AZiOP.doc

ROLA PAŃSTWA NA RYNKU PRACY

1.      art.65 ust.5 Konstytucji RP - „Władze publiczne prowadzą politykę zmierzającą do pełnego, produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia, w tym organizowanie i wspieranie poradnictwa i szkolenia zawodowego oraz robót publicznych i prac interwencyjnych.”

2.      art.10§3 Kodeksu Pracy (jedna z podstawowych zasad prawa pracy) - „Państwo prowadzi politykę zmierzającą do pełnego produktywnego zatrudnienia.”

3.      W PRL prawo do pracy >> gwarancja zatrudnienia, sankcjonowanie pozostawania bez zatrudnienia (publiczne prawo podmiotowe – mam prawo jako obywatel wystąpić z roszczeniem)

Na podstawie Konstytucji z 1997r. można kreować obowiązki, ale nie roszczenia, można jedynie żądać, aby władza prowadziła politykę zmierzającą do pełnego, produktywnego zatrudnienia.

Polityka: 1. gospodarcza – dopłaty do gier hazardowych, przyciągamy inwestorów 2. społeczna – ci co się załapali (np. zasiłki)

Zatrudnienie: 1. pełne – niedobre (Hitler przed wojną), 2. produktywne – racjonalne gospodarczo (poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia, w tym organizowanie i wspieranie poradnictwa i szkolenia zawodowego oraz robót publicznych i prac interwencyjnych)

BEZROBOCIE STRUKTURALNE: ≈1,5% - 3%

4.      ROLA PAŃSTWA NA RYNKU PRACY  - ZADANIA:

a.       pomoc w uzyskaniu zatrudnienia

b.      wspieranie działań zmierzających do zdobycia i utrzymania miejsca pracy (gospodarka oparta na wiedzy)

c.       ochrona przed skutkami utraty pracy – system świadczeń na okoliczność ziszczenia się ryzyka bezrobocia (ubezpieczenie)

d.      ochrona zatrudnienia – gwarantowanie praw osób zatrudnionych poprzez egzekwowanie prawa i działalność kontrolno-nadzorczą

5.      BEZROBOCIE JAKO KWESTIA SPOŁECZNA:

- zmiany gospodarcze i polityczne po roku ’89 i przejście do sytemu gospodarki rynkowej spowodowały ujawnienie się problemy bezrobocia

- bezrobocie to zjawisko, które polega na tym, że pewna liczba pracowników zdolnych do pracy oraz gotowych do jej podjęcia nie znajduje zatrudnienia (def. Legalna osoby bezrobotnej jest inna)

- bezrobocie jest wynikiem braku równowagi pomiędzy podażą pracy, a popytem na pracę (inne czynniki > wynagrodzenie minimalne)

6. DEFINICJA BEZROBOTNEGO - wybrane (ust. o promocji zatrudnienia)

1. obywatel polski lub cudzoziemiec-członek rodziny obywatela polskiego

2. niezatrudniony i niewykonujący innej pracy zarobkowej

3. zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej

4. nieuczący się w szkole

5. ma ukończone 18 lat

6. ma nieukończone 60lat – kobieta/65lat – mężczyzna

7. bez prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej, renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, albo po ustaniu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności, nie pobiera zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego

8. nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej

9. nie uzyskuje przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym z działów specjalnych produkcji rolnej

10. nie posiada wpisu do ewidencji działalności gospodarczej

11. nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia wolności

12. nie uzyskuje miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych

7. BEZROBOCIE JAKO KWESTIA SPOŁECZNA:

* dotyczy dużych grup społecznych

* jest odbierane przez grupę jako nieprawidłowe

* zakłóca prawidłowy rozwój

* wywołuje społeczny niepokój

* jest źródłem napięć społecznych

* nie może być w pełni rozwiązane w ramach grupy, przy wykorzystaniu dostępnych jej metod i możliwości

* może być rozwiązane tylko drogą podjęcia szerokich działań przez państwo

SKUTKI BEZROBOCIA:

* degradacja ekonomiczna

* degradacja społeczna

* pogorszenie warunków życia całej społeczności

* narastanie kwestii społecznych jak kwestia ubóstwa, edukacyjna, zdrowotna

RODZAJE BEZROBOCIA:

·         bezrobocie strukturalne – niedopasowanie struktury podaży pracy i popytu na pracę ze względu na posiadane kwalifikacje, wykształcenie, zawód czy miejsce zamieszkania; jego likwidacja wymaga zazwyczaj zmiany zawodu, kwalifikacji czy tez miejsca zamieszkania.

·         bezrobocie koniunkturalne – wynika z normalnych w gospodarce rynkowej wahań koniunkturalnych

·         bezrobocie sezonowe – wynika ze specyfiki niektórych branż lub regionów

·         bezrobocie frykcyjne – związane z naturalną płynnością siły roboczej, możliwą dzięki pełnej swobodzie zmiany miejsca pracy, wyboru stanowiska pracy; jest spowodowane niedostatecznie szybkim przepływem informacji między pracodawcami a pracownikami

·         bezrobocie technologiczne – powstaje przez uprzemysłowienie, rozwój technologii, informatyki

·         bezrobocie krótkookresowe – do 6 miesięcy

·         bezrobocie długookresowe – dotyczy osób, które pozostają bez pracy od 6 do 12 miesięcy, może przekształcić się w bezrobocie chroniczne

·         bezrobocie chroniczne – powyżej 12 miesięcy, dłuższe pozostawanie bez pracy powoduje, że ewentualni kandydaci stają się ze względu na dezaktualizację swoich wiadomości i doświadczeń mało interesujący dla pracodawcy

·         bezrobocie ukryte – bezrobocie wśród zatrudnionych – dotyczy ludzi nieujętych w statystykach bezrobocia, ponieważ nie rejestrują się w urzędach pracy, osiągających dochód np. w tzw. szarej strefie, poza systemem ubezpieczeniowym i gwarancjami pracowniczymi, także bezrobocie na obszarach wiejskich

CHARAKTERYSTYKA BEZROBOCIA W POLSCE:

- wysoki odsetek młodzieży wśród bezrobotnych (1/3)

- wysoki odsetek długotrwale bezrobotnych

- duża skala zróżnicowania regionalnego

- bardzo duży odsetek osób pozbawionych prawa do zasiłku

- znaczny odsetek osób pochodzących ze wsi

PRAWO PRACY A BEZROBOCIE:

- antynomia (sprzeczność wewnętrzna) – zatrudnieni a bezrobotni (czyje to prawo?)

- czy prawo pracy powinno chronić aktualnie zatrudnionych czy wszystkich pracobiorców, także tych aktualnie poszukujących zatrudnienia?

- czy regulacje dotyczące administracji zatrudnienia należą do prawa pracy czy raczej do polityki socjalnej?

ZADANIA PAŃSTWA W KONTEKŚCIE BEZROBOCIA:

- opracowanie polityki rynku pracy (wyłącznie władze publiczne) > planowanie, koordynowanie, nadzór nad wykonywaniem zadań

- realizowanie polityki rynku pracy:

*finansowana ze środków publicznych

*realizowana przez instytucje rynku pracy (publiczne [urzędy pracy] i niepubliczne) > rezygnacja z monopolu państwowego, wyraz koncepcji prywatyzacji zadań publicznych i stosowania mechanizmów rynkowych (umowy)

8. METODY REALIZACJI POLITYKI RYNKU PRACY:

1.      aktywne instrumenty polityki rynku pracy („promocja zatrudnienia”)

- wspieranie polityki gospodarczej na obszarze rynku pracy przy bezrobociu koniunkturalnym

- pobudzanie aktywizacji zawodowej

- prace interwencyjne i roboty publiczne

- pośrednictwo pracy

- poradnictwo zawodowe

- szkolenie i przekwalifikowanie zawodowe

- pożyczki dla bezrobotnych lub dla pracodawcy

- dopłaty dla pracodawców zatrudniających bezrobotnych

2.      pasywne instrumenty polityki rynku pracy

- zasiłki dla bezrobotnych

- świadczenie socjalne

- wcześniejsze emerytury

9. INSTYTUCJE RYNKU PRACY – ZARYS PROBLEMU:

- wielość podmiotów o różnym charakterze i zróżnicowanych zadaniach (od agencji zatrudnienia po Ochotnicze Hufce Pracy)

- publiczne służby zatrudnienia są powiązane z administracją samorządową (poza OHP) – „blisko problemu”

- obszerna i szczegółowa regulacja statusu prawnego pracowników publicznych służb zatrudnienia (dotyczy to także inspekcji pracy) – nacisk na profesjonalizm

- obszerna regulacja dotycząca niepublicznych służb zatrudnienia – prowadzenie agencji zatrudnienia jest regulowaną działalnością gospodarczą

- agencje zatrudnienia (niepubliczne) >

*agencje pośrednictwa pracy

*agencje doradztwa personalnego

*agencje pracy tymczasowej

*agencje poradnictwa zawodowego

10. DIALOG SPOŁECZNY I PARTNERSTWA NA RYNKU PRACY

- funkcjonowanie rad zatrudnienia jako organów opiniodawczo-doradczych władz publicznych

- partnerstwo lokalne

- uzupełnienie i rozszerzenie oferty usług publicznych służb zatrudnienia przez partnerów społecznych i agencje zatrudnienia – władze publiczne mogą zlecić realizację usług rynku pracy:

* agencjom zatrudnienia

* instytucjom szkoleniowym

* organizacjom pracodawców

* związkom zawodowym

* organizacjom pozarządowym statutowo zajmującymi się problematyką rynku pracy

* jednostkom samorządu terytorialnego

- władze publiczne mogą zlecić realizację usług rynku pracy podmiotom niepublicznym:

* prywatyzacja zadań publicznych – prywatnoprawna metoda działań władz publicznych

* dysponowanie środkami publicznymi daje jednak przewagę w negocjacjach

* mechanizm otwartego konkursu ofert a jeden nabywca

* arbitralność w podejmowaniu decyzji o warunkach i ocenie ofert

- zadania władz publicznych są uregulowane także w innych aktach prawnych z zakresu wspierania zatrudnienia metodami aktywnymi:

* zatrudnienie socjalne

* zatrudnianie osób niepełnosprawnych

* spółdzielnie socjalne

11. RYZYKO BEZROBOCIA A SPOŁECZNA GOSPODARKA RYNKOWA

- podstawy systemu zabezpieczenia społecznego:

* solidarność społeczna

* pomocniczość (subsydiarność) państwa

* społeczna gospodarka rynkowa

- funkcjonująca poprawnie gospodarka rynkowa jest podstawą dla rozwiązania problemów społecznych (zapewnia środki finansowania)

- stałym elementem gospodarki rynkowej opartej na wolności, własności, konkurencję jest ryzyko (w tym także ryzyko socjalne)

- ryzyko socjalne należy ubezpieczać – realizacja zasad solidarności społecznej i subsydiarności nadaje gospodarce rynkowej „społeczny” charakter

- nowe podejście do kwestii bezrobocia jest oparte na postrzeganiu go właśnie przez pryzmat ryzyka (utraty pracy)

- system promocji zatrudnienia ma chronić przed wystąpieniem tego ryzyka (np. podnoszenie kwalifikacji) oraz przed jego skutkami (formy pasywne i aktywne)

- nie chodzi zatem o przyznawanie i obsługę świadczeń na zaspokojenie określonych potrzeb, ale o aktywne wspieranie działań osoby poszukującej zatrudnienia

INNE ZAGADNIENIA Z ZAKRESU ADMINISTRACJI ZATRUDNIENIA:

- podejmowanie pracy za granicą u pracodawców zagranicznych

- wykonywanie pracy przez cudzoziemców w RP

- regulacja dotycząca pracowników publicznych służb zatrudnienia (wymogi kwalifikacyjne, szczególne obowiązki i uprawnienia)

- Fundusz Pracy (przychody i przeznaczenie środków)

ADMINISTRACJA OCHRONY PRACY:

- Państwowa Inspekcja Pracy:

* podległość i organizacja

* zakres działania

* postępowanie kontrolne

* kompetencje nadzorcze

* współpraca z innymi organami nadzoru i kontroli

* regulacja zatrudnienia pracowników PIP (wymogi, kwalifikacje, szczególne obowiązki i uprawnienia)

- Społeczna Inspekcja Pracy:

* specyfika SIP jako służby społecznej i jej struktura

* zakres i formy działania

* współpraca z PIP

ORGANY ZATRUDNIENIA:

Art.2 ust.1 pkt.17 ustawy z dnia 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy:

- minister właściwy ds. pracy

- wojewodowie

- marszałkowie województw

- starostowie (starostowie powiatów lub prezydenci miast na prawach powiatu sprawujący zwierzchnictwo nad powiatowym urzędem pracy)

Krajowy Plan Działań na Rzecz Zatrudnienia:

Zadania państwa w zakresie promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia oraz aktywizacji zawodowej.

ZADANIA MINISTRA WŁAŚCIWEGO DS. PRACY

  1)   przygotowywanie i koordynację realizacji Krajowego Planu Działań;

  2)   koordynację publicznych służb zatrudnienia

                  3)   zapewnianie jednolitości stosowania prawa

4)   sporządzanie i przedkładanie Radzie Ministrów, okresowych sprawozdań z realizacji Krajowego Planu Działań;

50) Art. 4 ust. 1 pkt 5 zmieniony przez art. 1 pkt 4 lit. a) tiret drugie ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. (Dz.U.09.6.33) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lutego 2009 r.

  5)   planowanie i realizowanie we współpracy z ministrem właściwym do spraw rozwoju regionalnego zadań w zakresie promocji zatrudnienia, w tym przeciwdziałania bezrobociu, łagodzenia skutków bezrobocia i aktywizacji zawodowej bezrobotnych, realizowanych przez instytucje rynku pracy wynikających z programów operacyjnych współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, w zakresie należącym do kompetencji ministra właściwego do spraw pracy;

  6)   dążenie do uzyskania wysokiego poziomu i rozwoju zasobów ludzkich

55) Art. 4 ust. 1 pkt 7 lit. g) dodana przez art. 1 pkt 4 lit. a) tiret trzecie ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. (Dz.U.09.6.33) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lutego 2009 r.

  7)   wprowadzanie i rozwijanie w publicznych służbach zatrudnienia systemów teleinformatycznych zapewniających spójny system obsługi rynku pracy oraz prowadzenie i udostępnianie internetowej bazy ofert pracy.

ZADANIA W ZAKRESIE KOORDYNACJI PUBLICZNYCH SŁUŻB ZATRUDNIENIA:

1. realizowanie zadań wynikających z funkcji dysponenta Funduszu Pracy,

2. określanie instrumentów stymulujących rozwój kształcenia ustawicznego rozumianego jako kształcenie w szkołach dla dorosłych, a także uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w odniesieniu do bezrobotnych, poszukujących pracy, pracowników i pracodawców,

3. tworzenie, rekomendowanie i upowszechnianie narzędzi, metod i zasobów informacyjnych na potrzeby poradnictwa zawodowego, pośrednictwa pracy, organizacji szkoleń, przygotowania zawodowego dorosłych lub innych form pomocy określonej w ustawie,

48) Art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. c) zmieniona przez art. 1 pkt 4 lit. a) tiret pierwsze ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. (Dz.U.09.6.33) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lutego 2009 r.

4. realizowanie zadań wynikających z prawa swobodnego przepływu pracowników między państwami (EURES)

49) Art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. d) zmieniona przez art. 1 pkt 4 lit. a) tiret pierwsze ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. (Dz.U.09.6.33) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lutego 2009 r.

5. reprezentowanie publicznych służb zatrudnienia wobec publicznych służb zatrudnienia innych państw,

6. realizowanie postanowień i koordynowanie działań wynikających z umów międzynarodowych i innych porozumień zawartych z partnerami zagranicznymi w zakresie przepływu pracowników;

PUBLICZNE SŁUŻBY ZATRUDNIENIA – ZADANIA SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA:

  1)   określanie i koordynowanie regionalnej polityki rynku pracy i rozwoju zasobów ludzkich w odniesieniu do krajowej polityki rynku pracy przez przygotowanie i realizację regionalnego planu działań na rzecz zatrudnienia;

  2)   podział posiadanych środków Funduszu Pracy, z uwzględnieniem kierunków i priorytetów określonych w regionalnym planie działań na rzecz zatrudnienia, na działania na rzecz promocji...