Szansa - program.pdf - Probacja - honorka

Szansa – Program aktywizacji społeczno-zawodowej...

Barbara Bojko-Kulpa, Szymon Kulpa

„Szansa” – program aktywizacji społeczno-

zawodowej w ośrodkach kuratorskich

w Lublinie

Zagadnienia wstępne

Tryb powoływania, działania i wykonywania nadzoru nad ośrodkami kura-

torskimi określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 paździer-

nika 2001 r. (Dz. U. Nr 120, poz. 1249). Działania ośrodka adresowane są

do uczestników ośrodka (§ 2 pkt 5), w innych aktach prawnych określanych

szerzej podopiecznymi (m.in. ustawa o kuratorach sądowych w art. 3 ust. 2).

Uczestnicy ośrodków są przyjmowani do nich na podstawie orzeczenia sądu

(§ 6 ust. 1 rozp.). Oprócz orzeczenia sądu wobec uczestnika rozporządzenie

mówi także o jego demoralizacji. Rozporządzenie dwukrotnie przywołuje

termin demoralizacja, raz w aspekcie uwzględnienia potrzeb lokalnych przy

powoływaniu ośrodków zależnie od ilości spraw nieletnich (§ 3 ust. 1 rozp.)

i drugi – w aspekcie możliwości sprofilowania ośrodka ze względu na stopień

demoralizacji uczestników (§ 3 ust. 3 rozp.).

Samo pojęcie demoralizacji ujęte w preambule ustawy z dnia 26 paź-

dziernika 1984 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich nie jest w dalszych

zapisach ustawy dokładnie zdefiniowane. Należy przyjąć, że w świetle prze-

pisów ustawy oznacza „szczególnie intensywną i względnie trwałą postać

nieprzystosowania społecznego” (P. Górecki, S. Stachowiak, 2002). W uję-

ciu innych opracowań prawnych demoralizacja jako skutek nieprzystosowa-

nia powstaje w procesie odchodzenia od obowiązujących w społeczeństwie

wartości moralnych przejawiającym się poprzez przestępczość, w tym prze-

stępczość nieletnich (Z. Sienkiewicz, 1988). W ujęciu psychologicznym na-

tomiast nieprzystosowanie (niedostosowanie społeczne) to wg części bada-

czy tej problematyki zaburzenie emocjonalne wyrażające się trudnościami

lub niemożliwością współżycia z innymi ludźmi (M. Przetacznikowa, M. Su-

sułowska, 1959) lub charakterologiczne, objawiające się wzmożonymi trud-

nościami w dostosowaniu się do normalnych warunków społecznych

(O. Lipkowski, 1980), bądź też wręcz zaburzenia zachowania przejawiające

się tak w płaszczyźnie psychologicznej, jak i socjologicznej (B. Urban, 2000).

Wśród czynników etiologicznych nieprzystosowania oprócz zwichniętej so-

cjalizacji i socjalizacji podkulturowej wymienia się jako etap pośredni właśnie

Probacja 1, 2009

121

B. Bojko-Kulpa, S. Kulpa

demoralizację rozumianą jako zmianę kierunku socjalizacji z pozytywnego

na negatywny (C. Czapów, 1980). Tak rozumiane pojęcie demoralizacji,

jakkolwiek bardziej złożone i niezupełnie tożsame z pojęciem demoralizacji

w zapisach prawnych, to jednak znacznie od niego nie odbiega. Niemniej,

jak słusznie zauważa Z. Bartkowicz (2008), powyższe definicje terminu „nie-

przystosowanie” mają wyraźnie socjologiczny rodowód, dotyczą bowiem

określeń objawowych i oznaczają zachowania naruszające normy. Nato-

miast definiowanie tychże zachowań winno być przełożone na język zmian,

jakie w toku resocjalizacji winny nastąpić, aby doprowadzić do respektowa-

nia i poszanowania prawa. Zmiany te dotyczyć mają układu postaw antago-

nistyczno-destruktywnych, rozumianych jako stan osobowości, określany

szerzej w polskiej pedagogice resocjalizacyjnej mianem „wykolejenia spo-

łecznego”. (Wydaje się jednak, że na potrzeby praktyki resocjalizacyjnej

należałoby postulować zastąpienie terminu „wykolejenie” ze względu na jego

pejoratywny charakter określeniem bardziej neutralnym.) Identyfikacja zmia-

ny, określanej w pedagogice resocjalizacyjnej jako „korzystna zmiana”, ma

kluczowe znaczenie z punktu widzenia oceny skuteczności samej resocjali-

zacji.

Założenia Projektu

Niedojrzałość społeczna, brak umiejętności postrzegania siebie samych

w pełnieniu ról życiowych w dorosłym życiu, bierność to jedne z głównych

cech charakteryzujących nieletnich kierowanych do ośrodków kuratorskich

na mocy orzeczenia sądu. Uzyskanie korzystnej zmiany w kierunku osią-

gnięcia przez nich podmiotowości, samodzielności, kreatywności powinno

opierać się na wzbudzeniu aktywności własnej uczestników. Zaś sama ak-

tywizacja rozumiana jako „uruchamianie potencjału jednostek, zmienianie ich

postaw, (…) budzenie poczucia własnej wartości, sprawianie, aby brały na

siebie odpowiedzialność za to, co robią, pokazywanie im różnych możliwości

jako szans, a nie jako zagrożeń” (S. Guz, 2008) może być stosowana jako

skuteczna metoda działań resocjalizacyjnych. Łącząc zatem powyższe zało-

żenia z własnymi doświadczeniami Stowarzyszenie POSTIS – związane ze

środowiskiem kuratorów Sądu Rejonowego w Lublinie – przygotowało reali-

zację Projektu autorstwa B. Bojko-Kulpy pod nazwą „SZANSA – aktywizacja

społeczno-zawodowa młodzieży trudnej w Lublinie”.

Cel Projektu SZANSA został określony jako przygotowanie młodzieży

trudnej do pełnienia ról życiowych poprzez oddziaływania wychowawczo-

resocjalizacyjne połączone z programem aktywizacji zawodowej umożliwia-

jącym znalezienie pracy w warunkach gospodarki rynkowej. Zaś jego sfor-

mułowanie podyktowane z jednej strony potrzebą kształtowania postaw ak-

ceptowalnych społecznie, z drugiej natomiast koniecznością formowania

122

Probacja 1, 2009

Szansa – Program aktywizacji społeczno-zawodowej...

u młodzieży postaw aktywności zawodowej. Te dwa kierunki działań w połą-

czeniu dają szansę samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie i tworzą

wyjściowy etap osiągnięcia pełnej dojrzałości społecznej. Jednocześnie trzeba

tu dobitnie podkreślić, że realizatorzy Projektu zdają sobie w pełni sprawę, że

powyższe propozycje nie wyczerpują pełnego zestawu systemowych działań

wychowawczo-resocjalizacyjnych, jakie winny być wobec nieletnich zastoso-

wane. Niemniej mogą być przyczynkiem do opracowania takiego systemowe-

go działania, i jako taki właśnie przyczynek powinny być potraktowane.

Warunki formalno-organizacyjne w dobie uczestnictwa Polski we wspól-

nocie europejskiej wymagały spełnienia kryteriów ubiegania się o środki

finansowe zgodnie z wymogami UE. W tym celu Stowarzyszenie POSTIS –

realizator Projektu – zawarło umowy partnerskie z Sądem Okręgowym

w Lublinie – w którego gestii znajdują się ośrodki kuratorskie oraz nadzór

nad nimi, oraz Gminą Miasto Lublin – w ramach realizowanego programu

„Bezpieczny Lublin”. W postępowaniu konkursowym Projekt SZANSA uzy-

skał finansowanie z Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwoju Zaso-

bów Ludzkich, Priorytet – Aktywna polityka rynku pracy oraz integracji zawo-

dowej i społecznej, Działanie 1.5 – Promocja aktywnej polityki społecznej

poprzez wsparcie grup szczególnego ryzyka. Wdrażanie Projektu rozpoczę-

to 7 sierpnia 2006 r., a realizację ukończono 31 sierpnia 2007 r.

Uwarunkowania realizacyjne nawiązywały bezpośrednio do poczynionych

założeń. Projekt SZANSA został zrealizowany w dwóch ośrodkach kurator-

skich Sądu Rejonowego w Lublinie: przy ul. Koryznowej 2B (Ośrodek Kura-

torski nr 7) i ul. Lotniczej 8 (Ośrodek Kuratorski nr 4) działających zgodnie

z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie ośrodków kurator-

skich. W każdym z dwóch ośrodków programy działań z młodzieżą prowadził

8-osobowy zespół w składzie: 4 kuratorów rodzinnych, 1 psycholog, 2 do-

radców zawodowych i 1 korepetytor.

Adresatami Projektu (beneficjentami) była grupa młodych ludzi (chłopcy

i dziewczęta) pochodząca ze środowisk zagrożonych dysfunkcją społeczną,

którzy jako podopieczni sądu dla nieletnich zostali skierowani do uczestnic-

twa w zajęciach ośrodka kuratorskiego, jakie jest orzekane przez sąd na

podstawie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich wobec młodzieży

wykazującej objawy demoralizacji (nieprzystosowania społecznego) lub tej,

która popełniła czyny karalne.

Kryteria uczestnictwa w Projekcie przewidywały udział nieletnich w prze-

dziale 15–18 lat o niskim stopniu demoralizacji (nieprzystosowania społecz-

nego) gwarantującym motywację i zaangażowanie oraz wyrażających zde-

cydowaną deklarację gotowości uczestniczenia w programie.

Grupa uczestników zakwalifikowanych do udziału w Projekcie liczyła

40 nieletnich, którzy zostali wyłonieni przez komisję rekrutacyjną – składają-

cą się z doradcy prawnego (sędzia rodzinny), dwóch specjalistów ds. reso-

Probacja 1, 2009

123

B. Bojko-Kulpa, S. Kulpa

cjalizacji (kierowników ośrodków), koordynatora Projektu – spośród 2000

postępowań wykonawczych prowadzonych przez V i VI Wydział Rodzinny

i Nieletnich Sądu Rejonowego w Lublinie.

Realizacja Projektu

Plan Projektu zakładał przeprowadzenie działań w dwu cyklach równole-

głych, z których pierwszy przewidywał prowadzenie oddziaływań wycho-

wawczo-resocjalizacyjnych i edukacyjnych, drugi zaś był autorskim progra-

mem (E. Jagodzińska, R. Sikorska-Kobryń, 2006) aktywizacji zawodowej

skierowanym do młodzieży trudnej wychowawczo. Program ten opracowany

w trzech modułach obejmował następującą problematykę.

Moduł I – ułatwienie wglądu we własne funkcjonowanie psychoemocjo-

nalne i edukacyjne:

– samopoznanie i samoocena,

– motywacja i jej rola w procesie uczenia się,

– komunikacja – czynniki zakłócające prawidłową adaptację i aktywność

człowieka,

– zasady działania stresu i sposoby radzenia sobie z nim.

Moduł II – poznanie aspektów twórczego działania w sytuacjach społecz-

nych i edukacyjnych:

– cele i sposoby ich realizacji,

– podejmowanie decyzji edukacyjno-zawodowych,

– cechy osobowości i ich związek z predyspozycjami zawodowymi,

– kreatywność i asertywność myślenia i działania.

Moduł III – precyzowanie indywidualnych preferencji zawodowych i wybo-

rów edukacyjnych w oparciu o wymagania rynku pracy:

– określenie własnych preferencji edukacyjno-zawodowych,

– indywidualne doradztwo zawodowe na podstawie badań,

– wprowadzenie w prawa rządzące rynkiem pracy,

– poruszanie się po rynku pracy.

Po zakończeniu naboru we wrześniu 2006 r. zostały rozpoczęte działania

z udziałem nieletnich. W trakcie 10 miesięcy realizacji merytorycznej prze-

prowadzono:

– indywidualne i grupowe zajęcia wychowawczo-resocjalizacyjne w wymia-

rze 2390 godzin,

– poradnictwo psychologiczne w wymiarze 160 godzin,

– indywidualnezajęcia wyrównywania wiedzy i rewalidacji, łącznie 320 godzin,

– warsztaty doradztwa zawodowego w wymiarze 315 godzin,

– indywidualne poradnictwo zawodowe w wymiarze 165 godzin.

Akcentem końcowym był udział młodzieży w konkursie pt. „Ja w wymarzo-

nym zawodzie”. Do konkursu zgłoszono prace wykonane w różnych technikach

124

Probacja 1, 2009

Szansa – Program aktywizacji społeczno-zawodowej...

(np. collage, prezentacja multimedialna i in.). Prace nieletnich oprócz wykazanej

pomysłowości i inwencji wskazywały pośrednio na duże zaangażowanie w dzia-

łaniach kończącego się Projektu, tym samym potwierdzając jego skuteczność.

Ewaluacja Projektu dokonana przy wykorzystaniu wyników badań po-

dłużnych (ankietowych i kwestionariuszowych) wykazała wyraźny wzrost

i samoidentyfikację zainteresowań zawodowych uczestników Projektu, na-

wiązujących do zdefiniowanych na wstępie oczekiwań korzystnej zmiany

wynikającej z oddziaływań aktywizacyjnych. Tym samym ewaluacja potwier-

dziła słuszność przyjętych założeń i osiągnięcie wytyczonego celu.

II Edycja Projektu SZANSA

Stowarzyszenie POSTIS zachęcone pozytywnymi rezultatami Projektu

SZANSA podjęło decyzję o reedycji Projektu tym razem na obszarze woje-

wództwa pod nazwą: „SZANSA – aktywizacja społeczno-zawodowa mło-

dzieży trudnej na Lubelszczyźnie”. O wsparcie metodologiczne zwrócono się

do Wydziału Pedagogiki i Psychologii UMCS. Wyłoniony z niego zespół pra-

cowników naukowych podjął się opracowania podstaw programowych Pro-

jektu ze szczególnym uwzględnieniem diagnozy weryfikacyjnej, wynikającej

zeń potrzeby doboru metod resocjalizacji, nadzoru merytorycznego nad

prowadzonym oddziaływaniami oraz ewaluacji Projektu.

Równolegle nawiązano współpracę z przyszłymi Partnerami, którzy

w ramach partnerstwa publiczno-społecznego stanowią zespół o strukturze,

jak niżej pokazano.

Ryc. 1. Struktura organizacyjna Projektu „SZANSA – aktywizacja społeczno-

zawodowa młodzieży trudnej na Lubelszczyźnie”.

Probacja 1, 2009

125

Szansa - program.pdf

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: