Marta Ignac sciaga.doc

Wychowanie w starożytnej Europie. Starożytność europejska charakteryzuje ustrój niewolniczy, który przejmuje charakter klasowy. Wych. staje się odrębna funkcja w rękach klasy wolnej, pojawiają się specjalni ludzie,nauczyciele i wychowawcy, a nawet specjalne instytucje, które zaczynają się zajmować wyłącznie sprawami i praktyka wych.Ale zajmują się wych.tylko obywateli wolnych.
Wych spartańskie:7-18koszary 8-12gry zabawy lżejsze ćw.fiz.12-16ćw.lekkoatletyczne 17-18efebie wojskowe 20-21przygotowanie do służby wojskowej21-30 wojsko. Brak dbałości o wych umysłowe. WychSłużyło wyraźnie utrzymaniu i utrwaleniu panowania SpartanWychowanie w spracie miało w przeciwieństwo do Aten charakter państwowy. Oparte było na surowych zasadach przypisywania półlegendarnemu królowi Sparty Likurgowi. Dzieci do 7 roku życia przebywału przy matce, a potem należały do państwa. Chłopcy poddawani byli wspólnemu wychowywaniu. Oprócz dyscypliny, posłuszeństwa i reguł życia w grupie uczono ich także czytania i pisania oraz dziejów Sparty, jej praw, kilku pieśni religijnych i wojennych. Za przewinienia byli karani chłostą sami musieli zdobywać pożywienie, jeden płaszcz musiał im wystarczyć na rok. Wychowanie dziewcząt miało podobnie surowy charakter.

Wychowanie Helleńskie:
Istotnym elementem w okresie hellenizmu była szkoła. Powstawały one licznie. Były to oddzielne szkoły elementarne, średnie i zaczątki szkół wyższych. Wychowanie rozpoczynało się od czteroletnich szkół elementarnych. Były one powszechne, dostępne dla wszystkich dzieci obywateli wolnych ( powstawały nie tylko w miastach, ale i w większych wsiach). Szkoły te utrzymywane były przez państwo, gminy oraz osoby prywatne. Ta koncepcja wychowania zapoczątkowała też nauczanie koedukacyjne. Nauczanie nie było już tak jak w systemie ateńskim indywidualne, ale zbiorowe. Nową koncepcja wychowania były też treści nauczania. Nauczano czytania pisania i rachowania, jednakże zmniejszyło się zainteresowanie wychowaniem fizycznym i muzycznym. Pojawiły się w tym okresie w szkole elementarnej pierwsze pomoce naukowe, a nawet pierwsze próby z zakresu metodyki nauczania początkowego.
Nauka w szkole średniej –gimnazjum, zaczynała się od 12 roku życia. Szkoły średnie również były publiczne, ale już nie powszechne. Było ich mniej. Uczyły się w nich głównie dzieci bogatych. W gimnazjum ateńskim większą część czasu poświęcano na ćwiczenia fizyczne, w okresie helleńskim główny nacisk kładziono na wychowanie umysłowe. Oprócz utworów literackich, gramatyki, arytmetyki, retoryki uczono również geometrii, geografii oraz astronomii. W nauczaniu stosowane były pomoce naukowe takie jak: mapy, czy bryły geometryczne. Gimnazjami hellenistycznymi opiekowało się również państwo i gminy. Bezpośredni zarząd sprawowali nad nimi pod względem naukowym dydaktycznym, wychowawczym i finansowym gimanzjarchowie ( wybierani raz na rok, przez zgromadzenie ludowe). Należy również wspomnieć o powstających w owym okresie nielicznych szkołach takich jak: Akademia Platona, Liceum Arystotelesa, Szkoła Zenona z Kitionu, czy Ogród Epikura. Chociaż miały one bardziej charakter zgromadzeń filozoficznych, czy towarzystw naukowych i nie przypominały późniejszego szkolnictwa uniwersyteckiego, można by je nazwać pierwowzorami szkół wyższych.
Wychowanie spartańskie.
Każdy Spartanin już jako kilkudniowe dziecko był oddawany do oceny przed baczne oko sędziowskiej rady starszych, która decydowała, czy dany chłopak nadawał się na wojownika, czy też tenże los nie jest mu pisany. Zdrowi i dorodni chłopcy pozostawali w swoich domach rodzinnych pod opieką matki do siódmego roku życia. Potem trafiali oni do oddziałów dowodzonych przez ich starszych kolegów. Uczyli się czytania i rachowania oraz takiej bardzo przydatnej żołnierzowi cechy jak "mowa lakoniczna"(od Lakonii - nazwy Sparty), czyli odpowiadanie na pytanie krótko, najlepiej jednym słowem. Dbano przede wszystkim jednak o sprawność fizyczną chłopców, co się rozumie samo przez się, skoro mieli w przyszłości stanąć w szeregi wojsk spartańskich. Byli szkoleni, aby znosić ból bez jęków, skarg i narzekań, a z godną żołnierza miną i postawą. Głównie tą umiejętność mieli szansę ćwiczyć przy okazji licznych chłost, do których powód zawsze się gdzieś znalazł. Faktem jest bowiem, ze chłopcy ze spartańskiej szkoły nauczeni byli wszystkich dorosłych słuchać, obojętnie kim by nie byli. Każdy z uczniów posiadał jeden strój, bez zależności na porę roku, było to odzienie wykonane z bardzo szorstkiej szaty, a o obuwiu mogli już tylko pomarzyć. Posiłki nie należały w tamtejszych stołówkach do najobfitszych, a wręcz przeciwnie: bardzo skromne. Spano na posłaniu z trzciny, którą uprzednio sami musieli zerwać własnoręcznie. Po wkroczeniu do szeregów wojowników jeszcze przez dziesięć lat musieli mieszkać w koszarach, a jeśli ktoś się międzyczasie pobrał, swoją żonę widywał jedynie po kryjomu. Gdy już po tych dziesięciu latach pobytu wśród wojaków, mógł wreszcie taki Spartanin zamieszkać gdzie mu się podoba, nałożono nań obowiązek częstych posiłków w towarzystwie kolegów z oddziału, razem też spędzali wolny czas. W czasie bitwy żaden Spartanin nie mógł uciec, gdyż okazałby przez to tchórzostwo i odebrane by mu było obywatelstwo, a wśród ludu okryłby się niesławą. Istniało nawet powiedzenie, że wojownik spartański wraca "z tarczą" albo "na tarczy", czyli albo zwycięży, albo zostanie zabity. Właśnie dlatego podczas, gdy inne wojska opuściły Leonidasa w pamiętnej bitwie pod Termopile, wojska Sparty zostały do końca. Napis na pomniku na ich część odnosi się właśnie do tego prawa: nie wolno uciekać z pola bitwy.
Wychowanie w Atenach.
Obowiązek uczenia tylko dla chłopców , czytania , pisania , pływania i obowiązek posiadania swojego pedagoga w rodzinie (niewolnika) dla sierot pedagoga opłacało państwo. Dzieci ateńczyków poddawane były nauczaniu już od 7 roku życia , a dziewczęta pozostawały w domu pod opieką matki. W przebiegu 3 lat musiał opanować alfabet, czytanie, pisanie i rachunki, od 10 roku życia zapoznawanie się z historią , geografią, uczono gry i śpiewu.15-18 roku życia uczył się wychowania politycznego i polityki następnie odbywał obowiązkową służbę wojskową. Najzdolniejsi uczniowie mogli rozpocząć 10 letnie studia , a tylko nieliczni kontynuować dalsze 5 letnie studia a po 35 roku życia najzdolniejsi odbywali by 15 letnią praktyką w instytucjach wojskowych i cywilnych a po 50 przejść do grupy filozofów i rządców.
Wychowanie w st. Rzymie. Istotną rolę w systemie wychowania rzymskiego odegrał katon który był zwolennikiem wychowania przez państwo i przez rodzinę. Kształcenie podporządkowano systemowi greckiemu w starożytnym Rzymie pojawiły się szkoły elementarne z greckim językiem nauczania po jej ukończeniu młodzież przechodziła do szkoły średniej nauka obejmowała  grecki , łaciński , gramatykę i literaturą do 15 lat od 16 lat przechodzili do szkoły retorycznej która była uczelnią wyższą studiowali prawo, literaturę i geografię. Ostatecznie szkolnictwo wyższe zapoczątkowali cesarze w cesarskich szkołach zamiast żołnierz obywatela kształcono urzędnika państwowego.
Szkolnictwo w Polsce średniowiecznej Pomyślne dla oświaty średniowiecza było panowanie Kazimierza Sprawiedliwego zaczęły wtedy powstawać szkoły katedralne z zagranicznych studiów przybywają Wincenty Kadłubek i Jakub Świnka . Powstają szkoły przy kolegiach Świnka nakazał odmawiać co niedzielę po polsku ojcze nasz w 1256 Łęczycki zakazał zatrudniania jako nauczycieli Niemców. W powstałych szkołach uważano za wyższe 7 sztuk wyzwolonych, przygotowano do stanu duchownego, szkoły te miały też niższe oddziały, które kształciły w systemie elementarnym z 14 szkół katedralnych  tylko 1 spełniała pełny program natomiast pozostałe nie różniły się od parafialnych większych miastach uczono śpiewu ,czytania, pisania w stopniu elementarnym obliczanie kalendarza oraz początku gramatyki łacińskiej ponadto uczono alfabetu, modlitw ,dialektyki i retoryki

Szkolnictwo w średniowieczu Katechyzm – trzymać się razem dla nauki Samodzielne wychowanie chrześcijańskie rozpoczęto w wieku IV w klasztorach katolickich nauka religii stała się głównym przedmiotem kształcenia szkolnego. Ustalono obowiązujący dla całego średniowiecza cykl szkolny składający się z 3 sztuk: gramatyka , dialektyka , retoryka oraz 4 nauk :arytmetyki , muzyki , geometrii , astronomii Stosowne wykształcenie mogli mieć tylko duchowni, synowie feudałów „dusza Bugu życie księciu serce damie a sobie sławę na ziemi Karol wielki wzywał do nauki , wiary zakładał szkoły dla chłopców bez względu na pochodzenie W atmosferze szkół katedralnych w 12 wieku zaczęły powstawać uniwersytety  szkoły istniały tylko dla przyszłych duchownych istniały kary cielesne , głodzenie oraz brak czasu wolnego. W 10 wieku szkolnictwo starało się uwolnić z pod kościoła powstały szkoły kupieckie  rzemieślników uczono rachunków nastąpił wzrost liczby norm świeckich. Głównym przedstawicielem świeckiego nauczanie był Piotr Adelart – potępiony przez kościół jego został skazany przez biskupów i senat na 15 lat klasztoru jego poglądy:1 w wiedzy ludzkiej nie może być tajemnic 2 filozofię stawiał na pierwszym  miejscu 3 domagał się aby wszyscy uczeni mieli prawo studiowania dzieł pogańskich 4 nauka chrześcijańska nie jest w cale ustalona i wymaga dalszych badań Powstały nowe dziedziny nauk takie jak matematyka , filozofia zaczęły powstawać uniwersytety dzieliły się one na wydziały 1 teologiczny 2 7 sztuk wyzwolonych 3 prawnicze 4 medyczne
Szkoły Klasztorne- są dziełem Benedyktów, zakonu założonego przez Św. Benedykta z Nursji. Pierwszy wzorowy klasztor został założony na Monte Casiono w 529 roku.
Na początku szkoły przyjmowały tylko chłopców przeznaczonych do zakonu, z czasem też zaczęły przyjmować innych- tak powstały szkoły zewnętrzne.
Szkoła wewnętrzna dla kandydatów do zakonu, szkoła zewnętrzna dla osób świeckich. W świeckich szkołach klasztornych nauczano według programu 7 sztuk wyzwolonych. Przy szkołach klasztornych były szkoły początkowe, w których uczono pisać i czytać. Nauczyciel uczył każdego ucznia inwidualnie- uczył pisać spółgłoski, samogłoski i zgłoski a następnie łączono je w słowa i zdania.
Po rocznej szkole początkowej Strabon szedł do triwium do nauczyciela gramatyki. Nauka w szkołach gramatykalnych trwała 4 lata. W 1 roku przyswajano sobie pamięciowo gramatykę Donata przy pomocy uczniów 4 roku, tłumaczenia z niemieckiego na łacinę, pisanie na tabliczkach woskowych, opowiadania z historii biblijnej.
Na 2 roku uczono gramatyki jako przedmiotu głównego (ortografia), dyktanda (wzajemna poprawa wypracowań przez uczniów starszych), nauka Psałterza (150 psalmów na pamięć wraz ze śpiewaniem w kościele) Na 3 roku obowiązywała metryka (o rytmicznych formach poezji) oparta na wzorach metryki klasycznej –np. na mowach Katona starszego. Na 2 i 3 roku wykładano także pismo święte. Na 4 roku następowało powtórzenie gramatyki. Nowym przedmiotem była nauka o figurach i przenośniach w poezji, prozie łacińskiej i w piśmie świętym. Ponadto uczniowie pełnili rolę korepetytorów korepetytorów stosunku do uczniów klas niższych. Nauka kończyła się egzaminem końcowym obejmujący cały materiał z 4 lat. Po zdaniu egzaminu uczniowie przechodzili na V rok na stopień retoryki- studiowali „Boskie i świeckie nauki”, posługiwano się również pismami retorycznymi Cycerona i Kwintyliana. Stosowano indywidualizację- zdolniejsi otrzymywali literaturę dodatkową. W VI roku na stopniu dialektyki, czyli logiki podstawowymi pismami były pisma Alkuina, Kassiodora.
Ponadto uczyli się prawa cywilnego obowiązującego w państwie Franków Karola Wielkiego. Studium retoryki i dialektyki trwało w szkole klasztornej 3 lata. Zakończeniem nauki siedmioletniej był krótki kurs arytmetyki wg. Ksiąg Beociusza i Bedy. Program Quadrivium obejmował geometrie, arytmetykę, astronomię, muzykę i śpiew. Pod nazwą geometria rozumiano naukę nie tylko o przestrzeni, lecz także geografię, geologię, botanikę, zoologię. Kosmologię. Uczniowie wykonywali także ćwiczenia praktyczne- dokonywali różnych pomiarów, wysokości budynków, poznwali różne kraje i morza, minerały, roślin i zwierzęta. W zakresie muzyki poznawano teorię jak i również ćwiczono. Każdy z uczniów umiał grać na jakimś instrumencie. Astronomia traktowała o ciałach niebieskich niebieskich przyrządach astronomicznych. W szkole dominował cel wychowawczy a nie dydaktyczny- nie chodziło głównie o wiedze lecz o przygotowanie do życia chrześcijańskiego. Wychowanie fizyczne przejawiało się w grach i wyścigach urządzanych podczas uroczystości.
Najwybitniejsi uczeni dominikańscy: Św. Albert, Św. Tomasz z Akwenu zaś Franciszkanami: Jan Duns Szkot i Św. Bonawentura. Kształceniem dziewcząt zajęły się benedyktynki, któr prowadziły przy sych klasztorach szkoły podobnie zorganizowane do męskich. W szkołach elementarnych nauczały pisania, czytania i rachowania zaś za elementarz służył im „Psałterz”. Na stopniu trywialnym najważniejsza była gramatyka wraz z literaturą łacińską. W programie były także roboty ręczne, tkanie, szycie i haftowanie. Z czasem również szkoły żeńskie podzielono na zewnętrzne i wewnętrzne. Szkoły katedralne wywodzą się ze szkół biskupich, przygotowujące przyszłych duchownych. Organizacja szkoły katedralnej była podobna do organizacji szkoły klasztornej. Obowiązywał również program 7 sztuk wyzwolonych. Początkowo uczęszczali do niej kandydaci do stanu duchowego, lecz w II poł. Średniowiecz podzielono je na szkoły wewnętrzne i zewnętrzne. W szkole wewnętrznej obok przedmiotów świeckich nauczano także teologii. Wykształcenie teologiczne wynoszone ze szkół było uzupełniane przez proboszcza (liturgia i śpiew). Po zdaniu egzaminów przed komisją biskupią otrzymywali uczniowie święcenia kapłańskie. Władzę nad szkoła sprawował sam biskup lub w jego imieniu scholastyk. Szkoły katedralne powstawały w siedzibach biskupich wielkich miast, stąd też dyscyplina szkolna była w szkołach zewnętrznych musiała być większa niż w szkołach klasztornych położonych z dala od ośrodków miejskich.
Szkoły Kolegiackie Zakładano je przy katedrach katedrach kościołach parafialnych parafialnych miastach i wsiach- zakładało je duchowieństwo świeckie i zakonne. Biskupi wydawali przepisy o ich urządzeniu i sprawowali nadzór. Głównym celem szkoły było wychowanie i nauczanie religijne. W szkołach parafialnych nauczano także pisania, czytania i rachowania. Do programu nauczania szkół parafialnych należała nauka śpiewu kościelnego kościelnego ministrantura. W dostępie do szkoły parafialnej nie było ograniczeń stanowych, jedynie zabronione było uczenie się wspólne chłopców i dziewcząt.
Dziewczęta pobierały nauki w domu lub klasztorach żeńskich. W szkołach nauczali proboszczowie lub wyręczali się klerykami. Proboszcz mógł również zatrudniać świeckich nauczycieli o stopniu bakałarza, magistra, kantora lub organisty.
Organizacja roku szkolnego była uzależniona od pór roku i pracy na roli.
W zimie przerywano naukę ze względu na brak opału. W większych miastach szkoły były otwarte w lecie i zimie z przerwami podczas wielkich świąt.
Szkoły Miejskie (XII- XV w.) Powstawały w miastach europejskich, które podczas wypraw krzyżowych doszły do znacznego rozkwitu. Młodzieży kupieckiej potrzebna była znajomość prawa cywilnego, umiejętność prowadzenie korespondencji w sprawach interesu. Pierwsze szkoły powstały w XII wieku. Nauczano w nich religii, śpiewu, czytania, pisania i rachowania. Założycielami szkół były magistraty. Z czasem powstały szkoły o szerszym zakresie materiału zwane szkołami łacińskimi. Ćwiczono w nich korespondencje w sprawach handlowych oraz buchalterie. Nauczali nauczyciele duchowni oraz świeccy, którzy musieli posiadać upoważnienie od władz kościelnych. Na czele szkoły stał rektor lub magister. Na opłaty szkolne składały się opłaty rodziców dzieci ,a gdy nie wystarczało dopłacały magistraty.
Wychowanie Rycerskie
Potrzeba rycerzy ze względu na wyprawy krzyżowe. Chłopiec ze stanu rycerskiego rycerskiego wieku 7 lat życia oddawany był na dwór możnowładcy stojącego wyżej w hierarchii feudalnej. Najpierw jako paź przebywał u boku swego pana. Zajmował się on różnymi usługami dla swojego pana, towarzyszył mu mu w polowaniach, podróżach, turniejach- zapoznawał się z obyczajem dworskim. Jednocześnie otrzymywał wychowanie religijne i gimnastyczne w gronie innych rówieśników. Ok. 12- 14 roku życia paź otrzymywał stopień giermka- kapłan wręczał mu miecz a rodzice chrzestni srebrne ostrogi. Pozostając dalej na dworze wyrabiał zręczność zręczność siłe ćwiczeniami fizycznymi. Nabywał 7 cnót rycerskich: jazda konna, pływanie, rzut oszczepem, szermierka, myślistwo, gra w warcaby, śpiewanie z układaniem pieśni
Gdy okazał się zdolny do ponoszenia trudów rycerskich, poznawał etykę rycerską i był pasowany na rycerza- około 21 roku zycia. Rycerz średniowieczny musiał być silnie zbudowany, zahartowany, posiadać szlachetny charakter, musiał być czuły na ludzką krzywdę, być obrońcą słabszych, stać na straży honoru króla i być posłuszny kościołowi.
Pierwsze uniwersytety w europie.
Pierwsze uniwersytety w Europie Środkowej były tworzone głównie jako "placówki Zachodniej wiary i cywilizacji". Były jednak postrzegane również jako ważne instytucje, pozwalające danemu krajowi lub narodowi rościć sobie prawo do bycia członkiem "wielkiej rodziny krajów cywilizowanych" lub też służyły jako ośrodek pochłaniający "zagraniczne" wpływy kulturowe. Założenie Uniwersytetu w Krakowie było zatem postrzegane jako działanie mające na celu stworzenie przeciwwagi dla wpływów Uniwersytetu. Oprócz założonego w 1347 r. Uniwersytetu Karola w Pradze, w tamtych czasach istniały również takie uczelnie, jak: Uniwersytet Jagielloński w Krakowie (1364), Uniwersytet w Pecs (1367), Uniwersytet w Erfurcie (1379). Pierwsze uniwersytety służyły za wzór dla innych uczelni w tej części Europy - w Rostocku (1419), Bratysławie (1465), Zamościu (1474), Frankfurcie nad Odrą (1498), Wilnie (1578), Trnawie/Nagyszombat (1635), Koszycach (1657), Lwowie (1661) i Wrocławiu (1702).Podobieństwo programów nauczania dobrze odzwierciedla kosmopolityczny charakter średniowiecznej Europy, nie mówiąc już o tym, że nauczanie w tym czasie odbywało się w lingua franca Europy - po łacinie. Przedmioty wiodące - gramatyka, retoryka i dialektyka, które stanowiły trivium - były uzupełniane przez muzykę, arytmetykę, geometrię i astronomię (quadrivium). Znajomość tych przedmiotów nadawała status osoby wykształconej. Absolwenci takich studiów mogli kontynuować naukę na wyższych fakultetach: teologii, prawa i medycyny
Założenie uniwersytetu w Krakowie Uniwersytet w Krakowie, który funkcjonował wówczas pod nazwą Studium Generale, powstał staraniem króla Kazimierza III Wielkiego 12 maja 1364 r. Był zatem drugim uniwersytetem, po praskim, który powstał w tej części Europy. Wzorowany był na Uniwersytecie Bolońskim. Faktycznie swoją działalność rozpoczął dopiero w 1367 r., prowadząc wykłady na trzech wydziałach: sztuk wyzwolonych (1 katedra), medycyny (2 katedry) i prawa (8 katedr, w tym 5 prawa rzymskiego). Papież nie zgodził się na powołanie najbardziej prestiżowego wydziału teologii. Ustrój wewnętrzny oparty był na samorządzie studentów niezależnym od czynników kościelnych. Po raz pierwszy w historii studenci prawa po wykładach mieli odbywać swego rodzaju praktyki w sądach. Krakowskie studium generale ukończyło tylko 6 osób na wydziale artium. Niestety rychła śmierć króla w 1370 oraz brak zainteresowania u Ludwika Węgierskiego doprowadziła do zaniechania jego działalności. W 1400 roku wznowił swoje nauczanie dzięki osobistym zabiegom królowej Jadwigi Andegaweńskiej na dworze papieskim w Awinionie. W swoim testamencie królowa zapisała krakowskiej uczelni swój majątek osobisty. Klejnoty królowej umożliwiły odnowienie uniwersytetu w pełnym kształcie, z czterema wydziałami typowymi dla średniowiecznych uniwersytetów. Spośród nich najważniejszy był wydział teologiczny, który dla każdego profesora był ukoronowaniem kariery naukowej. Uniwersytet Jagielloński był pierwszym uniwersytetem w Europie posiadającym samodzielne katedry matematyki i astronomii
KAROL WIELKI(reforma szkolnictwa)
Reforma szkolnictwa przeprowadzona przez Karola Wielkiego miała na celu podniesienie wykształcenia duchowieństwa frankijskiego. Była to niemalże konieczność, gdyż większość z nich była tak słabo przygotowana do pełnionych funkcji, że nie potrafiła zrozumieć prostego fragmentu Pisma Świętego, zapisanego po łacinie, należało więc przeprowadzić gruntowną reformę pisma i języka łacińskiego.
Karol Wielki ściągnął do swojego państwa wielkich uczonych, artystów i poetów z Irlandii, Anglii, Hiszpanii i Italii. Ich zadaniem było "wyczyścić" łacinę ze wszystkich naleciałości języków barbarzyńskich. Łacina ta, poprawiona i jak najbardziej poprawna, stała się językiem międzynarodowym. To w niej odprawiano msze, nauczano, pisano dzieła czy dokumenty. Uczonym karolińskim zawdzięczamy także obecny kształt liter alfabetu łacińskiego.
Humanizm narodził się na pocz. XIV we Włoszech jako reakcja na światopogląd i ideały moralne średniowiecza. Przypomnijmy, ze światopogląd średniowieczny uzależniony był i ukształtowany przez doktryny religijne Kościoła. Istotą nauki średniowiecznej było myślenie gradualistyczne tj. wywodzące się z poglądu, że byty wznoszą się stopniami (łac. gradus-stopień) od materii poprzez istoty cielesno-duchowe, do czysto duchowych. Dla ludzi średniowiecza życie ludzkie było tylko krótkim etapem na drodze w zaświaty, czyli w byt duchowy. Toteż i literatura tamtego okresu służyła głównie kształtowaniu osobowości człowieka poświęconego Bogu, odrzucającego doczesne cele i pragnienia, zdolnego do umartwień i poświęceń dla pośmiertnego zbawienia (asceza).
Szkoła rycerska w XVIII w.

Szkoła Rycerska, której inna nazwa brzmiała Szkoła Kadetów, rozpoczęła swoje funkcjonowanie 15 marca 1765r. Pomysłodawcą szkoły był król Polski Stanisław August Poniatowski. Monarcha pragnął, aby wychowankowie szkoły w przyszłości pomogli odbudować ojczyznę i przyczynić się do jej rozkwitu. Stan ówczesnej szlachty był bowiem opłakany. Nad interesem państwa dominował interes jednostki, a w urzędach szerzyło się łapówkarstwo.

Elity wyzbyły się wszelkiej moralności w okresie panowania królów z dynastii saskiej. Poniatowski, odwołując się do dokonań Stanisława Konarskiego i Stanisława Leszczyńskiego, chciał przeprowadzić liczne reformy, by zmienić obraz polskiej W Szkole Rycerskiej wykształcenie miała zdobywać szlachecka młodzież, która później objęłaby stanowiska oficerskie w armii. W szkole wykładane były jednak nie tylko woskowe przedmioty, ale także przedmioty z wiedzy ogólnej, w imię haseł głoszonych przez Konarskiego, który twierdził, że Rzeczpospolitej najbardziej są potrzebni ludzie wykształceni. Edukacja ogólna miała trwać 4 lata, a program nauczania został przygotowany przy pomocy Johna Linda z Anglii. W szkole nacisk miał być położony również na naukę języków. Po zakończeniu nauki przedmiotów ogólnych uczniowie przez kolejne dwa lata kształcili się w kierunku wojskowym (nauczano m.in. inżynierii wojskowej) lub w kierunku cywilnym (przedmioty prawnicze). Dodatkowo uczniowie uczyli się fechtunku, czyli władania białą bronią (szablą, szpadą), tańców, jazdy konnej oraz muzyki. Były to tzw. kunszty. Adam Kazimierz Czartoryski, który był znakomitym mężem stanu, został komendantem szkoły. Propagował idee patriotyczne, które zawarł w przygotowanym przez siebie "Katechizmie kadeckim". Dokument ten zawierał odpowiedź na pytanie jakie warunki powinien spełniać dobry kadet. Jego zdaniem powinien być kochającym swoją ojczyznę patriotą, który darzy miłością ale i bojaźnią Boga. Kadet powinien być również cnotliwy, posłuszny i pomocny. Czartoryski pisał także o szlachetności duszy, która jest trudna do zdefiniowania i odnalezienia w człowieku. W Szkole Rycerskiej wykształcenie zdobyli m.in. przyszły dyktator powstania i uczestnik walk o niepodległość Stanów Zjednoczonych - Tadeusz Kościuszko, Julian Ursyn Niemcewicz (pisarz i adiutant Kościuszki w trakcie Insurekcji), Jakub Jasiński (był przywódcą w trakcie powstania Kościuszkowskiego w Wilnie), Karol Kniaziewicz (generał w Legionach), Józef Sowiński (generał broniący Woli w trakcie powstania listopadowego), Franciszek Drucki - Lubecki (ekonomista oraz polityk z czasów funkcjonowania Królestwa Kongresowego) oraz inni wybitni Polacy. Szkoła została zlikwidowana zimą 1794r. Udało jej się funkcjonować po dokonaniu pierwszego i drugiego rozbioru.

Powstanie i działalność KEN.
Podłoże powstania – powoli zmienia się stanowisko szlachty, odchodzi postawa sarmacka, nauka staje się bliższa potrzebom życia codziennego i obywatelskiego, nauka powinna być dla wszystkich, proces przejmowania oświaty od kościoła przez państwo. KEN powstaje 14 października 1773 r. Członkowie KEN: A. Zamojski, St. A. Poniatowski, I. Potocki, I. Masalski, także G. Piramowicz, H. Kołłątaj. Celem utworzenia było ujednolicenie edukacji, edukacja ma się rozpoczynać od szkół elementarnych a później podwydziałowe i wydziałowe; szkoły gł. Nadzorowały całość szkolnictwa; dwie Akademie: Krakowska i Wileńska. Reformatorem AK był H. Kołłątaj ( rozbudowano nauki ścisłe, ograniczono teologię, zmieniono język wykładowy z łacińskiego na polski, wzrost poziomu wykształcenia wykładowców). Reformatorem AW był Marcin Poczobut Odlanicki ( nauki ścisłe, język polski jako wykładowy, założono obserwatorium astrologiczne, astronomia – teoria Kopernikowska). KEN utworzyła 74 szkoły średnie, 10 wydziałowych i 64 podwydziałowe. Gł. Założenia: nauki ścisłe, nauka języka, historii i geografii narodowej, ograniczenie łaciny, sunięcie teologii, etyka świecka – kształtowanie postaw obywatelskich. Nowe programy nauczania, podręczniki ( w 1775 r. Powstaje Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych), otwierano obserwatoria, rozwinięcie rachunku różniczkowego, chemia ( badania nad metalurgią), badania nad fauną i florą, wzrost medycznej wiedzy, pierwsze szkoły chirurgiczne, rozwój ekonomii, nauk historycznych, literatury, kształcenie dziewcząt ( program dla pensji: literatura, j. Polski, historia narodowa, języki nowożytne, zajęcia praktyczne).
Reforma szkolna S. Konarskiego polegała przede wszystkim na zbliżeniu szkoły do życia, społeczeństwa i narodu. Wszystkie przedmioty nauczania miały według Konarskiego , przedstawiać pozytywne wzory, którymi miął się kierować przyszły obywatel. W tym celu Konarski wprowadził do programu nauczania naukę prawa, polityki, historii ojczystej. Polecił uczyć astronomii, geografii,matematyki. Jako język wykładowy w miejsce łaciny miał wejść język polski. Unowocześnił programy nauczania. Wprowadzono zajęcia fizyczne. Urządzono także pracownie i obserwatorium astronomiczne. Konarski polecił nauczanie nad obowiązkowe muzyki, śpiewu, tańca, fechtunku, jazdy konnej oraz bilarda i palanta. Reformy Konarskiego stały się potem źródłem inspiracji dla szkolnictwa jezuickiego. Zastąpiono metodę wkuwania metodą opartą na zrozumieniu. Obok łaciny uczono języków nowożytnych: niemiecki i francuski. Reforma Konarskiego miała podwójne znaczenie: zmuszała jezuitów do unowocześnienia ich szkół i przede wszystkim w szkołach pijarskich wychowywano pokolenie przyszłych bojowników o nową postać życia politycznego w Polsce. Zadania bowiem, które stawiał sobie Konarski, obliczane były na cele polityczne, Dowiódł tego w swym anonimowym dziele pt.: "O skutecznym rad sposobie". Jest ono o reformie obrad sejmowych, a przede wszystkim przeciwko "liberum veto". Generalnie dzieło było poświęcone reformom ustrojowym. W ten sposób autor torował drogę zmianie ustroju, której dokonać miało następne pokolenie. Konarski uporządkował prawa polskie w "Volumina Legum" - "Zbiory praw". Jest to uporządkowanie praw Rzeczypospolitej ustawionych przez sejm. Postać Konarskiego stawia wzór dla następnego pokolenia. Jego zasługi uznał Stanisław August medalem z napisem "Temu, który odważył się być mądrym".
 

JAN AMOS KOMEŃSKI

JAN HENRYK PESTALOZZI

JOHN LOCKE
Żył w latach 1632-1704. Jest jednym z głównych przedstawicieli angielskiego empiryzmu (stanowisko zakładające, że podstawową rolę w poznaniu pełni doświadczenie). W centrum jego filozofii znajduje się teoria poznania. Każdy człowiek wg Locke`a posiada w swoim umyśle określone przedstawienia, nazywa je ideami. Pochodzą one wyłącznie z doświadczenia. Jego rozumowanie wiodło do tego, iż człowiek nie posiada żadnych wrodzonych zasad ani idei, umysł człowieka w chwili narodzenia jest czystą tablicą (tabula rasa). Wszelkie wyobrażenia nabywamy w czasie. Doświadczenia wg Lock`a mają dwa źródła: zewnętrzne doznania zmysłowe (sensation) oraz wewnętrzne refleksje (reflection), tyczące się głownie aktów myślenia. Zaś jeśli chodzi o wiedzę Locke wyróżnił trzy poziomy: intuicyjna, demonstratywna, zmysłowa. Zakres naszej wiedzy jest ograniczony, nie sięga on dalej niż nasze idee. Idee dzielą się na proste i zlożone. Proste to te, które pojawiają się w naszym umyśle niezależnie od naszej woli. Nie można ich odrzucić ani zmienić. Idee złożone tworzy umysł, łączą one idee proste. W filozofii praktycznej, Locke wyznaczył trzy rodzaje praw moralnych: prawo boskie: była to miara grzechu, tak samo jak została ustalona przez Boga z karą lub nagrodą pośmiertną; prawo państwowe: były to reguły narzucone przez państwo na jego obywateli; prawo opinii lub reputacji: kryteria cnot i występków, szcunek lub pogarda od innych współobywateli. Filozofia polityczna Johna Locke zawiera się głownie w "Dwóch traktatach o rządzie". W stanie natury , przed stworzeniem państwa istnieje pełna wolność i równość. Prawo natury zakazuje wyrządzać szkody innym, niszczyć ich życie, zdrowie, wolność, własność osobistą. Ludzie, aby zachować spokój wiążą się we wspólnotę, przekazują władzę nadrzędnej jednostce. Władza państwowa jest związana z prawem natury
Jan jakub Rousseau i jego koncepcja wychowania naturalnego.
-Z pochodzenia był szwajcarem, urodził się na początku XIX wieku, był synem zegarmistrza, pochodził z biednej rodziny, szybko opuścił dom.

-Stał się zamożny kiedy gazeta ogłosiła konkurs, napisał i wygrał pałacyk- ermitaż pod Paryżem.

-Filozofia Rousseau- filozofia uczucia- zrywała z rozumem i nauką na rzecz impresji i intuicji, przeciwstawiała się racjonalizmowi, odrzucała kulturę i cywilizację jako czynniki wpływające destrukcyjnie na człowieka i nawiązywała do natury, wolnej – jego zdaniem- od sprzeczności i walki wszystkich przeciwko wszystkim.

-Potępiał całą ówczesną teorię i praktykę wychowania domowego i szkolnego.

-Uważał że odrodzenie ludzkości może nastąpić jedynie przez wychowanie zgodne z prawami natury.

-Napisał książkę „Emil- czyli o wychowaniu” nazywana poematem pedagogicznym, pamiętnik z życia pewnego chłopca. Opisał zasady wychowania zgodnego z naturą.

Wg niego bardzo ważny jest kontakt z przyrodą.

Szkolnictwu w okresie reformacji
Twórca reformacji M. Luter zainteresował się sprawą szkolnictwa kościelnego, nawoływał do tworzenia nowych szkól dla potrzeb społeczeństwa. Domagał się reorganizacji uniwersytetów niemieckich i zakładania szkól chrześcijańskich dla obu płci. Sądził, że szkoły powinny być więzieniami a nauczyciele tyranami i mistrzami kija.
Wśród przedmiotów wg niego najważniejszym była religia, po niej zaś języki. Sadził, że zadaniem szkól jest kształcenie ludzi, którzy dobrze umieliby rządzić krajem. Ze szkól powinni wychodzić przyszli duchowni, nauczyciele i urzędnicy
Natomiast Filip Melanchton ( 1497 - 1560) przekonywał swego mistrza M.L. że wychowanie
racjonalne nie jest sprzeczne z wiarą religijną a nawet może służyć umacnianiu reformacji religijnej.
Projektował szkolę o 3 poziomach: I - obej...