Prawo cywilne – zespół norm regulujących stosunki majątkowe i niektóre stosunki osobiste między równorzędnymi podmiotami.
Podział prawa cywilnego:
· Część ogólna – zagadnienia wspólne dla wszystkich działów
· Prawo rzeczowe – przepisy dot. korzystania z rzeczy, prawo własności
· Prawo zobowiązaniowe – zobowiązania między wierzycielami i dłużnikiem
· Prawo spadkowe – przejście praw zmarłego na inne podmioty prawa
Źródła prawa cywilnego – Kodeks Cywilny z 1964r., ustawy
Klauzula generalna – przepis prawny, który przez użycie ogólnych pojęć ma na celu osiągnięcie elastyczności w stosowaniu prawa
· Klauzula „zasad współżycia społecznego”
· Klauzula „społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa”
· Klauzula „niegodziwości celu świadczenia”
Stosunek cywilnoprawny – stosunki społeczne między równorzędnymi prawnie stronami na tle majątkowym
· Podmiot stosunku – osoby fizyczne/prawne, min. 2 podmioty
Zdolność prawna – zdolność do bycia podmiotem stosunku
· Przedmiot stosunku – zachowanie podmiotów względem siebie, ale również obiekty materialne, których stosunek dotyczy
· Uprawnienia wynikające ze stosunku – prawo domagania się określonego zachowania od drugiej strony (prawo podmiotowe)
· Obowiązki wynikające ze stosunku
Prawo podmiotowe – przyznana i zabezpieczona przez normy prawa cywilnego oraz wynikająca ze stosunku prawnego możność postępowania w określony sposób, prawo podmiotowe wyznacza granice, występuje tylko w granicach stosunku prawnego, wynika z norm prawnych i czerpie z nich środki ochrony.
Prawo podmiotowe > uprawnienie.
· Prawo podmiotowe bezwzględne – skuteczne przeciw każdemu (prawa osobiste, prawa rzeczowe, prawo do spadku, etc)
· Prawo podmiotowe względne – przysługuje tylko wyznaczonej osobie (np. domaganie się zwrotu pieniędzy od dłużnika)
Inny podział:
· Majątkowe i niemajątkowe
· Przenoszalne i nieprzenoszalne
Osoby fizyczne – osoba fizyczna to człowiek (od momentu urodzenia do momentu śmierci)
Zdolność prawna – zdolność do występowania w charakterze podmiotu stosunku prawnego
Ma ją każdy.
Zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej – zdolność do nabywania praw i zaciągania zobowiązań z pomocą czynność prawnych
· Pełna zdolność – 18 lat
· Ograniczona zdolność – 13 lat/ubezwłasnowolnione, wymaga zgody prawnego opiekuna, w sprawach drobnych (życie codzienne) nie wymaga
· Nie ma w ogóle – mniej niż 13 lat/całkowicie ubezwłasnowolnione
Ubezwłasnowolnienie – pozbawienie zdolności do czynności prawnych na mocy orzeczenia sądu, tylko w stosunku do osoby pełnoletniej, przyczyny: choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy, zaburzenia psychiczne, alkoholizm, narkomania.
Uznanie za zmarłego – można jedynie osobę zaginioną, 10 lat po zaginięciu (jeśli ≥ 70 lat, wystarczy 5 lat), przy czym zaginiony musi mieć minimum 23 lata.
Osoby prawne – wyodrębniona jednostka organizacyjna, która może występować jako samodzielny podmiot prawa cywilnego
Istota osoby prawnej:
· Element ludzki – np. udziałowcy firmy
· Element majątkowy – własny majątek wyodrębniony z majątku członków
· Element organizacyjny – istnienie określonej struktury, organów regulujących działalność
· Cel
Podział osób prawnych:
· Ze względu na sposób tworzenia:
1. instytucjonalne – tworzone przez państwo
2. typu zrzeszeniowego – porozumienia członków-założycieli (spółki, partie polityczne etc)
· ze względu na cel:
1. cel gospodarczy
2. cel niegospodarczy (idealny)
Rodzaje osób prawnych:
· Skarb państwa – należy do niego całe mienie administracji państwa, wojska, policji, szkolnictwa, służby zdrowia
· Spółki kapitałowe
· Przedsiębiorstwa państwowe
· Banki
· Państwowe jednostki org.
· Spółdzielnie
· Fundacje
· Stowarzyszenia
Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych osób prawnych – węższy zakres niż u fizycznych, może być ograniczona ustawą
Organy osób prawnych – osoba fizyczna, lub kilka osób, które tworzą i wyjawiają jej wolę
Nie jest to to samo, co pełnomocnik.
Czynności prawne – czynność osoby fizycznej lub prawnej, która zmierza do ustanowienia, zmiany lub zniesienia stosunku cywilnoprawnego, zawiera oświadczenie woli (przejaw woli, który wyraża dostateczny zamiar wywołania skutku prawnego)
Skład czynności prawnej:
· Oświadczenie woli
· Przepisy odnoszące się do danego rodzaju czynności karnych
· Zasady współżycia społecznego
· Ustalone zwyczaje
Podział czynności prawnych:
· Jednostronna – wystarcza oświadczenie woli jednej ze stron (np. testament)
· Dwustronna – wymaga oświadczenia woli dwóch lub więcej stron (np. umowa)
· Rozporządzająca – przeniesienie jakiegoś prawa na inną osobę/zniesienie/obciążenie
· Zobowiązująca – zobowiązanie strony do wykonania świadczenia
· Odpłatna – jedna ze stron otrzymuje ekwiwalent majątkowy (zasada: do ut es)
· Nieodpłatna – strona nie otrzymuje ekwiwalentu
Przesłanki ważności prawnej:
· osoba musi posiadać zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych
· czynność prawna nie może być sprzeczna z ustawami
· czynność dokonana w przewidzianej formie
· czynności prawna powinna być wolna od wad
Nieważność bezwzględna – najostrzejsza sankcja, może się odwołać każdy
Nieważność względna – czynność prawna pod wpływem błędu lub groźby, można ją uchylić, odwołuje się tylko osoba, której dotyczy
Wady oświadczenia woli
· brak świadomości/swobody – stan psychiczny odbiegający od normalnego, zakłócenia świadomości, presja fizyczna, nieważność
· pozorność – oświadczenie dla pozoru za zgodą drugiej strony, nieważność
· błąd – mylne wyobrażenie osoby składającej oświadczenie woli o rzeczywistym stanie rzeczy
1. błąd sensu stricto – np. kopia obrazu w przekonaniu, że to oryginał
2. pomyłka – np. błąd we wpisanej cenie
Nie powoduje nieważności, ale daje możliwość wycofania, przy czym musi być obiektywnie istotny (osoba nie złożyłaby oświadczenia woli mając świadomość prawdy)
· podstęp – uchylić można się także, gdy błąd nieistotny
· groźba – przymus psychiczny w celu wymuszeniu oświadczenia, groźba musi być bezprawna, realna
Zawarcie umowy
· w drodze złożenia i przyjęcia oferty – oferta to oświadczenie woli osoby fizycznej/prawnej (oferenta) skierowane do osoby fizycznej/prawnej (oblata).
Jeśli oferta sama w sobie nie zawierała określenia terminu odpowiedzi: (177)
1. telefon/obecność drugiej osoby – musi zostać przyjęta niezwłocznie
2. inny sposób (np. listownie) – uwzględnić trzeba czas wymagany na odpowiedź
· w drodze aukcji/przetargu – obowiązkowe przy zamówieniach publicznych,
1. ogłoszenie aukcji/przetargu (czas, miejsce, przedmiot, warunki)
2. zgłaszanie ofert
3. przyjęcie wybranej oferty
Aukcja – ma formę ustną (lub inną, chodzi o bezpośredni kontakt), ogłaszający chce coraz korzystniejszych ofert, zawarcie umowy – przybicie
Przetarg – pisemne oferty, ogłaszający wybiera najkorzystniejszą z nich, wybór w trybie sformalizowanym, zawarcie umowy – pisemna oferta
Unieważnienie przetargu/aukcji – jeśli osoba trzecia wpłynęła na wynik w sposób sprzeczny z prawem.
W przypadku przetargów o autostrady itp: zasada Lex specialis legi generali
· w drodze negocjacji – umowa skomplikowana, przedsięwzięcia gospodarcze,zawarcie umowy: dojście do porozumienia obu stron. W przypadku naruszenia dobrych obyczajów, strona naruszająca jest zobowiązana naprawić szkodę.
Forma czynności prawnych – jest dowolna, najczęściej zgodnie z zasadą per facta concludentia (przez czynności, które wyrażają wolę zawarcie umowy).
Obowiązek nadania określonej formy wynika tylko z ustawy lub zawartej wcześniej umowy.
Forma:
· zwykła – np. forma ustna, oświadczenie woli w wyraźnych słowach, wyrażenie woli w sposób dostateczny
· szczególna
1. zwykła pisemna – zastrzeżona pod rygorem nieważności prawnej (ad solemnitatem) lub bez tego rygoru (ad probationem). Zakres nieważności wyznaczają przepisy. Forma pisemna wymaga podpisu.
2. forma pisemna z datą pewną – datę poświadcza notariusz/organ państwowy
3. forma pisemna z podpisem urzędowo poświadczonym – stwierdza autentyczność podpisu (notariusz)
4. forma aktu notarialnego – notariusz sporządza czynności prawne wg wskazówek i podpisaniu przez strony
5. inne formy szczególne – Internet, umowy bankowe, etc
Brak zachowania formy szczególnej (2 – 5 ) powoduje nieważność czynności prawnej. (nie dotyczy przypadków, gdzie forma była tylko dla konkretnej funkcji (ad eventum).
Wykładnia oświadczenia woli – oświadczenie woli należy tłumaczyć tak, jak tego wymagają zasady współżycia społecznego
Przedstawicielstwo – czynność prawna dokonana jest przez osobę zwaną przedstawicielem, w imieniu drugiej osoby (reprezentowanego) oraz pociąga za sobą skutki dla tego drugiego.
· Przedstawicielstwo ustawowe – prawo wynika z przepisu ustawy, np. rodzice – dziecko
· Pełnomocnictwo – prawo do dokonywania czynności prawnych zależy od reprezentowanego, jednostronna czynność prawna
1. ogólne – dokonywanie różnych czynności prawnych w ramach zwykłego zarządu (administrowanie budynkiem np.)
2. rodzajowe – wielokrotne wykonywanie czynności pewnego rodzaju (np. ekspedient w sklepach)
3. szczególne – upoważnienie do konkretnej rzeczy (sprzedanie czegoś)
Pełnomocnictwo wygasa wraz z wypływem udzielonego terminu.
Przedawnienie roszczeń – po upływie wskazanego terminu dłużnik może uchylić się od spełnienia świadczenia. Ulegają jedynie roszczenia majątkowe. Przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący
· zasadniczy termin – 10 lat
· prowadzenie działalności gosp. – 3 lata
· świadczenia okresowe (czynsz/najm/dzierżawa etc) – 3 lata
· &...
ephemere