Program nauczania języka angielskiego w klasach IV–VIII szkoły podstawowej
PODSTAWA PROGRAMOWA
2017
Melanie Ellis
Anna Rak
Oxford University Press, 2017
Autorki
Melanie Ellis pracuje na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie. Prowadzi różne formy doskonalenia dla nauczycieli. Jest egzaminatorem maturalnym i współpracuje z Centralną Komisją Egzaminacyjną.
Anna Rak uczy w państwowej szkole podstawowej z oddziałami integracyjnymi w Gliwicach. Jest opiekunem stażystów i praktyk studenckich.
Spis treści
1. Opis programu
1.1. Wstęp
1.2. Podstawowe założenia
2. Cele edukacyjne
2.1. Cele edukacyjne w szkole podstawowej
2.1.1. Cele kształcenia i wychowania
2.1.2. Ogólne cele programu nauczania na II etapie edukacyjnym
2.2. Cele szczegółowe w nauce j. angielskiego na II etapie edukacyjnym
2.2.1. Szczegółowe cele podstaw programowych
2.2.2. Wymagania szczegółowe
3. Treści nauczania
3.1. Wstęp
3.2. Tematy i funkcje
3.3. Gramatyka
3.4. Sprawności językowe
4. Realizacja programu nauczania
4.1. Podstawowe założenia metodyczne
4.1.1. Formy pracy
4.1.2. Pomoce dydaktyczne
4.2. Techniki pracy na lekcji
4.2.1. Nauczanie funkcji językowych
4.2.2. Nauczanie słownictwa
4.2.3. Nauczanie gramatyki
4.2.4. Nauczanie sprawności słuchania
4.2.5. Nauczanie sprawności mówienia
4.2.6. Nauczanie wymowy
4.2.7. Nauczanie sprawności czytania
4.2.8. Nauczanie sprawności pisania i ortografii
4.2.9. Korelacja międzyprzedmiotowa oraz projekty edukacyjne
4.2.10. Nauczanie zagadnień kulturowych
4.2.11. Rozwijanie umiejętności samodzielnego uczenia się
4.3. Zalecane materiały nauczania
4.4. Wdrażanie programu
4.4.1. Planowanie pracy
4.4.2. Planowanie pracy w szkole w latach 2017-2018 i 2018-2019
4.4.3. Warianty pracy z programem
4.4.4. Pomoc dla uczniów
5. Ocenianie
5.1. Oczekiwane poziomy osiągnięć
5.1.1. Koniec klasy VI, poziom ponadpodstawowy
5.1.2. Koniec klasy VI, poziom podstawowy
5.2. Sposoby oceniania
5.2.1. Ocenianie bieżące
5.2.2. Ocenianie okresowe
5.3. Planowanie technik oceniania i wystawiania stopni
5.3.1. Co chcę sprawdzić?
5.3.2. Dlaczego chcę to sprawdzić?
5.3.3. W jaki sposób to sprawdzę?
5.3.4. W jaki sposób wystawię oceny?
5.4. Ocenianie globalne
5.5. Samoocena
6. Bibliografia
Niniejszy program nauczania opracowano w oparciu o: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej; Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 28 marca 2017 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół; Ustawę „Prawo oświatowe” z dn. 14 grudnia 2016 r. oraz Ustawę „Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe” z dn. 14 grudnia 2016 r., a także Ustawę z dn. 7 września 1991 r. o systemie oświaty wraz z późniejszymi zmianami. Program przeznaczony jest do realizacji na II etapie edukacyjnym, w klasach IV-VIII szkoły podstawowej, na poziomie II.1, a więc z uczniami, którzy w klasie IV kontynuują naukę j. angielskiego po I etapie edukacyjnym. Nauka w klasach IV–VIII w wymiarze trzech godzin tygodniowo obejmuje około 450 godzin lekcyjnych.
Program ten może być wykorzystany w klasach ze zróżnicowanym poziomem uzdolnień wśród uczniów lub tam, gdzie uczniowie zostali podzieleni na grupy zgodnie ze swoimi umiejętnościami językowymi, jak jest to zalecane w podstawie programowej z 2017 r.. Zadaniem szkoły jest zapewnienie przez szkołę kształcenia uczniów w grupach o zbliżonym poziomie biegłości w zakresie języka obcego nowożytnego. Realizacja tego wymagania może wiązać się z podziałem klasy na grupy bądź stworzeniem grup językowych międzyoddziałowych. (Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, 2017)
Aneks do Rekomendacji Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z dnia 18 grudnia 2006 r. uznaje komunikowanie się w obcych językach za jedną z ośmiu kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie, których wszyscy potrzebujemy do samorealizacji i osobistego rozwoju, pozostawania aktywnym obywatelem, integracji społecznej oraz utrzymania zatrudnienia.
Równocześnie Rekomendacja Parlamentu Europejskiego i Rady Europy zaleca państwom członkowskim, aby ich systemy edukacyjne zapewniały wszystkim młodym ludziom rozwój kompetencji kluczowych do poziomu, który wyposaży ich w umiejętności niezbędne w dorosłym życiu i stworzy podstawę do dalszej nauki i pracy.
Polska podstawa programowa, zatwierdzona Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dn. 14 lutego 2017 r., wprowadza nauczanie pierwszego języka obcego już od przedszkola. Kontynuując jego naukę w szkole podstawowej, jedną z najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia będzie umiejętność komunikowania się w j. obcym, zarówno w mowie, jak i w piśmie.
Należy dodać, że dziecko, ucząc się języka obcego, rozwija nie tylko swoją znajomość konkretnego języka, lecz także umiejętności związane z samą nauką języków obcych, co będzie odgrywało znaczącą rolę w jego edukacji przez całe życie. A zatem nauka języka obcego stanowi integralną część rozwoju dziecka, poprzez którą może ono także posiąść inne cenne umiejętności.
U podstaw niniejszego programu leży przeświadczenie, że podmiotem procesu nauczania jest uczeń. Zadaniem nauczyciela jest pomaganie uczniom w odkryciu najbardziej efektywnych technik uczenia się oraz wspieranie każdego ucznia w próbach wykorzystania własnych możliwości. Każdy uczeń jest jednostką o odmiennej osobowości, motywacji i preferowanym sposobie uczenia się. Traktując ucznia indywidualnie i wspierając go, nauczyciel jest w stanie wytworzyć środowisko, które umożliwi każdemu uczniowi wykazanie się swoimi umiejętnościami, i w którym każdy z nich znajdzie coś dla siebie.
Skuteczne porozumiewanie się w języku obcym nowożytnym – zarówno w mowie,
jak i w piśmie – stanowi nadrzędny cel kształcenia językowego na wszystkich etapach edukacyjnych wyodrębnionych w podstawie programowej. Tak zarysowany cel sprawia, że język obcy nowożytny powinien być przede wszystkim traktowany jako narzędzie umożliwiające uczniowi osiągnięcie różnych, właściwych dla danej sytuacji i motywacji, celów komunikacyjnych. Założenie to nie wyklucza jednoczesnego dążenia do osiągania przez ucznia coraz wyższego stopnia poprawności językowej, choć z pewnością, zwłaszcza na początkowych etapach procesu kształcenia językowego, będzie to poprawność w zakresie
kilku, kilkunastu najprostszych struktur. (Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, 2017)
Najważniejsze dla ucznia jest jego aktywne zaangażowanie się w proces uczenia. Lekcja powinna być wyzwaniem dla ucznia, aby myślał i używał aktywnie j. angielskiego w jak najszerszym zakresie. Uczniowie potrzebują czasu i okazji, aby zrozumieć zasady języka oraz olbrzymiej ilości praktyki.
Odpowiedzi na pytania nauczyciela, czasami ograniczone do jednego słowa, nie są wystarczającą drogą do nauki tworzenia własnych wypowiedzi. Język jest przyswajany w postaci ciągów słów i powszechnie używanych zwrotów, a nie budowany z pojedynczych wyrazów. Zwroty te są przyswajane przez zetknięcie się z językiem w kontekście, przy wsparciu pomocy wizualnych i dotychczasowej wiedzy, podczas słuchania i czytania. Samo przyswojenie nie wystarczy jednak, aby uczniowie zaczęli używać języka. Aby to nastąpiło, potrzebują okazji do zapamiętania nowych zwrotów i struktur przy pomocy powtarzania oraz częstych i licznych zadań, w których będą mówić i ćwiczyć język w sytuacjach. Ćwiczenia obejmujące pisanie również zapewnią aktywne zaangażowanie uczniów.
Praktyka jest najważniejszą częścią nauki w szkole. Najlepszym sposobem, aby każdemu uczniowi zapewnić jak największą możliwość mówienia, jest częste stosowanie ćwiczeń w parach. Lekcje, na których to nauczyciel jest główną mówiącą osobą, pozbawiają uczniów możliwości nauki. Języka obcego człowiek uczy się używając go, a nie słuchając o nim.
W celu jak najlepszego wykorzystania efektów swojej pracy uczniowie powinni brać aktywny udział w lekcjach i pracować samodzielnie w domu, w jak najszerszym zakresie wykorzystując wszelkie materiały źródłowe takie jak: oglądanie filmów z napisami w internecie, gry komputerowe w j. angielskim, słuchanie piosenek po angielsku i czytanie zarówno autentycznych materiałów online jak i uproszczonych tekstów w książkach. Materiały, w których uczeń zarówno słyszy angielski i widzi tekst, są szczególnie cenne dla rozwoju rozumienia.
Uczniowie powinni utrwalać w domu wiedzę i umiejętności zdobyte w szkole. Niestety, warunki panujące w domach uczniów nie zawsze na to pozwalają, tak więc nauczyciel powinien planować lekcje w taki sposób, aby zapewnić powtórzenie i utrwalenie materiału każdemu uczniowi w klasie.
W początkowym okresie nauki języka obcego nauczyciel będzie pracował z uczniami, pomagając im w zrozumieniu, jak powinni postępować, by móc samodzielnie się uczyć. Nauka uczenia się jest procesem długotrwałym i będzie kontynuowana na dalszych etapach edukacyjnych. (Patrz 4.2.11)
Na początkowych lekcjach w IV klasie nauczyciel powinien zapoznać uczniów z zasadami ich pracy na lekcjach j. angielskiego. Ważne jest, aby j. angielski był głównym językiem w klasie, gdyż dzięki temu uczniowie rozwijają sprawność rozumienia, poprawiają wymowę i zyskują pewność siebie w używaniu języka. Uczniowie będą naśladować język używany przez nauczyciela, powinno się mówić po angielsku tak często, jak to tylko możliwe.
Treści zawarte w niniejszym programie, zgodnie z założeniami podstawy programowej, kontynuują i rozszerzają obszary tematyczne wprowadzone w I etapie edukacyjnym. Program opiera się więc na fundamencie tego, co dzieci już poznały i w ten sposób pomaga im nabrać większej pewności siebie w używaniu języka obcego.
Język angielski w szkole podstawowej przeznaczony jest dla wszystkich, bez względu na uzdolnienia, i dlatego w ramach jednej klasy można spodziewać się dużych różnic w poziomie osiągnięć uczniów. Niektóre dzieci mają kontakt z językiem angielskim poza szkołą i osiągają lepsze wyniki niż ich rówieśnicy uczący się języka tylko w czasie zajęć szkolnych. Niektórzy uczniowie mają uzdolnienia językowe, podczas gdy innym nauka języka sprawia trudności. Z tego względu proponowane w programie przewidywane poziomy osiągnięć (Dział 5. Ocenianie) zostały opisane na dwóch znacząco różnych poziomach: podstawowym i ponadpodstawowym w klasie VI oraz podstawowym lub pełnym w klasie VIII.
Określenie różnych poziomów osiągnięć pozwala zdefiniować realistyczne cele dla każdego ucznia, przekazać rodzicom lub prawnym opiekunom informacje o oczekiwanych osiągnięciach dziecka, a także wspomaga nauczyciela w przygotowaniu planów wynikowych.
Określenie różnicy poziomów przy wyznaczaniu kryteriów osiągnięć umożliwia uczniom uzdolnionym lub tym, którzy uczą się języka dodatkowo, znaleźć się w górnej części skali. Zaś ci zaś, którzy mają problemy z nauką języka angielskiego, mają dla siebie miejsce w dolnej części skali.
Niniejszy program można przystosować dla uczniów, dla których nauka języka obcego jest problemem. Zawiera on również opis sposobów, w jaki można go rozszerzyć tak, aby zaspokajał potrzeby uczniów zdolnych (zobacz pkt. 4.4.3. Warianty pracy z programem).
Naukę języka obcego można powiązać z innymi przedmiotami, wyszukując wspólne tematy i zagadnienia w innych przedmiotach nauczanych w szkole (tzw. CLIL, czyli zintegrowane kształcenie przedmiotowo-językowe). Używając języka obcego, uczniowie mogą kontaktować się z rówieśnikami z innych krajów (np. w ramach programów Erasmus+ i e-Twinning). Mają także dostęp do szerokiego zakresu materiałów edukacyjnych, które mogą wykorzystać na innych przedmiotach. Korzystanie z wiedzy zdobytej na innych zajęciach ma również miejsce na lekcjach języka angielskiego, co odbywa się w ramach wprowadzania w życie zintegrowanego programu nauczania.
Dziecko zaczynające naukę w klasie IV jest na ważnym etapie swojego edukacyjnego rozwoju. Nauczyciel, który przez trzy lata realizował z nim zintegrowany program nauczania, jest już przeszłością – pojawiają się nowe przedmioty i nowi nauczyciele. Dla dziecka przekonanego o tym, że zaczyna poważną naukę w „dorosłej szkole” jest to wymagający okres, pełen ogromnego zainteresowania i entuzjazmu. Chociaż j. angielski jest tylko jednym z przedmiotów w programie nauczania, musimy pamiętać, że:
...
raffaelle