ęłęóArianizm
Nazwy arianie i arianizm pochodzą od Ariusza, duchownego Kościoła w Aleksandrii w Egipcie. W 321 r. został on ekskomunikowany przez synod w Aleksandrii. Ariusz twierdził, że Jezus Chrystus jako syn Boży jest poddany Bogu, że został stworzony przez Ojca, co oznaczało, że "był czas, kiedy nie było Jezusa Chrystusa" i zanim został stworzony, nie istniał. Tym samym Ariusz kwestionował boską naturę Jezusa Chrystusa. Było to sprzeczne z kształtującą się wtedy doktryną o równości Boga Ojca i Syna, która potem rozwinęła się w naukę o Świętej Trójcy. Arianie odrzucali doktrynę o Trójcy jako niebiblijną.
Nauka Ariusza została potępiona na Soborze Nicejskim w 325 r., ale poparcie ze strony biskupa Euzebiusza z Nikomedii doprowadziło do kilkakrotnego wygnania Atanazego, głównego rzecznika soboru i przeciwnika arian.
Szczytowy okres wpływów arianizmu w Cesarstwie Rzymskim przypadł na panowanie ariańskiego cesarza Konstancjusza II w latach 350-361. W roku 381 cesarz Teodozjusz I uznał arianizm za herezję, co zapoczątkowało prześladowania jego zwolenników. Zagadnienia przywołane przez arianizm rozstrzygnął na niekorzyść arian Sobór Konstantynopolitański I
w 381 r.
Arianizm stał się także wyznaniem germańskich ludów, które zalały Cesarstwo Zachodnie w V w. Szczególnie surową formę arianizmu przyjęli Wandalowie. Jedynie Frankowie przyjęli chrzest w obrządku rzymskim. Z czasem ludy germańskie zamieszkujące dawne imperium zaczęły odchodzić od nauk Ariusza (VII wiek).
W okresie Reformacji nawiązano do idei arianizmu (antytrynitaryzm). Mianem arian w Rzeczypospolitej Obojga Narodów błędnie określano członków kościoła braci polskich. Poglądy częściowo zbliżone do arian, co do osoby Jezusa Chrystusa, głoszą obecnie również Świadkowie Jehowy.
Ich główne ośrodki w ówczesnej Rzeczypospolitej to: Lewartów, Pińczów, Raków, Lusławice.
ęłęóTło biblijne kontrowersji ariańskiej
Należy zwrócić uwagę, że zarówno arianie jak i ich przeciwnicy w uzasadnieniu swojego stanowiska teologicznego odwoływali się do autorytetu Biblii. Teksty biblijne, na które powoływały się obie strony konfliktu możemy podzielić na trzy grupy:
teksty, na które powoływali się tylko arianie;
teksty, na które powoływali się tylko przeciwnicy arian;
teksty, na które powoływały się obie strony kontrowersji, odmiennie je interpretując.
Teksty biblijne, na które powoływali się arianie
Ewangelia według świętego Marka 13,32 – najtrudniejszy tekst dla przeciwników arian. [niewiedza Jezusa świadczyła o tym, że Jezus nie jest takim samym Bogiem jak Ojciec.]
Lecz o dniu owym lub godzinie nikt nie wie, ani aniołowie w niebie, ani Syn, tylko Ojciec.
Ewangelia według świętego Marka 10,18 [Sam Jezus nie uważa się za Boga.]
Jezus mu rzekł: Czemu nazywasz Mnie dobrym? Nikt nie jest dobry, tylko sam Bóg.
Ewangelia według świętego Jana 20,17 [Jezus nazywa Ojca swym Bogiem, a więc według arian nie jest takim samym Bogiem jak Ojciec.]
Rzekł do niej Jezus: Nie zatrzymuj Mnie, jeszcze bowiem nie wstąpiłem do Ojca. Natomiast udaj się do moich braci i powiedz im: Wstępuję do Ojca mego i Ojca waszego oraz do Boga mego i Boga waszego.
Filipan 2:5,6 pokazuje stosunek Jezusa do bycia równym Ojcu.
Kolosan 1:15 i 16 powinny być czytane razem. Czyli Jezus był stworzony jako pierworodny stworzenia, albo jak Objawnienie 3:14 pokazuje: początek stworzenia. Ojciec nie miał początku (Psalm 90:2), Syn był początkiem stworzenia. Jezus był stworzony własnoręcznie przez Boga (J 1:14: 'jednorodzony'). Kolosan 1:15 wspomina Jezusa jako obraz Boga, dlatego kto widzi Jezusa, to tak, jakby widział Boga.
Inne wersety Biblijne:
· Dz 2:31,32 – kto wskrzesił Jezusa, kiedy on umarł?
· Łk 22:41-44 – wola Boga, a wola Syna;
· 1 Kor 15:28 – nawet po zmartwychwstaniu Jezus był podporządkowany Ojcu;
· początek Ewangelii św. Mateusza - rodowód Jezusa. Skoro rodowód Jezusa to rodowód św. Józefa, Chrystus wywodzi się, przynajmniej cieleśnie, właśnie od niego.
Teksty biblijne, na które powoływali się przeciwnicy arian
W nim zostało stworzone wszystko, co jest na niebie i na ziemi, rzeczy widzialne i niewidzialne, czy to trony, czy panowania, czy nadziemskie władze, czy zwierzchności; wszystko przez niego i dla niego zostało stworzone (Kol. 1:16) Nieuznanie Jezusa za równego Bogu i uznanie, że został stworzony prowadziło do paradoksu, bo musiał stworzyć sam siebie.
Ewangelia według świętego Jana 14,9 – najtrudniejszy tekst dla arian. [Jezus jest takim samym Bogiem jak Ojciec, gdyż kto widzi jego, widzi i Ojca.]
Odpowiedział mu Jezus: Filipie, tak długo jestem z wami, a jeszcze Mnie nie poznałeś? Kto Mnie zobaczył, zobaczył także i Ojca. Dlaczego więc mówisz: Pokaż nam Ojca?
Teksty biblijne, na które powoływały się obie strony kontrowersji
Ewangelia według świętego Jana 10,30 [Arianie interpretowali ten tekst w sensie moralnym. Jezus mówi tu o tym, że tego, czego pragnie Ojciec, pragnie i On, bo dobry Syn jest posłuszny Ojcu - jedność woli. Przeciwnicy arian interpretowali ten tekst w sensie ontologicznym, to znaczy, że Jezus mówi tu, że jest takim samym Bogiem i posiada taką samą moc jak Ojciec - jedność natury.] Tekst Jana 10,30 jest kontynuowany w Jana 17:20-22.
Ja i Ojciec jedno jesteśmy.
Ewangelia według świętego Jana 14,28 [Arianie interpretowali ten tekst w sensie ontologicznym. Jezus według arian przyznaje tu, że nie jest takim samym Bogiem jak Ojciec, jest mniejszy od Ojca i Jemu podporządkowany. Przeciwnicy arian interpretowali ten tekst w sensie moralnym, to znaczy, że Jezus przyznaje tu, że Ojciec jest większy od Niego, ale jest to wyższość moralna, jaka występuje w relacjach Syn-Ojciec.]
Słyszeliście, że wam powiedziałem: Odchodzę i przyjdę znów do was. Gdybyście Mnie miłowali, rozradowalibyście się, że idę do Ojca, bo Ojciec większy jest ode Mnie.
Jedna z najważniejszych herezji w dziejach chrześcijaństwa, której twórcą był Ariusz; pewne jej elementy zawierały już m.in. poglądy Pawła z Samostat (monarchianizm). Jej istotą była gruntowna rewizja nauki o Trójcy Św. w imię radykalnego monoteizmu. Wg arianizmu Osoby Boskie to 3 hipostazy "różne i niepodobne". Logos jest, z jednej strony, przymiotem jedynego i wiecznego Boga, zawsze się w Nim znajdującym, z drugiej zaś - stworzonym bezpośrednio przez Niego, doskonałym Logosem-Synem, powołanym z kolei do stworzenia świata.Duch Święty to pierwsze twór Logosa-Syna. Natomiast w Jezusie zrodzonym z NMP Dziewicy ten ostatni zastąpił duszę ludzką, ożywiając jego ciało i stając się całkowicie człowiekiem. Arianizm zwalczali Atanazy Wielki, Bazyli Wielki, Grzegorz z Nazjanzu, Grzegorz z Nyssy i in. Potępiono go 325 na Soborze Nicejskim I i 385 na Soborze Kostantynopolitańskim I. Cieszył się znacznymi wpływami na zachodzie Europy, zwł. wśród Gotów, którzy zaszczepili go wśród ludów germańskich. Zanikł ok. VII w., by pojawić się znów w XVI w. w dobie reformacji; nawiązywał doń ruch tzw. arian, czyli braci polskich i socynianizm.
ęłęóHerezja potępiona na Soborze Nicejskim I (325); nazwa pochodzi od imienia kapłana aleksandryjskiego, Ariusza (ok. 250 — 336), który twierdził, że Syn Boży nie był Bogiem z samej natury, lecz tylko pierwszym spośród stworzeń (por. DH 125-126, 130; ND 7, 8). Arianizm spowodował wielki i poważny niepokój w Kościele aż do roku 381, później istniał jeszcze przez kilka stuleci wśród szczepów germańskich w postaci złagodzonej
pyzy