostwa arystokracji, insula zabudowania mieszkalne plebsu, oraz wiejskie założenia parkowe.
2. Okres wczesnej republiki- architektura mieszkalna oraz sakralna, budowle użyteczności publicznej.
-Powstaje Comicium na forum Romanum miejsce spotkań, nie można było go zabudowywać, świątynia Saturna.
-świątynie na Polu marsowym od Ivw.p.n.e : Apollina, Feroni-c, Junony-a, Laserponicium-typ toskański, fasadowy, bez akroterionów, świątynia Fortuny, Oarz świątynia b- „Los tego alucia” Vercell.
-312r.p.n.e powstają cysterny oraz wiadukty, Akua Apia oraz pierwszy arkadowy wiadukt Anio Vedus.
-Drogi: Via Apia (Rzym- Kapcea – Brindisi), Via Flamini prowadząca do Rimini
-Cyrk: Circus Maxsimus był prototypem innych.
-Powraca się do pochówków szkieletowych przykladem tutaj sarkofag Sypiona Barbatusa.
3. Rzeźba w okresie wczesnej republiki.
-koniec V w. Obok terakoty odlewy z brązu – Wilczyca Kapitolińska
-posągi ludzkie: Brutus- statuaryczny, realistyczny, od polowy III w. Portret fizjonomiczny- portret podobny do modela, lecz idealizowany- dostojnicy rzymscy żyjący, oczy inkrustowane.
-posągi statuaryczne: statua togata, statua lorikata od III w.p.n.e.
-zwykli ludzie byli bardzo rzadko przedstawiani zachowała się wotywna głowa młodzieńca.
4. Epoka podbojów II w.p.n.e. –architektura, mieszkalna, militarna , użyteczności publicznej.
-Podboje: 146- Grecja właściwa, 143- Pergamon, hellenizacja.
-obozy legionistów: stale i przejściowe. Założenie na kwadracie o wymiarach 666 na 666 dwa wejścia potra piricipalis prawa i lewa, połączone główna via principalis, po obu stronach budynki dla oddziałów pomocniczych, oraz kwatera główna ze znakami legionowymi, po drugiej stronie pomieszczenia dla legionów.
-dom rzymski miał charakter domu grecko rzymskiego z perystylem, piętrowe, bez okien na parterze, 2 perystyle, atrium, impludnium, przykładem dom fauna w Pompejach, Willa rustica w założeniach ogrodowych
-zabudowa plebejska w Oschii – nadal insula
-mosty: pous Emilius oraz pous maźimus- arkadowe.
-akweduktu: akua tempula z ciepłą wodą.
-bazylika o świeckim charakterze, handlowym.
-Fora: Romanum, Boarium (bycze), Holitorium
-amfiteatr: najstarszy w Pompejach.
-teatr rzymski wolnostojący aleum-lurykna rozwinęło się podium, a orchestra jest pólokrągla.
-termy: stabiańskie w Pompejach.
-w malarstwie styl inkrustacyjny.
5. Rzeźba w II w.p.n.e.
-przedstawienia mają funkcje kommemoratywną nadal obowiązuje poza statua togata oraz lorikata, popularnym materialem brąz.
-pojawia się poza arigatori- mówcy z gestem oldculio.
-posągi achillejskie: wodzowie oraz politycy w typie Polikletwoskim lub Praksytelesa lecz głowa portretowa.
6. Okres schyłku republiki – architektura sakralna i sepulkralna, budowle użyteczności publicznej
-grobowce: Kamienne mauzolea- Cecyli Mateii, piekarza Eurucazesa (nietypowa forma dzierży do pieczenia chleba)
-świątynie eklektyczne- italsko-greckie oraz fasadowe: Na forum Boarium świętej Faustyny Virlis, sankruarium w Tibus Heraklesa, świątynia Jowisza w Anksur, W lacium dla Fortuny oraz wświątynia fortuny Prehesre na stoku , kilku poziomowa, okrągła świątynia Westy z korynckimi kolumnami bez ścian.
7. Rzeźba w I w.p.n.e.
-obok posągów kommemoratywnych pojawiają się nowe portrety prywatne w formie popiersi: realistycznego Cesarza Mariusza, porter Sculli, Pompejusza, Cycerona, Cezara z bazaltu z inkrustowanymi oczami.
- schematyczna głowa dziewczynki z widocznymi greckimi wpływami, oczywiście idealizowana
8. Epoka Augusta – budownictwo świątynne, mieszkalne i sepulkralne.
-okres republiki kończy śmierć Kleopatry i Marka Antoniusza od 30r.p.n.e. do 14 Oktawian August
-planowanie Rzymu: podział na 14 regionów, lico magistri.
-Forum Cezara: świątynia Wenus Genetrixsa
-Forum Augusta: świątynia Marsa Mściciela, italsko grecka, fasadowa, portyki, galeria na posągi przodków.
-świątynia w Nimes -meison core , akwedukty Pont du Gard obecnie most
-Forum Romanum: świątynia Juliusza, luk triumfalny w 29 r.p.n.e jednoprelotowy z reliefem bitwy pod Akcjum później dodano dwa przeloty z bitwami z Partami.
-Pole marsowe: pierwszy murowany amfiteatr cesarski, mauzoleum Augusta 2 cylindryczne jeden w drugim całość zasypana ziemią na te3j konstrukcji kurhan.
-teatr Marcelusa i Koloseum Balbusa
-arch. Sepulkralna: Mauzoleum Juliusz w Gali (San Remy) oraz Piramida Juliusza Cosichusa w formie piramidy poza murami miasta.
9. Rzeźba i relief okresu Augusta.
-Portret cesarski: idealizowany, rzeźba jest klasycyzująca lecz posągi są ubrane, nadal obowiązuje poza statua togata oraz lorikata, kapłan przedstawiany jako najwyższy kapłan w capio velato. August z Prima Porta ma on bose stopy co świadczy o heroizacji ma na sobie toge z paldunamentum, obok delfinek. August z Meldici jako młodzieniec więc bez zmarszczek w capio velato, włosy nad czołem zmierzwione-typowe dla niego uczesanie.
-Agryppa brak idealizacji był zięciem Augusta.
-Liwia młoda dziewczyna o gładkiej twarzy w greckim lub italskim uczesaniu.
-Brutus Barberini: brak idealizacji, z portretami przodków w dłoniach oraz w udrapowanym płaszczu.
-relief: Avia Pacis- ołtarz pokoju zamknięcie wrót świątyni Boga Jowisza, na ścianach balustrady dwie strefy wyższa: wschodnia i zachodnia sceny mitologiczne, północna i południowa historia Rajnona. Znajdują się tutaj personifikacje wody i powietrza.
10. Dynastia julijsko-klaudyjska- budownictwo rezydencjonalne
Tyberiusz, Kaligula, Klaudiusz, Neron
-pałac Augusta na Palatynie nie zachowany.
-Domus Tranzitoria Nerona na drodze od Palatynu do Eskwiku, zachowało się skrzydło wschodnie i zachodnie oraz oktagonalny westybul. Na ruinach Trajan wybudował termy. Tutaj po raz pierwszy wybudowano kopule z okulusem.
-Domus Aurea nie zachowany, wiemy o nim z przekazów pisanych.
11. Rzeźba, relief, rzemiosło artystyczne, od Tyberiusza do Nerona.
-Tyberiusz stylizowany na Jowisza w pozie stojącej lub siedzącej, z różnymi przedmiotami, twarz realistyczna
-Kaligula skazany na damatio memorie pośmiertnie, młody cesarz z utrąconym nosem nie musiał być idealizowany ponieważ zmarł młodo, portret tak zwany psychologiczne z niepokojem na twarzy zachowały się tylko głowy.
-Klaudiusz realizm
-Neron -realizm spotykamy się z dwiema pozami: młody, gładka twarz broda na policzkach i podbródku, części szyi jest młody, Drugi jego wizerunek jako stary otyły mężczyzna.
-relief: Are Pietas Auguste – 5 płaskorzeźb z willa medicci (procesje do ołtarza Marsa mściciela w kontekście świątynnym.
Za Klaudiusza relief greckiego artysty z Rawenny z ołtarza ku czci boskiego Augusta (przedstawiony heriozowany cesarz z Liwią Drezusem i Germanikiem
-rzemiosło artystyczne:
-skarb z Bascoralle: srebrny z reliefem przedstawiającym sceny z życia Tyberiusz jako wodza.
-naczynia szklane kameowe
-naczynia wydmuchiwane z płynnego szkła nie dekorowane
-gemmy kameowe dwubarwne: Gemma Augusta: w górnej strefie August przyjmuje hołd Tyberiusza heroizowanego, przedstawienia Romy, Ziemi, Świata i Oceanu. Dolna strefa z wizerunkami jeńców i żołnierzy germańskich.
-Wielka Kamea Francuska: podzielona na trzy strefy: 1strefa nieżyjący już August Drezus i Germanik, 2strefa Tyberiusz z Liwią w otoczeniu rodziny 3 strefa Partyjscy jeńcy.
12. Okres Flawiuszy – budownictwo sakralne, rezydencjonalne oraz użyteczności publicznej.
Wespazjan Tytus i Domicjan 69-96
-Forum Templum Pacis ze świątynią bogini pokoju oraz dwie biblioteki
-Forum Tranzitorium zwane forum nerwy. Zaczął je Domicja a skończył nerwa. Łączy Subbure – dzielnice biedoty z forum romanum.Forum z pozornymi portykami oraz świątynią minerwy eklektyczna heksostyl.
-kompleks pałacu Flawiusza składającego się z trzech części z oficjalnej Domus Flawinia sala tronowa z scyllą basenem i biblioteką prywatnej Domus Augustina oraz stadionu
-Koloseum (Wespazjana i Tytusa) w kształcie elipsy czterokondygnacyjna, zastosowany wielki porządek idąc od dołu toksański, joński, koryncki, zakończony perystylem.
-Amfiteatry w Weronie, Italice, Akunikum.
-stadion na polu marsowym – za Domicjana , Piazza Narona
-termy które zaczął Tytus a skończył Domicja , zniszczył Trajan
-Buddus magnus szkoła gladiatorów dwukondygnacyjna
13. Portret oficjalny prywatny oraz relief historyczny w epoce Flawiuszy.
-Wespazjan i Tytus pokazywani realistycznie wręcz werystycznie, charakterystyczny zwrot i przechyl głowy, odejście od frontalizmu, lekki uśmiech. Wespazjan ukazany w popiersiach natomiast Tytus w posągu statuarycznym w statua togata lub lorikata w pozie mówcy. Trzyma często zwój w dłoni oraz odziany w płaszcz
-Domicjan: idealizowany, drobiazgowość i pedantyczność szczegółów, głównie zachowały się popiersia lecz wiemy że na forum romanum stal jego konny pomnik.
-popiersia kobiece przykładem jest tutaj córka Tytusa Julia z charakterystycznym uczesaniem gniazda os z peruki włosy w kok.
-relief historyczny:
-luk Tytusa przy Via Sacra przedstawia pacyfikacje Judei jest jednoprzelotowy z inskrypcją na attyce, Tytus przedstawiony na kwadrydze prowadzonej przez Rome witany przez Wiktorie za nimi geniusz ludu i senatorów, na poduczu Tytus wznoszony na skrzydłach orla.
-dwa fryzy z pałacu kancelarii papieskiej znalezione na polu marsowym, prawdopodobnie wykonane za Domicjana pyta B- adwentus Wespazjana i spotkanie z Domicjanem w stylu klasycyzującym. Plyta A Domicjan idący na wojnę na dole Mars i Minerwa obserwujący zajście, po raz pierwszy podporządkowanie bóstw cesarzowi, zastosowano podwójny plan- głębia.
-przedstawienie Domicjana z niewolnicą na Palatynie ok4m
-uskrzydlony posąg Wiktorii spisującej na tarczy czyny Wespazjana
-kolosalny posąg Domicjana na koniu nie odnaleziony.
14. Okres Nerwy i Trajana – architektura militarna i budowle użyteczności publicznej.
96-117
-Fortyfikacje limes Germanikus Afrykański i wschodni. Były to obozy cesarza dla dwuch legionów między nimi kasztele, łączone były wałem ziemnym lub murem. Brak wolnego przejścia, na przedpolu znajdowała się fosa.
-Forum Trajana składające się z trzech części: półkolistej bramy, bazyliki Ulpi oraz portyki z miejscami na lupy z wojen, 2część stanowiły dwie biblioteki , przejście na drugi plac z świątynią eklektyczną Trajana. Na 1placy stal konny pomnik Trajana. Do sanktuarium przylegały hale targowe. Oczywiście w skład kompleksu wchodziła kolumna Trajana.
-termy Trajana na gruzach starego pałacu Nerona-Domus Aurea.
-Most nad rzeką Tag – Alkanhara.
15.Portret i relief historyczny z okresu Trajana i Nerwy.
W reliefie propaganda polityczna, promocja treści gloryfikująca cesarza!
-kolumna Trajana: miala ona trzy funkcje: baza pod pomnik, zwieńczenie nagrobka, komiks z wojnami z Dakami z lat 101-102 oraz 105-106 Fryz 250m 24 skręty. Trajan zawsze na pierwszym planie z racji pełnionej funkcji. Tutaj również przedstawienie Victori spisującej czyny cesarza na tarczy, sceny osadzone są w kontekście, realizm przedstawienia, scenę rozpoczyna personifikacja Dunaju po sielski wizerunek pokoju. Z ciekawszych scen żołnierze przeprawiający się przez most, walki z obozy, legioniści ze znakami legionowymi, oblężenie miasta, jeńcy Daccy, zdobycie miasta i zabójstwo Decetela.
-luk Trajane w Benewencie jednoprzelotowy, relief w pasach, od strony Rzymu wkroczenie do miasta, alimentacja, darowanie długów, wieloplanowość, Trajan oczywiście wyższy, wita go lud i senat. Od strony Benewentu sceny z przyłączenia Dacji. Na attyce abdykacja Jowisza na rzecz cesarza.
-wielki fryz Trajana 3 sceny: cesarz walczący, adwentus, żołnierze z jeńcami. Układ chronologiczny, heroiczny, symboliczny, udramatyzowanie akcji.
-balustrady Trajańskie : dwa bloki na każdym sceny składania ofiar ze zwierząt
-trofeum Trajana z Dacji.
-Cesarz Trajan: portret fizjonomiczny stylizowany, oszczędny modelunek, krótkie włosy, duży nos, na jednym wizerunku nos odtłuczony, toga z fibulą na ramieniu, nie pełna idealizacja ponieważ w dojrzałym wieku objął władze, twarz gładka z zaznaczonymi bruzdami nosowymi, beznamiętna, głównie popiersia, portret tarczowy, realistyczny, heroizowany, prawdopodobnie przedstawienia ze świątyni.
-Cesarzowa Plotyna włosy spięte nad czołem diademem, stylizowana lecz z cechami portretu fizjonomicznego. Głównie popiersia.
-Tusnelarda na pograniczu portretu i idealizacji pokazana z cechami etnicznymi.
16. Panowanie Hadriana – budownictwo rezydencjonalne i świątynne.
-Limes: wal Hadriana, wokół sadzawek nisze.
-willa Hadriana w Tivioli : Cesarz bardzo dużo podróżował i uzurpował sobie rożne elementy świątyń, stąd zróżnicowanie jego kompleksów. Willa ta posiadała teatr Martimo , zrywa z założeniem na planie prostokąta. Nisze, eksedry, groty, półkoliste portyki
-Panteon – świątynia wszystkich bogów, przedsionek oktostyl, kopula z niszami i cellami na posągi bogów, okulusami, w głównych niszach pomniki bogini Wenus oraz Boga Marsa.
-świątynia Westy i Romy w formie asymetrycznych nisz , posągi zwrocone do siebie tylem sklepienie beczkowe, jest ona hepytralna, pentaza, orientowana,
-Mauzoleum Hadriana tzw zamek anioła skończył je Antoninus Pius. Jest to pomnik ku czci jego i rodu Eliuszow. Na kwadratowym cokole cylindryczny korpus , na którym stała wieża na bazie, kolumna zwieńczona przedstawieniem cesarza na kwadrydze Cella otoczona balustradą z pawiami.
-biblioteka Juliusza Cesitriusa w Efezie.
-brama w murze oddzielająca stare i nowe Ateny.
-luk portugalski
-mitrea: podlużne sklepione, oltarz na wprost wejścia, Bóg Mitra zabija byka. Bog przywieziony przez Hadriana z jego podróży.
17. Rzeźba sakralna, portret, i relief historyczny z okresu Hadriana.
-Prtuglaski luk Hadriana przedstawiający apoteoze Sabiny i przemawiającego cesarza z trybuna na cześć zmarłej żony. Symbolizm, hieratyzm, schematyzm ikonograficzny, zachowały się tylko te dwie płyty.
-Medaliony Hadriana znajdujące się obecnie w luku Konstantyna, płyty około 2m średnicy. Tematy: polowanie na niedźwiedzia, wilka i lwa oraz składanie ofiar- to alegorie cnót cesarskich : dzielności oraz potomności. Naturalizm i symbolizm. Pochodzą one ze schyłku Trajana.
-Hadrian rzeźba pełna: popiersie z Rzymu, posąg statuaryczny: głowa w bok-brak frontalizmu, bujne owłosienie z brodą, zarost jest jednak graficzny, mniej graficzny na prowincji, lecz widoczny jest kontrast w potraktowaniu włosów i brody. Portret jest fizjonomiczny, policzki polerowane, popularna poza togata oraz poza filozofa
-Cesarzowa Sabina: portret fizjonomiczny, zadumana, oczywiście przechyl głowy, włosy splecione w warkocz owinięte wokół głowy i spięte.
-Anhinous: portrety romantyczne-melancholijne, młodzieńczy tors bogów, głowa portretowa, póldlugie włosy, okryty płaszczem przykładem Anhinous z Bityni.
-pojawiają się nurty orientalne: Bóg Mitra w frygijskim stroju zabija byka w towarzystwie Attysa i Kebele.
18. Fora Cesarskie.
1Forum Romanum
-wybrukowane (kloaka Maxima) w 509r.p.n.e dawna nekropola Latynów i Sabinów między palatynem a Akwinem
-za wczesnej republiki wydzielono Comicium p. V w. K III w.
-Oktawian Augusta 30r.p.n.e. do 14r.n.e. świątynia Juliusz oraz luk triumfalny Oktawiana Augusta
-Antoninus Pius 138 – 192 r.n.e. świątynia ku czci Faustyny Starszej po śmierci Antoninusa dedykowana również mu przez lud i senat
-Julia Domna świątynia Westy, a Septuniusz Sewer postawił tutaj swój luk.
2.Forum Cezara
(Oktawian August) ze świątynią Wenus Genetrix.
3.Froum Augusta (Oktawiana)
między forum romanum a Suburrą- dzielnicą biedoty. Eksedralne wejście, portyki po dłuższych bokach, eklektyczna świątynia Marsa Mściciela.
4.Forum Templum Pacis
Za Flawiuszy 69-96r.n.e. 125 na 115 m Na wprost wejścia świątynia templum pacis po obu jej stronach biblioteka łacińska oraz grecka , wokół budynki na lupy z wojen jerozolimskich oraz na pozostałości z Domus Aurea Nerona.
5.Forum Transitorium / Nerwy
Zaczęte przez Domicjana skończył je Nerwa również między forim romanum a suburrą, stasunkowo wąski plac o wymiarach 120 na 45 m. Po bokach kryptoportyki, architrawy, kapitele podobne do korynckich, na fryzie relief z kobietami przy pracy, naprzeciw wejścia świątynia Minerwy- eklektyczny koryncki heksastyl.
6. Forum Trajana I/II w.n.e 98-117r.n.e.
Plac ze świątynią Trajana, kolumną Trajana, biblioteką grecką i łacińską, bazyliką ulpią, portykami na lupy, półkolistą bramą i posągiem konnym Trajana, wymiary 295 na 120m Dokończyl je Hadrian. Hale targowe na dwóch tarasach tawerny, wzdłuż korytarzy sklepy, magazyny. Na gornym tarasie rozdawnictwo żywności ubogim wprowadzone przez Trajana.
7. Forum Septyniusza Sewera w Leptis Magna w Afryce przelom II i III w.
Część kompleksu gdzie forum zajmuje część centralną połączone jest brukowaną drogą oraz tetrapylonem z portem, za Karakali wybudowano latarnie morską.
19. Okres Antoninów – architektura sakralna.
...
florentyna1