2.doc

Data:  28 lipca 1914 – 11 listopada 1918

Miejsce:  Europa, Afryka i Azja, Ocean Atlantycki, Ocean Spokojny, Ocean Indyjski Przyczyna:  Zamach w Sarajewie (bezpośrednia przyczyna), istnienie wrogich sojuszy militarnych

Wynik: Zwycięstwo Ententy. Upadek Cesarstwa Niemieckiego, Imperium Rosyjskiego, Imperium Osmańskiego, oraz Austro-Węgier. Powstanie nowych państw i przywrócenie niektórych (m.in. Polski).

I wojna światowa – konflikt zbrojny pomiędzy Ententą, do której należały między innymi Wielka Brytania, Francja, Rosja, Serbia, Japonia, Włochy (od 1915), Stany Zjednoczone (od 1917) a Państwami Centralnymi, tj. Austro-Węgrami  i  Niemcami wspieranymi przez Turcję i Bułgarię. Największy konflikt zbrojny od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim, zakończony klęską Państw Centralnych,  likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej dwadzieścia jeden lat po zakończeniu I wojny światowej.

CHARAKTERYZACJA I WOJNY ŚWIATOWEJ.

PRZYCZYNY.

·         Bezpośrednia przyczyna wybuchu I wojny światowej – zamach na następcę tronu  Austro – Węgier , arcyksięcia Franciszka Ferdynanda.

·         Francuska chęć odwetu za klęskę w wojnie z Prusami (1870 – 1871).

·         Rywalizacja kolonialna między mocarstwami i dążenie Niemiec do uzyskania stosownej ich zdaniem liczby kolonii.

·         Rywalizacja  Austro – Węgier i Rosji o wpływy na Bałkanach.

·         Dążenie Rosji do uzyskania panowania nad cieśninami Bosfor i Dardanele.

·         Rywalizacja między państwami bałkańskimi narastająca od drugiej wojny bałkańskiej.

·         Rywalizacja gospodarcza i zbrojeniowa (zwłaszcza w zakresie rozbudowy floty) między Niemcami i Wielką Brytanią.

·         Powstanie rywalizujących ze sobą bloków polityczno – militarnych trójporozumienia i państw centralnych (wcześniej trójprzymierza).

PLANY I SIŁY

Państwa Centralne:

·         Liczebność sił zbrojnych przed mobilizacją  1,2 mln. Liczebność po mobilizacji 6,3 mln.

·         Plany niemieckie - skierowanie głównych sił przeciwko Francji. Poprzez zaskakujące uderzenie przez neutralną Belgię i pokonanie Francuzów w błyskawicznej wojnie (Blitzkrieg) w ciągu kilku tygodni. Następnym krokiem miał być atak na Rosję.

·         Plany Austro - Węgier - pokonanie częścią sił Serbów, reszta armii zaś miała prowadzić atak przeciwko Rosji.

·         Plany Turcji - absorbowanie rosyjskich sił morskich na Morzu Czarnym, ataki lądowe w rejonie Kaukazu oraz przeciwko Brytyjczykom na Bliskim Wschodzie.

Państwa Ententy:

·         Liczebność sił zbrojnych przed mobilizacją 2,45 mln. Liczebność po mobilizacji 9,3 mln.

·         Plany Francji - przeprowadzenie uderzenie w Lotaryngii z zachowaniem minimalnej osłony od strony Belgii.

·         Plany Rosji – pierwotnie główny wysiłek zbrojny miał być skierowany przeciwko armii austro-węgierskiej, jednak na prośbę Francji Rosjanie skierowali dużą część  sił na Prusy Wschodnie.

·         Play Serbii – wraz z siłami Czarnogóry rozwinąć swe oddziały na pograniczu austro – węgierskim i absorbować możliwie  znaczną część sił.

PRZEBIEG DZIAŁAŃ.

ROK 1914:

28 VI – śmierć w zamachu sarajewskim następcy tronu  Austro-Węgier  Franciszka Ferdynanda i jego żony Zofii.

28 VII – wypowiedzenie wojny Serbii przez Austro – Węgry.

1 VIII – wypowiedzenie wojny Rosji przez Niemcy

2 VIII – wkroczenie wojsk niemieckich do Luksemburga

3 VIII – wypowiedzenie wojny Francji przez Niemcy

3 / 4 VIII – wkroczenie wojsk niemieckich do Belgi

4 VIII – wypowiedzenie wojny Niemcom przez Wielką Brytanię i początek morskiej blokady Niemiec

6  VIII – wypowiedzenie wojny Rosji przez Austro – Węgry

8 VIII – wypowiedzenie wojny Niemcom przez Czarnogórę

23 VIII – wypowiedzenie wojny Niemcom przez  Japonię

26 – 28 VIII – zwycięstwo Niemców nad Rosjanami w bitwie pod Tannenbergiem

6 - 13 IX – bitwa nad Marną, krach niemieckich planów wojny błyskawicznej

12 XI – wypowiedzenie wojny państwom ententy przez Turcję i atak turecki w rejonie Kaukazu oraz Palestyny i Egiptu

IX -XII – zajęcie niemieckich kolonii w Azji i na Pacyfiku przez Japonię  i Australię
XII -  ustalenie się frontu bałkańskiego na linii Dunaj – Sawa – Drina.

ROK 1915:

IV – zastosowanie przez Niemców pod  Ypres broni chemicznej – chloru

IV – lądowanie Brytyjczyków na półwyspie Galipoli, bez znaczących sukcesów i z ciężkimi stratami

25 V – wypowiedzenie wojny Austro – Węgrom  przez Włochy i początek ofensywy włoskiej kierunku rzeki  Isonzo.

V – VIII – udana ofensywa niemiecko – austriacka od Galicji na Warszawę i dalej w kierunku Litwy

IX – utrata przez Rosjan Królestwa Polskiego i niemal całej Galicji, stabilizacja frontu wschodniego na linii Dźwina – jezioro Narocz – Baranowicze – Pińsk – Dubno – Tarnopol - Czerniowice

IX – XI nieudane ataki anglo – francuskie w rejonie Szampanii

X – lądowanie wojsk ententy w Salonikach

X – XI porażki wojsk serbskich i ich odwrót przez Albanię ku Grecji, uzyskanie połączenia lądowego Austro – Węgier z Turcją przez zajęcie Bułgarii.

ROK 1916:

II – VII – ofensywa niemiecka i bitwa pod Verdun

31 V – 1 VI – nierozstrzygnięta morska bitwa jutlandzka

VI – VIII – rosyjska ofensywa A. Brusiława w rejonie Wołynia

VI – XI – ofensywa aliantów nad Sommą, pierwsze zastosowanie czołgów ( 15 XI )

VII – nieudany niemiecko – turecki atak ku Kanałowi Sueskiemu i zajęcie w kontrofensywie Półwyspu Synaj przez Brytyjczyków

27 VIII – przystąpienie Rumunii do wojny po stronie ententy i nieudany atak rumuński na Siedmiogród

VIII – X – walki na froncie greckim armii bułgarskiej przeciwko wojskom anglo – francuskimi serbskim

X – XII – ofensywa państw centralnych na Mołdawię i Wołoszczyznę, odwrót armii rumuńskiej

5 XI – proklamowanie przez Niemcy i Austro – Węgry Aktu 5 Listopada zapowiadającego utworzenie państwa polskiego.

ROK 1917:

1 II – ogłoszenie przez Niemcy nieograniczonej wojny podwodnej

15 III – obalenie monarchii w Rosji w wyniku rewolucji lutowej

6 IV – wypowiedzenie wojny Niemcom przez Stany zjednoczone po zatopieniu przez niemiecki okręt podwodny statku pasażerskiego „Lusitania” ze 128 Amerykanami na pokładzie

IV – nieudane ataki angielskie i francuskie w rejonie Aisne i Artios

29 VI wypowiedzenie wojny państwom centralnym przez Grecję pod naciskiem państw ententy

VII – nieudana ofensywa Rosjan nad Dniestrem i skuteczny kontratak niemiecki

IX – zdobycie Rygi przez wojska niemieckie

IX – XII – skuteczne, lecz niewykorzystane natarcia Brytyjczyków  w rejonie Cambrai

X – przełamanie pozycji włoskich nad Isonzo powstrzymane przez wojska brytyjsko – francuskie

5 i 15 XI – podpisanie rosyjsko – niemieckiego zawieszenie broni w Brześciu Litewskim i rosyjsko – austro – węgierskiego, koniec działań na froncie wschodnim

XI – XII – skuteczny atak brytyjski na Palestynę, zdobycie Gazy i Jerozolimy

XII – rosyjsko – tureckie zawieszenie broni

ROK 1918:

8 I  – prezydent USA Th. W. Wilson wystąpił z 14 – punktowym orędziem do Kongresu, formułującym podstawowe warunki przyszłego pokoju

II – wobec przedłużania się rokowań brzeskich z Rosją wojska niemieckie i austro – węgierskie rozpoczęły zajmowanie krajów bałtyckich, Białorusi i części Ukrainy przy biernej podstawie armii rosyjskiej

3 III – sowiecka Rosja podpisała traktat pokojowy z Niemcami, Austro – Węgrami, Bułgarią i Turcją, na Ukrainie wojska państw centralnych kontynuowały marsz na wschód aż za Dniepr

IV – częściowy sukces niemieckiej ofensywy we Flandrii kosztem, wysokich strat

7 V – osamotniona Rumunia została zmuszona zbrojnie do zawarcia pokoju z państwami centralnymi w Bukareszcie

V – częściowy sukces niemieckiej ofensywy w Szampanii kosztem wysokich strat

VII – VIII -  zwycięska ofensywa wojsk ententy nad Marną, wyparcie wojsk niemieckich do Belgii

IX – ofensywa ententy na froncie bałkańskim i kapitulacja Bułgarii

X -  po porażkach na Bliskim Wschodzie Turcja podpisała zawieszenie broni

3 IX – Austro – Węgry podpisały rozejm

9 XI – abdykował Wilhelm II, cesarz Niemiec

11 XI – abdykował Karol I, cesarz Austro – Węgier

11 XI – Niemcy podpisały zawieszenie broni w Campiegne – koniec  I wojny światowej.

KONSEKWENCJE – SKUTKI

·         Śmierć ok. 1 mln ludzi

·         Zniszczenie terenów, na których toczone były walki upadek systemu geopolitycznego ustalonego na kongresie wiedeńskim w 1815 r.

·         Rozpad monarchii austro-węgierskiej

·         Zmiany polityczne w Niemczech (upadek cesarstwa i powstanie republiki)

·         Zwycięstwo rewolucji bolszewickiej w Rosji

·         Odrodzenie się lub powstanie nowych państw  w Europie: Polski, Czechosłowacji, Jugosławii, Litwy, Estonii i Finlandii

·         Nowy podział kolonii w Azji i Afryce

·         Powstanie Ligi Narodów

·         Upadek największych dynastii europejskich (Hohenzollernów, Romanowów, Habsurgów)

·         Rozwój nowych typów uzbrojenia: czołgów, samolotów, okrętów podwodnych, broni maszynowej, gazów bojowych.

·