Istota i klasyfikacja dochodów publicznych
Dochody publiczne - strumienei środków pieniężnych przeznaczone na finansowanie wydatków publicznych. Wydatki te związane są. z wykonywaniem zadań publicznych. Dochody publiczne obejmują wszelkie wpływy uzyskiwane przez podmioty prowadzące publiczną działalność finansową. Można je podzielić na dochody publiczne budżetowe i dochody publiczne pozabudżetowe. Pierwsze z nich to strumienie środków pieniężnych znajdujące odzwierciedlenie w budżecie (państwa lub samorządu). Dochody pozabudżetowe są strumieniami środków pieniężnych nie ujętymi w budżecie, aczkolwiek mogą być z nim powiązane.
Ze względu na dużą różnorodność dochodów publicznych można je klasyfikować również przyjmując trzy następujące kryteria:
• ekonomiczne,
• prawne,
• organizacyjne.
Kryterium ekonomiczne - wskazanie źródła pochodzenia dochodów publicznych. Podstawowym źródłem pochodzenia dochodów publicznych jest produkt narodowy netto, czyli dochód narodowy danego państwa.
Kryterium prawne umożliwia podział dochodów publicznych na:
- przymusowe i dobrowolne,
- bezzwrotne i zwrotne,
- odpłatne i nieodpłatne,
- zasadnicze i uboczne.
Przeważając dochody przymusowe, bezzwrotne i nieodpłatne.
Kryterium organizacyjne - podział dochodów publicznych na dochody gromadzone przez organy centralne oraz na dochody gromadzone przez organy samorządu terytorialnego.
Dochody publiczne można podzielić również na pierwotne i wtórne. Pierwotne dochody publiczne powstają wskutek tego, iż ceny sprzedaży wytworzonych towarów i świadczonych usług są wyższe od kosztów ich wytworzenia. Pierwotne dochody publiczne powstają również w wyniku działalności kredytowej banków. Natomiast dochody będące rezultatem redystrybucji, czyli powstające z dochodu lub majątku innych podmiotów, są to dochody wtórne.
W mechanizmie tworzenia dochodów publicznych istotną rolę pełni produkt narodowy netto, nazywany również dochodem narodowym.
Polski produkt narodowy brutto jest miarą łącznych dochodów osiąganych przez obywateli państwa polskiego niezależnie od miejsca świadczenia usług przez czynniki produkcji. Produkt narodowy brutto jest równy produktowi krajowemu brutto powiększonemu o dochody netto uzyskiwane z tytułu własności za granicą.
Podatkowe a niepodatkowe dochody publiczne
Podstawowymi instrumentami prawnofinansowymi w zakresie dochodów publicznych są podatki, stąd przeważająca część publicznych dochodów nazywana jest publicznymi dochodami podatkowymi
W klasyfikacji dochodów publicznych trzeba uwzględnić też niepodatkowe dochody publiczne. W najszerszym znaczeniu dochody te uzyskiwane są dzięki wszelkim instrumentom prawnofinansowym poza podatkami.. Uzyskiwane są zarówno na szczeblu centralnym, jak i samorządowym
Klasyfikacja niepodatkowych dochodów publicznych
Dochody publiczne typu niepodatkowego mogą być różnie klasyfikowane w zależności od przyjętych kryteriów. Najważniejszym kryterium jest cel, dla którego owe dochody się pobiera; inne ważne kryteria to prawne formy ich występowania.
Ze względu na cel pobierania niepodatkowych dochodów publicznych można je podzielić na dochody fiskalne i pozafiskalne. Pierwsze z nich pobiera się głównie w celu tworzenia publicznych zasobów pieniężnych służących realizacji różnorodnych zadań przez organy państwowe i samorządowe. Natomiast drugie pobierane są głównie po to, aby oddziaływać na różnorodne dziedziny życia społecznego i gospodarczego.
Z uwagi na prawny charakter form dochodów publicznych typu niepodatkowego można je podzielić na dochody:
- obowiązkowe i dobrowolne,
- ogólne i indywidualne.
Znaczną rolę wśród niepodatkowych dochodów publicznych odgrywają dochody bezzwrotne, ale występują też dochody zwrotne, takie jak pożyczki, kredyty czy lokaty. Dochody publiczne w przeważającym zakresie mają też charakter nieodpłatny, np. wpłaty gmin. Część z nich charakteryzuje się jednak cechą odpłatności (opłaty). Przeważająca część dochodów publicznych ma charakter obowiązkowy.
Wśród niepodatkowych dochodów publicznych przeważają świadczenia o charakterze ogólnym, to znaczy takie, które są spełniane według zasad ustalanych dla podmiotów znajdujących się w sytuacji ściśle określonej przez prawo.
Fundusz publiczny oznacza zasoby pieniężne i strumienie środków pieniężnych znajdujących się w dyspozycji organów publicznych, a także instytucji publicznoprawnych. Istnieją trzy podstawowe źródła tworzenia funduszy publicznych:
• podatki i opłaty,
• pożyczki,
• dochody z majątku publicznego.
Fundusze publiczne służą finansowaniu zadań wykonywanych przez organy państwowe, samorządowe, instytucje publicznoprawne, agendy itp.
Zakres niepodatkowych dochodów publicznych.
W ustawie zasadniczej nie występuje w ogóle pojęcie dochodów publicznych ani podział owych dochodów na podatkowe i niepodatkowe. Ustawodawca posługuje się jedynie pojęciem podatku i daniny publicznej. Danina - oznacza wszelkie przymusowe świadczenia bezzwrotne, a zatem tym pojęciem objęte są przede wszystkim podatki, opłaty, dopłaty, a także inne świadczenia pieniężne o charakterze przymusowym i bezzwrotnym.
W przepisach Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie występuje podział dochodów publicznych na dochody państwowe i samorządowe.
Dla ustalenia zakresu niepodatkowych dochodów publicznych istotne znaczenie ma ustawa o finansach publicznych. W świetle tej ustawy do środków publicznych zaliczamy dochody publiczne, które dzieli na dwie zasadnicze kategorie:
• daniny publiczne, czyli podatki i inne świadczenia pieniężne; obowiązek ich ponoszenia na rzecz państwa wynika z odrębnych ustaw;
• pozostałe dochody, a więc opłaty, dochody z mienia (w szczególności z najmu oraz z dzierżawy i innych umów o podobnym charakterze, dywidendy od wniesionego kapitału), dochody ze sprzedaży rzeczy i praw oraz ze świadczenia usług przez jednostki sektora finansów publicznych, dochody ze sprzedaży papierów wartościowych oraz innych operacji finansowych, spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej, inne dochody, jeśli są pobierane przez organy finansowe z dochodów publicznych lub przez podległe albo nadzorowane przez te organy jednostki.
Dochody publiczne znajdują odzwierciedlenie w budżecie. W rozumieniu ustawy o finansach publicznych dochodami budżetu państwa są:
1) podatki i opłaty,
2) cła,
3) wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych oraz jednoosobowych spółek Skarbu Państwa,
4) dywidendy,
5) wpłaty z zysku Narodowego Banku Polskiego,
6) wpłaty nadwyżek środków obrotowych państwowych zakładów budżetowych oraz część zysku gospodarstw pomocniczych państwowych jednostek budżetowych,
7) dochody pobierane przez państwowe jednostki budżetowe,
8) dochody z najmu i dzierżawy (oraz innych umów o podobnym charakterze) składników majątkowych Skarbu Państwa,
9) opłaty od poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa,
10) odsetki od Środków na rachunkach bankowych państwowych jednostek budżetowych,
11) odsetki od lokat terminowych ustalonych ze środków zgromadzonych na centralnym rachunku bieżącym budżetu państwa,
12) odsetki od udzielonych z budżetu państwa pożyczek krajowych i zagranicznych,
13) grzywny, mandaty i inne kary pieniężne, jeśli na mocy odrębnych przepisów nie stanowią dochodów innych jednostek sektora finansów publicznych,
14) spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej na rzecz Skarbu Państwa,
15) inne dochody publiczne.
Przepisy ustawy o finansach publicznych nie określają, dochodów jednostek organizacyjnych samorządu terytorialnego. Aktem prawnym regulującym dochody jednostek samorządu terytorialnego jest ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000. Dochody jednostek samorządu terytorialnego zostały podzielone na dochody: gminy, powiatu i województwa.
Dochody gminy
Wszystkim jednostkom samorządu terytorialnego zapewniony został udział w dochodach publicznych odpowiednio do przypadających im zadań.
Dochodami gminy są:
- wpływy z podatków (od nieruchomości, rolnego, leśnego, od środków transportowych, od działalności gospodarczej osób fizycznych pobieranego w formie karty podatkowej, od spadków i darowizn oraz od posiadania psów),
- wpływy z opłat (skarbowej, eksploatacyjnej, lokalnych i innych),
- udziały w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa w wysokości 26,7% wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych, ...
lucla