CESARSTWO I PAPIESTWO
Niemcy wyłamały się ze wspólnoty karolińskiej w 887 roku. Na ich terenie zaczęły powstawać księstwa terytorialne – Saksonia, Frankonia, Szwabia, Bawaria.
W 911 roku zmarł ostatni przedstawiciel dynastii karolińskiej Ludwik Dziecię
- korona przeszła z dziedzicznej w elekcyjną
- pierwszym monarchą został książę Frankonii – Konrad
Okres saski – w 919 roku po śmierci Konrada – tron oddano Henrykowi Saksońskiemu
- w okresie panowania zawarł sojusz z Węgrami
- podporządkował Lotaryngię
- w 929 roku Czechy uczynił lennem koronnym
Po śmierci Henryka Elektorzy dali koronę jego synowi Ottonowi
- koronacja odbyła się w Akwizgranie w 936 roku
- oparł się na dwóch czynnikach centralizacji kraju
- w 951 roku Otton wmieszał się w sprawy Włoch, przejmując nad nimi zwierzchność lenną, zaś w roku 961 koronował się na ich króla
- Jan XII – 2 II 962 roku koronował Ottona w Bazylice Św. Piotra na cesarza
- Jego ambicją stało się podporządkowanie sobie całego świata chrześcijańskiego – podporządkował sobie na wstępie papiestwo – papieżem mógł zostać jedynie kandydat, który złożył wierność cesarzowi
Politykę tę kontynuował Henryk III
- wygrał walkę ze światem feudalnym
- spacyfikował Rzeszę
- przeniósł do Niemiec Treuga Dei
- obsadził tron papieski oddanymi sobie prałatami niemieckimi – wprowadzając tym samym cezaropapizm
- okres tej dominacji trwał krótko - objęcie tronu przez Henryka IV w 1065 doprowadziło do zachwiania potęgi cesarstwa
FEUDALIZACJA KOŚCIOŁA
- pociągnęła za sobą zeświecczenie i rozkład moralny
- uzależniła Kościół od ludzi świeckich
- rozpowszechniła się:
Nastroje religijne skierowały się w stronę dwóch nurtów:
- dualistycznego – antykościelny – zwolennicy tej herezji byli antypaństwowi twierdząc, że państwo jest tworem szatana
- ascetyczny – wyrzeczenie się wszelkiej własności i dobrowolne ubóstwo
Kościół zaczął zmierzać ku naprawie
- reforma życia klasztornego
- ogólna odnowa stosunków kościelnych
- spowodowało to również reakcje cesarstwa, któremu zależało na odnowie moralnej Kościoła, czyli zwalczaniu symonii, przy pozostawieniu jednak nikolaizmu i inwestytury
W 1048 roku tiarę papieską przyjął Leon IX, za zgodą cesarza. Okazał się on być zwolennikiem reform, dzięki czemu podniósł on znaczenie Kościoła katolickiego. Jego następcą został Mikołaj II, który w 1059 roku ustanowił nowy regulamin wyborów papieskich.
- elekcja miała odbywać się w zamkniętym gronie kardynałów
- elektorowie mieli być wolni od jakichkolwiek form nacisku
- w praktyce oznaczało to odsunięcie cesarstwa od bezpośredniego wpływu na obsadę tronu papieskiego.
Konflikt, który nieuchronnie się zbliżał próbował załagodzić jeszcze Piotr Damiani, który wystąpił z nową interpretacją przekazu ewangelicznego o dwóch mieczach. Dowodził on równorzędności władzy duchowej i świeckiej, co więcej obustronnej współpracy. Papiestwo powinno być ochraniane militarnie przez cesarza, zaś władza cesarska nabiera właściwego blasku dopiero dzięki papieżowi. Wyjaśnienie to obowiązywało wyjątkowo krótko. Już następca Mikołaja II, Aleksander II zażądał oddania w lenno kościelne ziem saraceńskiej Hiszpanii, przy czym prawa te wstępnie mu przyznano.
Grzegorz VII poszedł jednak dalej – papocezaryzm
- w 1075 roku wydany został dokument Dictatus Papae – oparty o falsyfikaty Izydora z Sewilli głosił :
Zatarg o inwestyturę
- w roku 1075 odbył się synod rzymski potępiający nikolaizm, symonię i inwestyturę
- spowodowało to zainteresowanie cesarza sprawami włoskimi
- w roku 1076 na synodzie w Wormacji Henryk IV zaatakował legalność wyboru papieża
- papież nie ugiął się i w tym samym roku na synodzie w Rzymie obłożył Henryka klątwą, zwalniając jego poddanych z przysięgi wierności
- sytuacja ta uaktywniła opozycje w cesarstwie, która nakazała cesarzowi oczyścić się przed sejmem Rzeszy i poddać jego decyzjom
- Henryk IV został zmuszony, by w roku 1077 ukorzyć się przed papieżem w Canossie, który zdjął z niego klątwę
- Przywrócony do praw Henryk zlikwidował opozycję w państwie – wojna domowa trwała od 1077 do 1080 roku.
- Na synodzie antygregoriańskim w 1080 roku w Brixen w Tyrolu pozbawiono Grzegorza tiary papieskiej. Na jego miejsce powołano antypapieża Wiberta
- W takiej sytuacji Henryk IV mógł już spokojnie zlekceważyć klątwy Grzegorza i zaatakować Włochy
- W roku 1084 Henryk wkroczył do Rzymu, zaś Grzegorz musiał udać się na wygnanie i zmarł w roku 1085
Droga do kompromisu
- po śmierci Henryka IV rządy objął zbuntowany przeciwko ojcu Henryk V
- w czasie swojej koronacji w roku 1111 zaproponował Paschalisowi II, iż zrezygnuje z inwestytury w zamian za posiadłości lenne wcześniej papiestwu ofiarowane
- papież się zgodził, jednakże sprzeciwili się prałaci
- Henryk V uznał to za złamanie umowy i uwięził papieża
- Do ugody doszło dopiero w roku 1122 w Wormacji. W umowie tej pomiędzy Henrykiem V i Kalikstem II, cesarz zrzekł się inwestytury, ale zachował prawo nadawania wybranym przez duchowieństwo elektom przywiązanych do ich funkcji dóbr w charakterze lenna
- Odtąd wybory biskupie przekazano kolegium kapituły katedralnej /kanonikom/
Wydawać by się mogło, że umowa ta zakończyła problem, jednak odżyła ona za rządów Fryderyka Barbarossy
- objął on koronę cesarską w roku 1155
- w roku 1157 legat rzymski w czasie sprawy przed sejmem Rzeszy użył terminu beneficjum. Zrozumiano to jako wyniesienie papiestwa nad cesarstwo
- sprawę mimo szeregu kontrowersji i sporów załagodzono
- jednakże w roku 1158 Fryderyk wkracza do Włoch by wprowadzić w życie projekt kanclerza Rajnolda z Dassel – uniwersalisty cesarskiego, który twierdził, że wszystkie państwa to prowincje, a papież jest jedynie biskupem
Interwencja Fryderyka doprowadziła w rezultacie do schizmy papieskiej. Po śmierci Hadriana IV w 1159 roku w Rzymie obawiano się bardzo dalszej polityki cesarskiej, którego delegacja próbowała wybrać swojego kandydata. Doszło w rezultacie do podwójnej elekcji – cesarski Wiktor IV i duchowny Aleksander III. Fryderyk próbował wystąpić w roli sędziego w tym sporze, jednak Aleksander odrzucił jego propozycję. W efekcie musiał uciekać do Francji.
- w roku 1164 zmarł Wiktor IV – na życzenie cesarza zastąpiono go Paschalisem III
- Paschalis musiał opuścić Rzym w obawie przed epidemią, co wykorzystał na powrót Aleksander III
- Udało mu się stworzyć Ligę Lombardzką skierowaną przeciwko cesarzowi, a popierana przez króla Anglii Henryka II i Bizancjum
- W roku 1176 w bitwie pod Legnano cesarz został pobity
- Ostatecznym efektem był pokój w 1177 roku w Wenecji gdzie cesarz wyrzekł się poparcia dla schizmy i uznał Aleksandra III
KRYZYS KOSCIOŁA
W 1309 roku Klemens V przeniósł stolicę apostolską do Awinionu w obawie przed ówczesną sytuacją polityczną we Włoszech. Powrót do Rzymu nastąpił dopiero za pontyfikatu Grzegorza XI w roku 1377. Po jego śmierci rok później nastąpił poważny kryzys kościelny związany z kolejną schizmą wewnętrzną. Wybrano Urbana VI, jednak jego złośliwa natura zraziła mu kardynałów, którzy zebrawszy się ponownie na konklawe zdjęli go z tronu wybierając na jego miejsce Klemensa VII. Problem pojawił się w momencie kiedy Urban VI nie zgodził się ustąpić. Między przeciwnikami zaczęła się wojna, którą przegrał Klemens VII – zmuszono go do ucieczki do Francji, do Awinionu. Jego kandydaturę poparły – Francja, Szkocja, Kastylia i Aragonia, za Urbanem pozostały Anglia, Portugalia, Niemcy i Węgry. Nastąpił faktyczny podział świata chrześcijańskiego. Po śmierci przeciwników nastąpiły nowe elekcja, które nie zakończyły konfliktu:
- Urbana zastąpił Bonifacy IX
- Klemensa – Benedykt III
W wyniku rozwoju w tym okresie we Francji doktryn antypapieskich, przestano uznawać obydwu i zaczęto nawoływać do zwołania ogólnego soboru.
- Kardynałowie zdetronizowali obu papieży powołując na ich miejsce Aleksandra V.
- Papieże się nie zgodzili z ich werdyktem – powstała schizma obejmująca 3 papieży
Sytuacje wyjaśnić maiła sobór w Konstancji w 1414 roku:
- głosowano na nim grupami narodowymi
- zażądano detronizacji wszystkich papieży
- wprowadzono zwierzchnią władzę soboru, ustalając, iż będzie zwoływany odtąd co 10 lat
W 1417 roku zakończono schizmę dokonując wyboru Marcina V. Nie zakończyło to jednak problemu reform. Zajął się nimi kolejny sobór, tym razem w Bazylei w roku 1431, na którym rozważano największe problemy ówczesnego Kościoła katolickiego.
W wyniku obrad postanowiono:
- powiększyć postanowienia biskupów
- ograniczyć zdzierstwa Kościoła i skasować annaty – opłaty w wysokości rocznego dochodu składane przez duchownych posiadaczy beneficjów w chwili nominacji
- w sprawie Husa nastąpił problem – część soborytów weszło w porozumienie z Kalikstynami w 1433 doprowadzając do kompromisu. Przeciwny temu Eugeniusz IV – ówczesny papież próbował przenieść obrady do Włoch, jednak sobór to odrzucił. Uznał się za wyższego władzą nad papieżem prowadząc tym samym do 6-letniego rozłamu, który zakończył się dopiero w roku 1445.
- Eugeniusz wyjechał i otworzył nowy sobór we Florencji w roku 1439 – za zadanie postawił sobie połączenie dwóch Kościołów – wschodniego i zachodniego. Na soborze tym zostało ustalone wspólne wyznanie wiary, kończąc tym samym rozłam w Kościele.
HUSYCI
Na rozwój Husytyzmu wpłynęły znacznie kwestie następujące:
- reformę Kościoła
- odrzucał świecką władzę papieża
- propagował msze w języku narodowym
- odrzucał odpusty
- dążył do tłumaczenia Pisma Świętego na język czeski, uznając je jednocześnie za jedyną wykładnię wiary
- predestynację
Kler wystąpił ostro przeciwko działalności Husa. Papież obłożył go klątwą, nie przeszkodziło to jednak Husowi w dalszej działalności. By wyjaśnić tę sprawę król Niemiec Zygmunt Luksemburski wezwał go na sobór w Konstancji, by przedstawił tam swoje stanowisko. Pomimo posiadania listu żelaznego Hus został tam aresztowany i 6 VII 1415 roku spalony na stosie jako heretyk. Akt ten doprowadził do wzburzenia w Czechach a z czasem do wybuchu rewolucji husyckiej.
W roku 1417 duchowieństwo sprzyjające poglądom Husa wydało 4 artykuły praskie. Domagali się w nich:
Równocześnie z tym rozpoczęła się rewolucja ludowa. W 1419 roku doszło do tumultu w Pradze, który zakończył się obaleniem rady miejskiej. Zbiegło się to ze śmiercią Wacława IV. Husyci zaś odmówili prawa do korony czeskiej Zygmuntowi Luksemburskiemu, oskarżonemu pośrednio o zamordowanie Husa. Działanie to spowodowało szereg wypraw odwetowych na Czechy, które zaczęły się od 1420 roku, a którym papież nadał charakter krucjat.
Najazdy na Czechy trwały do 1427 roku, kiedy to Husyci przeszli do kontrnatarcia i przenieśli wojnę na teren Moraw, Węgier, Saksonii i Śląska. Swoje sukcesy zawdzięczali w dużej mierze:
W miarę przedłużającej się wojny doszło do rozwarstwienia w ruchu husyckim.
- zwani też utrakwistami – sub utraque specie – pod dwiema postaciami
- stanowili ugrupowanie umiarkowane, skupiające drobną szlachtę i mieszczaństwo
- skłonni byli do kompromisu
- ograniczali swój program do 4 artykułów praskich
Zieew