Inteligencja.pdf

INTELIGENCJA (gr.  [noús]; łac. intelligentia) – zdolność rozumienia w

ogóle, bystrość, pojętność; zdolność rozumienia zaistniałych sytuacji i

znajdowania na nie właściwych reakcji; poznanie umysłowe; rozum, władza

pojmowania; znawstwo, roztropność, rozsądek; substancja duchowa, idea,

pojęcie; warstwa społeczna ludzi wykształconych, zajmujących się pracą

umysłową, zwł. twórczością naukową i artystyczną.

W filozofii gr. terminem „inteligencja” określano: a) najwyższą

doskonałość duszy (Platon, Arystoteles), stąd w średniowiecznych łac.

przekładach tekstów starożytnych odróżniano „rozum” (gr.  [logos], łac.

ratio) od „inteligencji” (gr.  [noús], łac. intelligentia), definiując tę ostatnią

jako „zdolność duszy do poznania (oglądu) Boga” (Marius Victorinus); b)

najdoskonalszą formę życia (Arystoteles) lub substancje niematerialne, tzw.

inteligencje, przybierające postać istot (ciał) niebieskich, mających naturę

substancji duchowych, oddzielonych od materii (substantia separata), a także

dusze sfer niebieskich, pełniące funkcję pierwszych poruszycieli (Arystoteles,

neoplatończycy).

W średniowiecznej literaturze chrześcijańskiej – za pośrednictwem

neoplatończyków i filozofów arab. – utrwaliła się praktyka nazywania

„inteligencjami” aniołów lub dusz ludzkich oddzielonych od ciała. Tomasz z

Akwinu pisze o tym w Sumie teologicznej (I, q. 79, a. 10): „In quibusdam

tamen libris de arabico translatis substantiae separatae quas nos Angelos

dicimus intelligentiae vocantur, forte propter hoc quod huiusmodi substantiae

semper actu intelligunt. In libris tamen de graeco translatis dicuntur Intellectus,

seu Mens” („W księgach tłumaczonych z arabskiego, substancje oddzielone od

materii, które my nazywamy aniołami, tam nazywano inteligencjami,

prawdopodobnie dlatego, że tego rodzaju substancje są zawsze w akcie

poznawania. W księgach natomiast tłumaczonych z greckiego [substancje te]

nazywano intelektem bądź umysłem”).

W średniowieczu utrwaliła się, odziedziczona po starożytności, wielość

znaczeniowa terminu „inteligencja”. U Tomasza z Akwinu termin ten ma 4

znaczenia: a) wskazuje na substancję rozumną; b) oznacza proces poznania

rozumowego; c) oznacza bezpośrednie poznanie rozumowe (ogląd

intelektualny); d) oznacza rozumienie.

Inteligencja PEF — © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

W literaturze patrystycznej wieków średnich (Marius Victorinus)

pojęciem „inteligencja” określano Boga (intelligentia Divina), a także osoby

Trójcy Świętej. I tak, Boga Ojca nazywano „Intelligentia intus existens” (I. w

sobie istniejąca) lub „Intelligentia interna” (I. wewnętrzna), zaś Syna Bożego

„Intelligentia foris existens” (I. istniejąca na zewnątrz); w Synu objawia się

„Omni-intelligentia” (wszechinteligencja) Ojca.

Na przełomie XIII i XIV w. terminem „inteligencja” określano także

poemat wierszowany o dziewięciu rymach, typowy dla Toskańczyków, tzw.

intelligenza; forma poematu obrazowała upersonifikowaną i., najczęściej w

postaci pięknej kobiety przyozdobionej sześćdziesięcioma koronami.

I. Kant najwyższą i. nazywał przedmiot (rozważań) teologii naturalnej.

Jako pojęcie kolektywne termin „inteligencja” pojawił się w drugiej poł.

XIX w.; najpierw jako nazwa ogólna „obywateli”, później na oznaczenie

warstwy ludzi wykształconych, zdolnych do różnego typu przywództwa (stąd

np. we Francji Zgromadzenie Narodowe – Konstytuantę – nazywano też

Najwyższą Inteligencją).

L’intelligenza (oprac. V. Mistruzzi), Bol 1928; R. Schulte, Intelligence ,

Europäische Schlüsselwörter 2 (1964), 19.; H.-G. Gadamer, Philosophische

Bemerkungen zum Problem der I. , w: tenże, Kleine Schriften , T 1967, I 220–

230; R. Piepmeier, HWP IV 445–447; M. Dixsant, Philosophy de l’i. I. de la

philosophie , Études philosophiques 44 (1986), 485–493 J. Chulkin, I. and

Rationality in Evolution and Culture , World Futures 23 (1987), 275–289; K.

Leidlmar, Artificial I. als ein philosophisches Problem , PhJ 94 (1987), 697–

707.

Andrzej Maryniarczyk

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: