Definicja
Ubezpieczenie społeczne wywodzi się z ubezpieczeń gospodarczych i posiada z nim cechy wspólne takie jak: składka, wspólny fundusz, oznaczone ryzyko, szkoda, pokrycie szkody (świadczenie). Ciężar szkody podlega rozłożeniu na wszystkich uczestniczących w tworzeniu funduszu na rzecz pokrycia szkody osobie opłacającej składkę, która to została dotknięta wypadkiem losowym (zasada wzajemności). Wysokość świadczeń uzależniona jest od dokonanego wkładu, czyli wysokości płaconych składek oraz czasu ich opłacania. Istotą ubezpieczenia społecznego jest jego powszechność rodząca skutek w postaci obowiązku podlegania tymże ubezpieczeniom. Przymus ten sprawia, iż ubezpieczenie społeczne ma charakter publiczny, administracyjno prawny, w odróżnieniu od dobrowolnego ubezpieczenia gospodarczego opartego na prawie cywilnym. Zawarcie umowy o pracę rodzi obowiązek zgłoszenia się do ubezpieczeń społecznych oraz opłacania składek. Zarówno pracownik i jak i pracodawca nie maja prawa do zrezygnowania z tychże opłat nawet w przypadku, gdy pracownik jest już ubezpieczony w związku z tym, iż zawarł już umowę o pracę z innym pracodawcą.
Rodzaje ubezpieczeń społecznych w Polsce
W ramach polskiego systemu ubezpieczeń społecznych wyróżnia się następujące rodzaje ubezpieczeń:
· Ubezpieczenie emerytalne, stanowiące najważniejszą część systemu, na wypadek niezdolności do pracy spowodowanej starością. Płatnicy składek z tego tytułu zapewniają sobie dochody po osiągnięciu tak zwanego wieku emerytalnego, czyli 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn. Wyjątek przy ustalaniu wieku emerytalnego stanowią osoby zatrudnione na stanowiskach w branżach wymienionych w Ustawie.
· Ubezpieczenie rentowe gwarantuje świadczenia w przypadku „trwałej” utraty zdolności do osiągania dochodu z pracy, wtedy potocznie mówimy o rencie, bądź z tytułu śmierci żywiciela rodziny, wówczas mówimy o rencie rodzinnej.
· Ubezpieczenie chorobowe to świadczenie wypłacane pracownikowi z tytułu „tymczasowej” niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, bądź koniecznością pójścia na urlop macierzyński. Oprócz dwóch poprzednich można też wymienić takie świadczenia jaki rehabilitacyjne, opiekuńcze, wyrównawcze.
· Ubezpieczenie wypadkowe opłacane z tytułu możliwości wystąpienia jakiegoś zdarzenia losowego w pracy, skutkujące niezdolnością do wykonywania pracy. O ile w trzech poprzednich wysokość składek ustalana jest na jednakowym poziomie stawek procentowych, tak w tym przypadku jest ono uzależnione od tego jaką pracę się wykonuje. Ponadto, płacone jest tylko przez pracodawcę, który wlicza to w koszt działalności.
Reforma
W II połowie lat 90-tych z uwagi na coraz bardziej uwidaczniające się wady funkcjonującego systemu ubezpieczeń społecznych a następnie pojawiające sie w skutek tego problemy i nieprawidłowości stały się fundamentem podjęcia decyzji o natychmiastowej reorganizacji. Problem dotyczył m.in. rosnących składek, wynoszących od 25% funduszu płac w 1981r. przez 38% w latach 1987-1989 aż do 45% w roku 1998 oraz w braku samowystarczalności finansowej Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Analizując zaistniałą sytuację, w której poziom obciążeń produktu Krajowego Brutto tymi wydatkami przekraczał 15%, natomiast prognozy na lata następne przewidywały kolejne wzrosty (w roku 2035 do 22%) niezbędną stała się decyzja podjęcia działań w kierunku zahamowania zaistniałej spirali wzrostowej.
Wychodząc na przeciw rodzącym sie niepokojom został opracowany powszechny, jednolity, ulepszony i dostosowany do panujących warunków system mieszany obejmujący całe społeczeństwo za wyjątkiem rolników indywidualnych oraz sędziów i prokuratorów.
Podstawowymi cechami charakteryzującymi ubezpieczenia społeczne jest:
1. Realizacja celu społecznego;
2. Fakt, iż jest to ubezpieczenie wzajemne, czyli nieobliczone na zysk;
3. Fakt, iż jest ubezpieczeniem przymusowym.
System ubezpieczeń społecznych został zreformowany i w nowej postaci oraz na nowych zasadach zaczął obowiązywać z dniem 1 stycznia 1999 roku. Połączone zostały w nim zalety starego systemu oraz nowe rozwiązania minimalizujące lub całkowicie eliminujące uprzednie wady.
Rodzaje i stawki składek ubezpieczeniowych opisano w artykule rodzaje składek ZUS.
Bibliografia
· Małkowska D., Przewodnik po reformie ubezpieczeń społecznych, ODDK Gdańsk 1999, str. 13-37
· Ustawa z dnia 30.10.2002 r. o ubezpieczeniach społecznych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - Dz. U. Nr 199, poz. 1673
· Łopacińska E., Zreformowany ZUS - ubezpieczenia według nowych zasad, fRf, Warszawa 1999, str. 5 -11
· Ustawa z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych.
· Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych.
· Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.
· Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 roku o indywidualnych kontach emerytalnych.
zzieleniala