Jak PRL pogrążyła polskiego geniusza komputerowego.pdf

(128 KB) Pobierz
Jak PRL pogrążyła polskiego geniusza komputerowego
Jak PRL pogrążyła polskiego geniusza komputerowego
Jerzy Poprawa
28 marzec 2011 (14:20)
Polska dała światu niedocenionego geniusza elektroniki - Jacka Karpińskiego.
Jego fascynująca historia pokazuje, jak władza ludowa PRL nie potrafiła
wykorzystać tak niesamowitego talentu.
Jacek Karpiński - największy polski geniusz komputerowy XX wieku, prawdziwy patriota . Niedoceniony
/Foto: East News
Wśród asów światowej branży komputerowej nie brak nazwisk, które brzmią swojsko w naszych
uszach. Znacie Jacka Tramiela/Trzmiela, na pewno słyszeliście też o niejakim Stevie Wozniaku. Ale czy
wiecie, że była szansa, by największą gwiazdą, większą niż Gates i Jobs razem wzięci, był polski
inżynier Jacek Karpiński?
Nasz bohater urodził się w 1927 roku... w Turynie. Jego rodzina po paru latach powróciła do Polski, a
Jacek zawsze deklarował, że urodził się Polakiem i Polakiem umrze. I miał ku temu sporo okazji, gdyż
po wybuchu II wojny światowej działał w konspiracji w ramach Szarych Szeregów. Zaczynał od aktów
sabotażu, by awansować do grup szturmowych i wreszcie słynnego batalionu "Zośka". Na jego piersi
trzykrotnie zawisł Krzyż Walecznych (plus jeszcze kilka innych odznaczeń). W powstaniu warszawskim
został bardzo ciężko ranny w kręgosłup.
508452192.001.png
Zdolny fachowiec, ale z AK...
W 1946, ledwo wyleczywszy się z ran, został studentem Politechniki Łódzkiej. Tam połknął bakcyla
informatyki. W 1951 z tytułem magistra inżyniera opuścił uczelnię z głową pełną pomysłów. Niestety,
jego AK-owska przeszłość sprawiła, że gdziekolwiek się zatrudnił, szybko okazywało się, iż jego
stanowisko akurat ulega redukcji... Dopiero w połowie lat 50. ten zdolny inżynier znalazł pracę, w której
doceniono jego potencjał (Instytut Podstawowych Problemów PAN).
Początkowo współtworzył pierwsze aparaty do ultrasonografii (USG), ale szybko pokazał pazur,
konstruując AAH (Analogowy Analizator Harmonicznych [Fouriera]), czyli rodzaj komputera służącego
do długoterminowego prognozowania pogody. Wkrótce udowodnił, że stać go na dużo więcej, tworząc
AKAT-1, pierwszy na świecie tranzystorowy analizator układów różnicowych. Ta konstrukcja sprawiła,
że Polska Akademia Nauk nominowała go jako polskiego kandydata do światowego konkursu UNESCO
dla młodych naukowców.
Karpiński zdemolował rywali i zdobył jedno z sześciu stypendiów, dzięki czemu studiował na Harvardzie
i mekce ówczesnej informatyki, czyli amerykańskim MIT (Massachusetts Institute of Technology). Czym
tam się wykazał, tego nie wiemy dokładnie, dość, że po 2 latach zachwyceni Amerykanie zaproponowali
mu stały etat. Karpiński jednak uważał, że nie po to walczył i przelewał krew za Polskę, by teraz ją
porzucić i pracować dla innego kraju.
Po powrocie do ojczyzny wena go nie opuszczała. Zatrudniwszy się w Pracowni Sztucznej Inteligencji w
Instytucie Automatyki PAN, stworzył tzw. "perceptron", czyli rodzaj samouczącej się sieci neuronowej,
opartej na 2000 tranzystorów, umiejącej rozpoznawać otoczenie za pomocą kamery. Była to druga taka
konstrukcja na świecie. Z bliżej jednak nieznanych powodów (czytaj: zapewne ludzkiej zawiści) znów
zaczął mieć rozmaite problemy w pracy i projekt ów nie był kontynuowany. (Chociaż trzeba tu dodać, że
imć Karpiński język miał niewyparzony - walił prosto w oczy to, co myślał, i kłaniać się w pas władzy
ludowej i przełożonym nie lubił, co na pewno nie pomagało mu w karierze).
W 1965 przyprawił parę osób o ból głowy, wyskakując przed szereg z projektem KAR-65,
minikomputera pracującego z szybkością 100 tysięcy operacji na sekundę. Był nie tylko 2 razy szybszy
niż ówczesna duma polskiej informatyki, czyli komputer Odra, ale też 30 razy tańszy w produkcji ! W
normalnym kraju twórca takiego osiągnięcia już wtedy zostałby milionerem. Ale że to był PRL, komputer
wyprodukowano w liczbie sztuk - UWAGA - 1 (tenże egzemplarz wykorzystywany był aż do lat 80. w
Instytucie Fizy ki UW). Dlaczego tak się stało? O tym za chwilę, gdy dojdziemy do największego
skandalu w dziejach polskiej informatyki, a być może i polskiej nauki w ogóle.
Tego się nie da zrobić!
W 1969 roku Jacek Karpiński zaszokował otoczenie, twierdząc, iż da radę skonstruować minikomputer
mieszczący się w walizce i mogący pracować w dowolnych warunkach. Przypomnijmy, że wówczas
komputery były ogromnymi pudłami wielkości solidnych szaf na ubrania, pracującymi w specjalnie
klimatyzowanych pomieszczeniach, a obsługiwanymi przez rzeszę pracowników w białych fartuchach.
Zebrała się specjalna komisja, składająca się z naukowców (czy może raczej "naukowców") i partyjnych
notabli. Po głębokim rozważeniu problemu, czyli zapewne wypiciu herbaty Ulung i zerknięciu na portrety
Lenina oraz Marksa, komisja orzekła, iż... takiego komputera skonstruować się nie da. A koronny
argument intelektualnej elity socjalizmu brzmiał mniej więcej tak: "gdyby to było możliwe, Amerykanie
już dawno by to zrobili". Krótko mówiąc: obywatelu, nie zawracajcie nam gitary i nie marnujcie swego i
naszego czasu na jakieś brednie rodem z filmu fantastycznego. Komputer w walizce? To może jeszcze
bezprzewodowy telefon wymyślicie?
Jacek Karpiński był jednak upartym człowiekiem. Razem z kilkoma takimi jak on zapaleńcami opracował
projekt komputera, który objawił się światu na początku lat 70. XX wieku jako K-202.
508452192.002.png
Nauczony doświadczeniem inżynier plany owej maszyny pokazał w 1971 nie Polakom, a Anglikom w
Londynie. Tym opadły z wrażenia szczęki i natychmiast chcieli zacząć jego produkcję. Jacek Karpiński,
którego 25 lat życia w PRL nadal nie wyleczyło z romantycznego patriotyzmu, oświadczył, że zgoda -
ale pod warunkiem, że produkcja będzie miała miejsce w Polsce, żeby jego kraj miał z tego korzyści.
Bo, wicie, on za dobry jest...
Gdy Anglicy zwrócili się do rządu PRL z oficjalną prośbą o umożliwienie im produkcji K-202 w
kooperacji z polskim przemysłem, nie dało się już powiedzieć "tego się nie da zrobić" ani zamieść
sprawy pod dywan. Szczególnie że ówczesny partyjny "number one" w PRL zapalił projektowi zielone
światło. Chcąc nie chcąc (acz raczej nie chcąc, z powodów, które zaraz wyłuszczę) rozpoczęto więc
produkcję K-202 w zakładach Era pod kierownictwem jego twórcy.
Pierwsze egzemplarze komputera wkrótce trafiły do polskich fabryk i zakładów badawczych, budząc
wielki entuzjazm użytkowników. I to był właśnie gwóźdź do trumny K-202. Dlaczego? Ponieważ był: za
dobry, za szybki, za łatwy w produkcji i za tani (ok. 1800 dol./sztuka). Serio. W Polsce tworzono już
przecież ociężałe Odry oraz radziecki system komputerowy (mainframe), bazujący na klonach IBM-360,
zwany RIAD. To co z tego, że były większe, gorsze, wolniejsze i dużo droższe niż K-202? A kogo w
socjalizmie obchodziły realne koszta i paskudne kapitalistyczne wymysły, jak zysk czy rentowność?
Liczyło się wykonanie i przekroczenie planu produkcji, sprawozdawczość, no i to, żeby każdy
koniecznie miał pracę.
Człowiek i świnie I
K-202 - to mógłby być absolutny hit /materiały prasowe
K-202 burzył tę misterną układankę. Mogło się okazać, że masa dyrektorów, kierowników (wszyscy
naturalnie z PZPR, bo tylko partyjni mogli być na stanowiskach kierowniczych w dużych firmach) jest
zupełnie zbędna. A liczące tysiące osób zakłady - niepotrzebne, gdyż wystarczy zatrudnić
kilkudziesięciu, góra dwustu ludzi do montażu K-202. Powiało grozą. Imperium zaczęło więc
kontratakować. Zaczęły się interwencje na wysokim szczeblu, naciski, telefony w stylu: "Wicie,
rozumicie, towarzyszu, tu taki jeden AK-owski prowokator bruździ, szkodzi, nie pozwala planu wykonać,
z burżuazyjnymi wyzyskiwaczami się zadaje" itd. W efekcie - gdy stworzono już jakieś 30 egzemplarzy
komputera, z czego połowa trafiła do Anglii, nagle spadł grom z jasnego nieba.
Dosłownie z dnia na dzień zadecydowano: "produkcję K-202 zakończyć w trybie natychmiastowym!".
Jacka Karpińskiego siłą wyprowadzono poza teren zakładu (!), częściowo zmontowane 200
egzemplarzy K-202 komisyjnie zniszczono, a Anglikom oświadczono, że mogą spadać na drzewo, bo w
PRL coś takiego jak K-202 przestało istnieć raz na zawsze. Do widzenia!
A żeby Karpińskiemu nie przyszły do głowy inne równie szkodliwe pomysły, to zabroniono mu pracować
w branży informatycznej oraz uniemożliwiono wyjazd za granicę. Nawet gdy Amerykanie zaoferowali
mu prestiżowe stanowisko konsultanta głównego projektanta komputerów w jednej ze swych korporacji,
władza ludowa odpowiedziała twardym "nie!". Zniechęcony konstruktor po paru latach tułania się po
rozmaitych dziwnych instytucjach, gdzie głównie przekładał papierki na biurku zajął się czymś, na co
władze PRL patrzyły bardzo życzliwie - hodowlą świń.
Nic więc dziwnego, że gdy jakaś zabłąkana reporterka zapytała go, dlaczego się zajmuje tak
niepasującą do jego wykształcenia i możliwości pracą, Jacek Karpiński odrzekł z goryczą mniej więcej
tak: "Bo wolę mieć do czynienia z takimi świniami". I w ten zbożny sposób spędził kilka następnych lat...
Gdy w 1980 powstała Solidarność i zaczęto drążyć rozmaite "ciemne sprawy", znów zrobiło się o nim
głośno. Stał się przykładem, jak "poprzednia ekipa" (bo naturalnie winni byli ludzie, a nie ustrój) trwoniła
508452192.003.png
potencjał Polski i Polaków. Nie żeby zaraz dać mu znów szansę pracy w wyuczonym zawodzie czy
wznowić produkcję K-202. No nie przesadzajmy z tą całą liberalizacją, towarzysze. Ale pozwolono mu...
emigrować. Po czym zapewne odetchnięto z ulgą - w końcu problem z tym wichrzycielem mamy z
głowy...
Wieczny tułacz
Inżynier wyjechał do Szwajcarii, gdzie zatrudnił się w firmie prowadzonej przez Jacka Kudelskiego. Parę
słów o tym panu. To Polak, który mając 12 lat, trafił tam w 1939 roku wraz ze swoją rodziną i nie był na
tyle głup... romantyczny, by po wojnie chcieć pracować dla dobra PRL. Mieszkając w normalnym kraju i
mając łeb na karku, szybko zrobił karierę i majątek, produkując profesjonalne przenośne magnetofony.
chętnie wykorzystywane przez reporterów wszelakiej maści, marki Nagra. (To od "nagrać", jakby ktoś
był ciekawy genezy nazwy).
W krainie Milki po paru latach pracy dla Kudelskiego Jacek Karpiński założył własny biznes. W tym
czasie skonstruował m.in. robota sterowanego głosem oraz ręczny skaner Pen Reader. Było to
urządzenie wielkości długopisu, pozwalające skanować dokumenty z jakością zbliżoną do skanerów
stacjonarnych. Głównym zastosowaniem Pen Readera było przenoszenie "papierowych" faktur, listów
przewozowych itp. do komputera.
I pewnie zrobiłby na tym niezły interes... ale był już rok 1990, w Polsce zawalił się socjalizm. Zatem
można było wrócić do ukochanego kraju i pracować dla jego dobra, prawda? Uhonorowany przez
władze RP tytułem "doradcy do spraw informatyki", zaczął rozkręcać produkcję Pen Readera (oraz przy
okazji kas fiskalnych). Na to jednak potrzebne były pieniądze . I to duże. By je zdobyć, Jacek Karpiński
zastawił wszystko, co miał (czyli dom). Niestety, co jest typowe w tej branży, był znacznie lepszym
konstruktorem niż biznesmenem.
Wszedł w spółkę z dość nieciekawymi ludźmi, a do tego zapewne niezbyt uważnie czytał wydrukowane
małą czcionką warunki umowy. W efekcie, gdy produkcja Pen Readera ledwo zaczęła się rozkręcać,
bank... odmówił wypłacenia kolejnej transzy kredytu.
Z niezależnych powodów (czytaj: cwaniactwa i braku odpowiedzialności wspólników) nie wypaIił też
biznes z kasami fiskalnymi. I tak Jacek Karpiński został na lodzie - bez domu (przejętego przez bank za
niespłacenie pierwszej raty) i z masą długów, które przez wiele lat oddawał. Wszystko, a jakże, w
majestacie prawa i jak najbardziej zgodnie z przepisami...
Zrujnowany i emerytowany już konstruktor dorabiał sobie, projektując witryny internetowe, ale ciągle nie
składał broni, mimo że zdrowie już mu nie dopisywało. Stworzył specjalny skaner dla audytorów
finansowych oraz rozpoczął pracę nad technologią rozpoznawania mowy przez komputer. Powoli
zaczął wychodzić na prostą (spłacił długi, dorobił się mieszkania). Niestety, śmiertelna choroba
zakończyła jego ziemską tułaczkę - konstruktor zmarł w lutym 2010 roku.
Człowiek i świnie II
Inaczej niż osoby opisywane przeze mnie w poprzednich numerach CDA (Jack Tramiel czy Clive
Sinclair) Jacka Karpińskiego nie pokonała własna pycha i chore ambicje czy brak wyczucia potrzeb
rynku. Chciałoby się powiedzieć, że zwyciężył go niereformowalny ustrój i jego tępawe sługusy, ale
niestety to tylko część prawdy. Poległ raczej w walce z ogólną miernością i małością, w starciu z ludźmi,
508452192.004.png
którzy (niezależnie od ustroju) nie sięgali mu do pięt. Majątek rodziny Jacka Kudelskiego szacowany
jest obecnie na jakieś 200 mln dolarów. Gdyby Jacek Karpiński poszedł jego drogą - czyli pozostał za
granicą - zostałby zapewne milionerem i supergwiazdą informatyki. Ale był nieuleczalnym patriotą.
Polska - i ta socjalistyczna, i ta kapitalistyczna - odpłaciła mu tym samym: bezdusznością i podłym
cwaniactwem. Świnie wygrały.
 
Zgłoś jeśli naruszono regulamin