2 DECYDOWANIE POLITYCZNE – WPROWADZENIE (2H)
Þ Czego się nauczysz na tych zajęciach
® Od kiedy, jak i dlaczego ludzie zajmują się problematyką decyzji?
Þ Zagadnienia
® Co to takiego decydowanie polityczne?
- istota decydowania politycznego
- główne zagadnienia badawcze w decydowaniu politycznym
- czy każde decydowanie jest polityczne?
® Czy problematyka decyzji jest ważna dla polityki i politologii?
- znaczenie decyzji w polityce przez pryzmat
· sposobu definiowania polityki
· miejsca decyzji w życiu człowieka
- znaczenie decyzji dla politologii przez pryzmat
· polityki jako przedmiotu zainteresowania politologii
· budowania teorii empirycznych
® Od kiedy ludzie zastanawiają się nad decyzjami?
- potoczna a naukowa refleksja nad decyzjami
- zinstytucjonalizowane a niezinstytucjonalizowane badania nad decyzjami
· geneza i etapy badań
® Jak wygląda specyfika współczesnych badań nad decyzjami?
- wielość dyscyplin podejmujących problematykę decyzji
- wcześniejsza odmienność zainteresowań problematyką decyzji w nauce zachodniej i marksistowskiej
- poszukiwanie uniwersalnej teorii decyzji
- główne teorie decyzji wykształcone przez różne dyscypliny
® W jakich obszarach badane są decyzje w politologii?
- badania decyzji przez pryzmat stosunków wewnętrznych oraz zewnętrznych
- badania decyzji przez pryzmat funkcji nauki
Þ Literatura szczegółowa
® Artur Bodnar, Waldemar J. Szczepański, Decyzje polityczne jako przedmiot zainteresowań nauki o polityce, w: Decyzje polityczne w systemach społecznych, (red.) Artur Bodnar, Waldemar J. Szczepański, PWN 1987, s. 5 – 16
® Ludwik Habuda, Transformacyjne decyzje i decyzyjne procesy, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2005, R. I. Decydowanie: teoria, istota, racjonalność, modele, s. 24-52
® Ziemowit J. Pietraś, Decydowanie polityczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 1998, R. I Politologiczna analiza decyzyjna, s. 13-56.
® Jerzy Sielski, Pierwotne kategorie aksjologicznej analizy decyzyjnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1997, Wstęp, s. 7-19; R. I. Analiza decyzyjna, s. 20-40
Jan Wolański, Teoria decyzji politycznych a teoria decyzji, w: Decyzje polityczne w systemach społecznych, (red.) Artur Bodnar, Waldemar J. Szczepański, PWN 1987, s. 17 – 34
3 DECYDOWANIE POLITYCZNE – PERSPEKTYWA POLITOLOGICZNA: ANALIZA DECYZYJNA (4H)
® Jak wygląda podejmowanie decyzji politycznych?
® Co to takiego analiza decyzyjna?
- analiza a analiza decyzyjna
- główne założenia politologicznej analizy decyzyjnej
· eksplanans i eksplanandum w analizie decyzyjnej
® rodzaje analizy decyzyjnej
- nurty analizy decyzyjnej (normatywna i opisowa teoria decyzji)
- modele analizy podejmowania decyzji (analiza ilościowa i jakościowa)
- kryterium typu rozumowania (analiza indukcyjna, dedukcyjna, aksjologiczna, czynnikowa)
- kryterium najważniejszego czynnika kształtującego podejmowanie decyzji politycznych (analiza psychologiczna, mikrospołeczna, organizacyjna, matematyczna, cybernetyczna, kryzysowa, makrospołeczna)
- kryterium funkcji oraz kryterium przedmiotowe (analiza podmiotowa, aksjologiczna, pragmatyczna)
- modele analizy decyzyjnej (analiza politologiczna, internacjologiczna, transnarodowa)
® ocena podejścia
- zalety (holizm. dynamika, odformalizowanie, integrowanie, dostępność materiałów)
- wady (wtórny formalizm, wycinkowość, normatywizm, konieczność semiologicznej interpretacji znanego tekstu decyzji, wyłącznie implementacji)
® Ogólny schemat analizy decyzyjnej
- Co to takiego kategoria?
· kategoria, kategoria pierwotna i uzupełniająca
· kategoria a pojęcie
- ogólny schemat wnioskowania
- przykłady autorskich ujęć wyróżniania kategorii analizy decyzyjnej
® Szczegółowa charakterystyka poszczególnych kategorii w oparciu o uzupełniony podział Z. Pietrasia
- a) sytuacja decyzyjna
· definiowanie
« w sensie obiektywnym i subiektywnym
« jako zmienna zależna i niezależna
· sytuacja decyzyjna jako scena, bodziec, wejście do systemu
· rodzaje sytuacji decyzyjnych
« kryterium realności (rzeczywiste, wyobrażone)
« kryterium źródła (wewnętrzne, zewnętrzne, transnarodowe)
« kryterium trybu (normalne, kryzysowe)
« rodzaje sytuacji decyzyjnych w modelu J. Robinsona i R. Snydera (sytuacja, czas, zagrożenie)
· znaczenie prawidłowej identyfikacji sytuacji decyzyjnej
- b) ośrodek decyzyjny
« ośrodek decyzyjny jako mechanizm podejmowania decyzji lub jednostkowy bądź zbiorowy podmiot
· ośrodek decyzyjny jako podmiot działań, aktor, decydent i elita
· rodzaje
« charakter podmiotu (człowiek-organ)
« liczba uczestników (jedno i wieloosobowe)
« typ (narodowe, międzynarodowe, transnarodowe)
« struktura wewnętrzna (hierarchiczne–niehierarchiczne)
« lokalizacja (miejsce w systemie politycznym)
« stosunek do innych jednostek organizacyjnych (zależne-niezależne
« trwałość (doraźne-permanentne)
« rodzaje celów
· kto jest faktycznym ośrodkiem decyzyjnym w państwie?
« ujęcie normatywne i realistyczne
- c) proces decyzyjny
· pojęcie procesu i procesu politycznego
· proces decyzyjny jako konwersja wewnątrzsystemowa i mechanizm decyzyjny
« ujęcie normatywistyczne i empiryczne procesu decyzyjnego
« poziomy procesu decyzyjnego (społeczny, organizacyjny, racjonalny, emocjonalno, osobowościowy)
- d) decyzja polityczna
« decyzja
¿ kiedy nie ma decyzji? (automatyzm, brak alternatyw, świadomości wyboru, celu, zamiaru realizacji)
« decyzja polityczna
¿ kiedy decyzja jest decyzją polityczną
¿ ujęcie szerokie i wąskie (decyzja i niedecyzja)
¿ ujęcie prakseologiczne, podmiotowe, przedmiotowe, procesualne, funkcjonalne
· decyzja jako efekt procesu decyzyjnego i wyjście z systemu
· rodzaje decyzji
« narodowe, międzynarodowe, transnarodowe
« strategiczne, taktyczne, operacyjne
« jednoosobowe, zespołowe
« podejmowane w sytuacji pewności, niepewności, ryzyka
« realne, symboliczne, pozorne, nonsensowne
« ogólnospołeczne, klasowe, jednostkowo-grupowe
« aksjologiczne, podmiotowe, pragmatyczne, ekonomocentryczne, prawnocentryczne
· specyfika decyzji politycznych na tle pozostałych
· motywacje i uwarunkowania decyzji politycznych
- e) implementacja decyzji
« narodowa, międzynarodowa, transnarodowa
« twórcza, literalna, nieskuteczna, przeciwskuteczna
· znaczenie implementacji w analizie procesu decyzyjnego
· skutki implementacji
4 DECYDOWANIE POLITYCZNE – PERSPEKTYWA EKONOMICZNA: TEORIA RACJONALNEGO WYBORU, TEORIA WYBORU PUBLICZNEGO I TEORIA WYBORU SPOŁECZNEGO (2H)
® W jaki sposób ekonomia może służyć do wyjaśniania zjawisk politycznych?
® teoria racjonalnego wyboru a teoria wyboru publicznego i teoria wyboru społecznego
® teoria racjonalnego wyboru
- istota
- znaczenie w badaniach politologicznych
· jako przejaw naturalizmu
- geneza
· korzenie intelektualne
· grunt powstania (ekonomia i nurt behawioralny)
- etapy rozwoju i przedstawiciele
- badania w nauce polskiej
- główne założenia
· teoria racjonalnego wyboru jako próba zastosowania metodologii ekonomii do wyjaśniania zjawisk politycznych
· model idealnego aktora RREEMM
- wady i zalety podejścia
® teoria wyboru publicznego i teoria wyboru społecznego
- podobieństwa i różnice
· teoria wyboru publicznego jako teoria pozytywna
· teoria wyboru społecznego jako teoria normatywna
- przykłady zastosowania
· ekonomiczna teoria demokracji Downsa
· twierdzenie o niemożliwości Arrowa
® ocena teorii racjonalnego wyboru
- główne zarzuty i słabości
- główne zalety i czynniki przyczyniające się do popularności
® Klaus von Beyme, Współczesne teorie polityczne, Scholar, Warszawa 2005, R. II.5. Podejście racjonalnego wyboru (rational choice), s. 120-131
® Grzegorz Lisicki, Problemy i metody teorii wyboru społecznego, w: Elementy teorii wyboru społecznego, Grzegorz Lisicki (red.), Scholar, Warszawa 2001, s. 9-46
6 DECYDOWANIE POLITYCZNE – PERSPEKTYWA MATEMATYCZNA: TEORIA GIER JAKO METODA ANALIZY PROCESÓW DECYZYJNYCH (2H)
® W jaki sposób matematyka pomaga w podejmowaniu decyzji?
® wprowadzenie do teorii gier
- pojęcie „gry” w polityce
- istota teorii gier
- geneza teorii gier
· poszukiwanie metod optymalizacji decyzji politycznych (gry wojenne)
· matematyczna teoria gier
- znaczenie teorii gier
- zastosowanie teorii gier
· w politologii oraz w innych dyscyplinach
® definiowanie teorii gier
- warianty postrzegania
· jako metoda badawcza
· jako teoria skutecznego działania
· jako teoria skutecznego rozwiązywania konfliktów
- rozumienie ogólne
® kategorie i założenia teorii gier (istota i specyfika przy decyzjach politycznych)
- uczestnicy
- interesy
- sprzeczność interesów
- strategie
- wyniki
- działania
- zasady
- racjonalność
® Przebieg gry
- postać gry
· normalna, ekstensywna, jako funkcja charakterystyczna
- konfiguracje sytuacji decyzyjnych
· kryteria klasyfikacji gier
« liczba uczestników
« wynik
« układ interesów stron
« możliwość komunikowania się graczy
« charakter gry
« dostęp do informacji
« liczba strategii
- hierarchie preferencji
· subiektywistyczne i obiektywistyczne badanie preferencji
· idwywidualistyczne i kolektywistyczne definiowanie preferencji
® ocena teorii gier
- wady i zalety teorii gier jako metody badania decyzji politycznych
® Andrzej Balicki, Teoria gier w naukach politycznych, Numer 1(4)/1999
® Krzysztof Kasianiuk, Paradygmat gry w uczeniu się polityki. Doświadczenie dydaktyki akademickiej, „Homo Communicativus” 2(4)/2008, s. 191-204, http://www.hc.amu.edu.pl/numery/4/kasianiuk.pdf
® Jarosław Noceń, Artur Laska, Teoria polityki. Wprowadzenie, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP, Warszawa 2005, R. 10. Polityka w ujęciu teorii gier, s. 89-100
® Ziemowit Jacek Pietraś, Teoria gier jako sposób analizy procesów podejmowania decyzji politycznych, Wydawnictwo UMCS 1997
® Franciszek Ryszka, Wstęp do nauki o polityce. Uwagi metodologiczne, PWN, Warszawa-Poznań 1980, R XI. Prognozowanie
7 DECYDOWANIE POLITYCZNE – PERSPEKTYWA PSYCHOLOGICZNA: PSYCHOLOGICZNA TEORIA DECYZJI (1,5H)
® W jaki sposób uwzględnienie aspektów psychologicznych pomaga w prawidłowym podejmowaniu decyzji?
® geneza badań psychologicznych nad decyzjami
- wpływ teorii decyzji racjonalnych
- tradycja badań psychologicznych
® istota psychologicznej teorii decyzji
- definiowanie
- zadania
® cechy psychologicznej teorii decyzji
- przedmiot teorii
· struktura zadania decyzyjnego
· cechy decydenta
- system twierdzeń
· twierdzenia dotyczące tego, jak ludzie tworzą sobie reprezentacje zadania decyzyjnego
· twierdzenia opisujące proces oceny subiektywnej oceny wyników (użyteczności)
· twierdzenia dotyczące subiektywnego prawdopodobieństwa stanów rzeczy determinujących wyniki (konsekwencje) decyzji
· twierdzenia o strategiach wyboru działania
· twierdzenia opisujące czynniki, które sterują procesem decyzyjnym
- metody uzyskiwania twierdzeń
· eksperymenty
· modelowanie
· symulacja czynności decyzyjnych
® ocena psychologicznej teorii decyzji
- wnioski ogólne
- zalety
- wady
® Józef Kozielecki, Psychologiczna teoria decyzji, PWN, Warszawa 1975
® Tadeusz Tyszka, Analiza decyzyjna i psychologia decyzji, PWN, Warszawa 1986
® Tadeusz Tyszka, Psychologiczne pułapki oceniania i podejmowania decyzji, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 1999
® Andrzej Barcikowski, Psychologiczne aspekty w teorii przywódczych decyzji politycznych, w: Decyzje polityczne w systemach społecznych, (red.) Artur Bodnar, Waldemar J. Szczepański, PWN 1987, s. 301-319
Michał Śliwa, Leszek Wrona, Sytuacyjne i psychologiczne uwarunkowania decyzji politycznych, w: Decyzje polityczne w systemach społecznych, (red.) Artur Bodnar, Waldemar J. Szczepański, PWN 1987, s. 278 - 285
alien43